{"id":9,"date":"2020-11-16T00:08:18","date_gmt":"2020-11-16T00:08:18","guid":{"rendered":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/"},"modified":"2025-01-13T16:45:34","modified_gmt":"2025-01-13T16:45:34","slug":"macron","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/","title":{"rendered":"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji"},"content":{"rendered":"\n<p><em>Wywiad ten jest r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pny w j\u0119zyku <a href=\"https:\/\/geopolitique.eu\/en\/macron-grand-continent\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">angielskim<\/a> na stronie internetowej Groupe d&#8217;\u00e9tudes g\u00e9opolitiques.<\/em><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Rok 2020 dobiega ko\u0144ca. Stoi Pan mi\u0119dzy konieczno\u015bci\u0105 podejmowania natychmiastowych decyzji zwi\u0105zanych z zarz\u0105dzaniem kryzysowym i tworzenia wizji d\u0142ugoterminowej. Jaki obiera Pan kurs?&nbsp;<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Jak Pan powiedzia\u0142, rok 2020 by\u0142 naznaczony kryzysami. Chodzi oczywi\u015bcie o epidemi\u0119 Covid-19 i kryzys zwi\u0105zany z atakami terrorystycznymi, kt\u00f3re powr\u00f3ci\u0142y z wielk\u0105 si\u0142\u0105 w ostatnich miesi\u0105cach w Europie i w Afryce. Mam w szczeg\u00f3lno\u015bci na my\u015bli ataki terrorystyczne islamist\u00f3w, dokonywane w imi\u0119 ideologii, kt\u00f3ra wypacza religi\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Kryzysy te nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wyzwania, przed kt\u00f3rymi&nbsp;stali\u015bmy,&nbsp;i kt\u00f3re mia\u0142y charakter, powiedzia\u0142bym, strukturalny: zmiany klimatyczne, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczna, walka z nier\u00f3wno\u015bciami \u2013 zar\u00f3wno mi\u0119dzy naszymi spo\u0142ecze\u0144stwami jak i wewn\u0105trz nich \u2013 oraz wielka transformacja cyfrowa. Rzadko w historii ludzko\u015b\u0107 znajdowa\u0142a si\u0119 w momencie, w kt\u00f3rym mia\u0142a do czynienia z tak du\u017cym nagromadzeniem kryzys\u00f3w kr\u00f3tkoterminowych, jak epidemia i terroryzm, oraz z g\u0142\u0119bokimi strukturalnymi przemianami, zmieniaj\u0105cymi \u017cycie mi\u0119dzynarodowe, wywieraj\u0105cymi wr\u0119cz wp\u0142yw antropologiczny: my\u015bl\u0119 o zmianach klimatycznych, a tak\u017ce o przemianach technologicznych, kt\u00f3re&nbsp;przekszta\u0142caj\u0105&nbsp;nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119, co ca\u0142kowicie zaburza relacj\u0119 mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a otoczeniem oraz zmienia spos\u00f3b widzenia \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"iframe-container wp-block-image wp-block-image-large  video\">\n\t<div>\n\t\t<iframe class=\"absolute w-full h-full pin-t pin-l\" title=\"titolo\" aria-label=\"Interactive line chart\" src=\"\/\/player.vimeo.com\/video\/479598486?texttrack=pl\" scrolling=\"no\" frameborder=\"0\"><\/iframe>\n\t<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p>W obliczu tego, s\u0142usznie pyta Pan o kurs. Istnieje, w co bardzo g\u0142\u0119boko wierz\u0119, jeden w\u0105tek przewodni. Wskazuje on, \u017ce musimy na nowo opracowa\u0107 formy wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej. Jedn\u0105 z cech wszystkich wspomnianych kryzys\u00f3w jest to, \u017ce ludzko\u015b\u0107 do\u015bwiadcza ich r\u00f3\u017cnie w zale\u017cno\u015bci od miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduje, a jednocze\u015bnie wszyscy konfrontujemy si\u0119 tak z tymi wielkimi przemianami, jak i z tymczasowymi kryzysami. Aby rozwi\u0105za\u0107 je w najlepszy mo\u017cliwy spos\u00f3b, musimy wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. Nie pokonamy epidemii i tego wirusa, je\u015bli nie b\u0119dziemy wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. Nawet je\u015bli kto\u015b odkryje szczepionk\u0119, to, je\u015bli nie zostanie ona rozpowszechniona na ca\u0142ej planecie, wirus powr\u00f3ci na niekt\u00f3re obszary. A je\u015bli mowa o walce z terroryzmem, to nie wolno nam zapomina\u0107, \u017ce ponad 80% ofiar terroryzmu islamskiego wywodzi si\u0119 ze \u015bwiata muzu\u0142ma\u0144skiego, co mogli\u015bmy zaobserwowa\u0107 ponownie w Mozambiku w ci\u0105gu ostatnich dni. Jeste\u015bmy z\u0142\u0105czeni wsp\u00f3lnym losem wobec tych wszystkich kryzys\u00f3w. I dla mnie pierwszym krokiem na poziomie mi\u0119dzynarodowym jest odnalezienie sposob\u00f3w konstruktywnej wsp\u00f3\u0142pracy: uczynili\u015bmy to w kwestii wirusa poprzez mechanizm&nbsp;Act-A, pr\u00f3bowali\u015bmy w walce z terroryzmem poprzez budowanie nowych koalicji i nieustannie czynimy to w sprawie wielkich, wspominanych przed chwil\u0105 przeze mnie, wyzwa\u0144.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>I dla mnie pierwszym krokiem na poziomie mi\u0119dzynarodowym jest odnalezienie sposob\u00f3w konstruktywnej wsp\u00f3\u0142pracy: uczynili\u015bmy to w kwestii wirusa poprzez mechanizm&nbsp;Act-A, pr\u00f3bowali\u015bmy w walce z terroryzmem poprzez budowanie nowych koalicji i nieustannie czynimy to w sprawie wielkich, wspominanych przed chwil\u0105 przeze mnie, wyzwa\u0144.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Je\u015bli chodzi o kurs, kt\u00f3ry obieram, dla&nbsp;mnie&nbsp;jest wa\u017cne w tym momencie, by wzmocni\u0107 i uporz\u0105dkowa\u0107 polityk\u0119 europejsk\u0105. Dlaczego? Poniewa\u017c, je\u015bli chcemy, aby powsta\u0142a wsp\u00f3\u0142praca, potrzebujemy odpowiednio zharmonizowanych o\u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142yby w stanie t\u0119 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ukszta\u0142towa\u0107 wok\u00f3\u0142 nowego multilateralizmu, czyli wok\u00f3\u0142 dialogu mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi si\u0142ami, aby mo\u017cliwe by\u0142o wsp\u00f3lne podejmowanie decyzji. Trzeba nadmieni\u0107, \u017ce ramy wsp\u00f3\u0142pracy multilateralnej s\u0105 dzi\u015b os\u0142abione: jestem zobowi\u0105zany zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Rada Bezpiecze\u0144stwa ONZ nie opracowuje ju\u017c d\u0142u\u017cej&nbsp;skutecznych&nbsp;rozwi\u0105za\u0144.&nbsp;Gdy niekt\u00f3rzy staj\u0105 si\u0119 zak\u0142adnikami kryzys\u00f3w multilateralizmu, jak to dzisiaj dzieje si\u0119 w przypadku WHO, wszyscy jeste\u015bmy wsp\u00f3\u0142odpowiedzialni.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Musimy odnie\u015b\u0107 sukces i znale\u017a\u0107 skuteczne formy wsp\u00f3\u0142pracy, sojusz\u00f3w operacyjnych i podmiotowych, musimy zmodernizowa\u0107 struktury wsp\u00f3\u0142pracy i przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w relacjach. Aby tego dokona\u0107, potrzebujemy tak\u017ce przemy\u015ble\u0107 za\u0142o\u017cenia naszych relacji: wed\u0142ug mnie na&nbsp;obierany kurs powinna wp\u0142yn\u0105\u0107 potrzeba silnej i politycznej Europy. Dlaczego? Poniewa\u017c uwa\u017cam, \u017ce Europa nie zag\u0142usza g\u0142osu Francji: Francja ma w\u0142asn\u0105 koncepcj\u0119, w\u0142asn\u0105 histori\u0119, w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 spraw mi\u0119dzynarodowych, ale mimo wszystko dzia\u0142ania, kt\u00f3re podejmuje, s\u0105 skuteczniejsze, je\u015bli robi to poprzez Europ\u0119. S\u0105dz\u0119 wr\u0119cz, \u017ce jest to jedyny spos\u00f3b, aby wydoby\u0107 nasze warto\u015bci, nasz wsp\u00f3lny g\u0142os, aby unikn\u0105\u0107 chi\u0144sko-ameryka\u0144skiego duopolu, rozpadu, powrotu wrogich sobie pot\u0119g regionalnych. Uda\u0142o nam si\u0119 to, gdy usi\u0142owali\u015bmy zachowa\u0107 ustalenia paryskiego porozumienia klimatycznego: to w istocie Europa wyznaczy\u0142a kierunek obrad tak, by zatrzyma\u0107 przy sobie Chiny po decyzji prezydenta&nbsp;Trumpa. To w\u0142a\u015bnie zrobili\u015bmy dla walki z terroryzmem, odpowiadaj\u0105c na wezwanie Christchurch we wsp\u00f3\u0142pracy z Nowozelandczykami, by\u0142o to naprawd\u0119 europejskie przedsi\u0119wzi\u0119cie, kt\u00f3re rozpocz\u0119li\u015bmy&nbsp;w\u0142a\u015bnie tutaj&nbsp;p\u00f3\u0142tora roku temu.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego twierdz\u0119, \u017ce w tym momencie, nie mo\u017cemy za nic w \u015bwiecie utraci\u0107 tej wsp\u00f3\u0142pracy, tej strategicznej autonomii, tej si\u0142y, jak\u0105 Europa mo\u017ce mie\u0107. Je\u015bli mia\u0142bym wykroczy\u0107 poza horyzont codzienno\u015bci, to powiedzia\u0142bym, \u017ce musimy mie\u0107 dwie silne osie: znale\u017a\u0107 sposoby skutecznej wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby unikn\u0105\u0107 wojny i odpowiedzia\u0142aby na wyzwania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci; a tak\u017ce zbudowa\u0107 znacznie silniejsz\u0105 Europ\u0119, kt\u00f3rej g\u0142os, si\u0142a i zasady b\u0119d\u0105 obecne w tych ponownie okre\u015blonych ramach.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>M\u00f3wi Pan o kursie, spogl\u0105daj\u0105c w przysz\u0142o\u015b\u0107, ale mo\u017cemy tak\u017ce rozpatrywa\u0107 ten moment przej\u015bcia, zwracaj\u0105c si\u0119 ku przesz\u0142o\u015bci i zastanawiaj\u0105c si\u0119, jaka epoka&nbsp;<\/strong><strong>dobiega ko\u0144ca<\/strong><strong>&nbsp;w roku 2020. Czy to epoka, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w roku 1989? W 1945?&nbsp;<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Trudno odpowiedzie\u0107 na to pytanie, gdy\u017c nie wiemy nigdy, czy moment, w kt\u00f3rym si\u0119 znajdujemy, pozwala uchwyci\u0107&nbsp;ca\u0142o\u015b\u0107 epoki. Nie wiem, czy wci\u0105\u017c panuje noc i czy sowa Minerwy mo\u017ce ju\u017c spojrze\u0107 wstecz na minione wydarzenia i je wyt\u0142umaczy\u0107&#8230; Ale my\u015bl\u0119, \u017ce te dwie cezury czasowe, kt\u00f3re Pan wspomnia\u0142, na pewno co\u015b ods\u0142aniaj\u0105.&nbsp;Rok&nbsp;1968 bez w\u0105tpienia r\u00f3wnie\u017c.<\/p>\n\n\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image wp-block-image-large\"\n    data-shadow=\"false\"\n    data-use-original-file=\"false\">\n    <a\n        data-pswp-src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg\"\n        class=\"inline-block gallery-item no-underline \"\n        data-pswp-width=\"2173\"\n        data-pswp-height=\"1630\">\n                                        <picture>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1-330x248.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 374px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1-690x518.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 989px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1-1340x1005.jpg\"\r\n                media=\"(min-width: 990px)\" \/>\r\n                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1-125x94.jpg\" \/>\r\n        <\/picture>\r\n                            \n            <\/a>\n<\/figure>\n\n\n<p>Widzimy, \u017ce&nbsp;mamy&nbsp;do czynienia z kryzysem ramy multilateralnej&nbsp;1945&nbsp;roku&nbsp;:&nbsp;kryzysem jej skuteczno\u015bci, ale tak\u017ce, wed\u0142ug mnie powa\u017cniejszym, kryzysem uniwersalnych warto\u015bci podtrzymywanych przez&nbsp;jej struktury. I to jest dla mnie \u2013 o czym wspominano ju\u017c podczas konferencji&nbsp;Paryskiego Forum Pokoju \u2013 jeden z najpowa\u017cniejszych aspekt\u00f3w tego, czego w\u0142a\u015bnie do\u015bwiadczamy. Takie warto\u015bci, jak&nbsp;godno\u015b\u0107 osoby ludzkiej, kt\u00f3re by\u0142y warto\u015bciami&nbsp;nietykalnymi, a w podtrzymywanie kt\u00f3rych by\u0142y zaanga\u017cowane wszystkie&nbsp;narody i&nbsp;kraje nale\u017c\u0105ce do&nbsp;ONZ,&nbsp; s\u0105&nbsp;obecnie kwestionowane i relatywizowane. Nadchodzi wsp\u00f3\u0142czesny relatywizm warto\u015bci, kt\u00f3ry tak naprawd\u0119 jest zerwaniem&nbsp;ci\u0105g\u0142o\u015bci, i kt\u00f3ry stanowi gr\u0119&nbsp;mocarstw&nbsp;kwestionuj\u0105cych prawa cz\u0142owieka ONZ. Widzimy bardzo wyra\u017an\u0105 rozgrywk\u0119 prowadzon\u0105 przez Chiny i Rosj\u0119, promuj\u0105c\u0105 relatywizm warto\u015bci i zasad, rozgrywk\u0119 pr\u00f3buj\u0105c\u0105&nbsp;wprowadzi\u0107 te&nbsp;warto\u015bci do dialogu cywilizacji,&nbsp;albo&nbsp;&nbsp;rozgrywa\u0107&nbsp;nimi&nbsp;konflikty cywilizacyjne, jak ma to miejsce na przyk\u0142ad wtedy, gdy przeciwstawia si\u0119 je religii. Rozbija to uniwersalno\u015b\u0107 tych warto\u015bci. Je\u017celi zgodzimy si\u0119 na kwestionowanie naszych warto\u015bci, kt\u00f3rymi s\u0105 prawa cz\u0142owieka i obywatela, czyli warto\u015bci opartych na godno\u015bci osoby ludzkiej i wierze w wolno\u015b\u0107 jednostki, to mo\u017ce przynie\u015b\u0107 to&nbsp;bardzo&nbsp;powa\u017cne konsekwencje. Skale warto\u015bci nie s\u0105 ju\u017c takie same, nasza globalizacja zosta\u0142a zbudowana na przekonaniu o tym, \u017ce najwy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107 stanowi \u017cycie ludzkie. W tym widz\u0119&nbsp;pierwsze&nbsp;zerwanie ci\u0105g\u0142o\u015bci. Mia\u0142o to miejsce niedawno. To zerwanie jest owocem wybor\u00f3w ideologicznych podejmowanych przez mocarstwa, kt\u00f3re za ich po\u015brednictwem chc\u0105 si\u0119 wzmocni\u0107. To przejaw zm\u0119czenia, zapa\u015bci. Przyzwyczajamy si\u0119 do tego, \u017ce wystarczaj\u0105co d\u0142ugo powtarzanym s\u0142owom&nbsp;nic nie zagra\u017ca. To pierwsze zerwanie, jest bardzo niepokoj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>Widzimy bardzo wyra\u017an\u0105 rozgrywk\u0119 prowadzon\u0105 przez Chiny i Rosj\u0119, promuj\u0105c\u0105 relatywizm warto\u015bci i zasad, rozgrywk\u0119 pr\u00f3buj\u0105c\u0105&nbsp;wprowadzi\u0107 te&nbsp;warto\u015bci do dialogu cywilizacji,&nbsp;albo&nbsp;&nbsp;rozgrywa\u0107&nbsp;nimi&nbsp;konflikty cywilizacyjne, jak ma to miejsce na przyk\u0142ad wtedy, gdy przeciwstawia si\u0119 je religii.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Drugie zerwanie w naszej wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej mia\u0142o miejsce w trakcie kryzysu spo\u0142ecze\u0144stw zachodnich po 1968 i 1989 roku. Widzimy, \u017ce w ca\u0142ej Europie narastaj\u0105 postawy neokonserwatywne, kt\u00f3re kwestionuj\u0105 \u201968, co oznacza, \u017ce kwestionuj\u0105 te\u017c zdobycze naszej dojrza\u0142ej demokracji, takie jak uznanie mniejszo\u015bci, ruch na rzecz wyzwolenia narod\u00f3w i spo\u0142ecze\u0144stw. \u015awiadczy to o powrocie pewnej formy prawdy lud\u00f3w. To wraca&nbsp;wsz\u0119dzie&nbsp;do naszych spo\u0142ecze\u0144stw. To prawdziwe zerwanie, kt\u00f3rego nie mo\u017cna bagatelizowa\u0107, poniewa\u017c mo\u017ce spowodowa\u0107 rozdrobnienie Europy.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>My\u015bl\u0119, \u017ce jeste\u015bmy r\u00f3wnie\u017c w prze\u0142omowym momencie, je\u015bli chodzi o okres po 1989 roku. Pokolenia urodzone po 1989 nie do\u015bwiadczy\u0142y ostatniej wielkiej walki, kt\u00f3ra okre\u015bli\u0142a \u017cycie intelektualne Zachodu i nasze wewn\u0119trzne relacje: antytotalitaryzmu. Wiele&nbsp;pokole\u0144&nbsp;kszta\u0142towa\u0142o si\u0119, podobnie jak dost\u0119p do \u017cycia akademickiego, politycznego, na fikcji, kt\u00f3r\u0105 nazywamy \u201eko\u0144cem historii\u201d i na prze\u015bwiadczeniu o rozszerzaniu si\u0119 demokracji i swob\u00f3d obywatelskich. Tego ju\u017c nie ma. S\u0105 odradzaj\u0105ce si\u0119 autorytarne pot\u0119gi regionalne, odradzaj\u0105ce si\u0119 teokracje. Ten podst\u0119p historii, kt\u00f3ry niew\u0105tpliwie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w czasie arabskiej wiosny, czytany jako moment wyzwolenia, jest powrotem religii do polityki niekt\u00f3rych kraj\u00f3w. Jest to niezwykle przyspieszony powr\u00f3t dogmat\u00f3w religijnych na scen\u0119 polityczn\u0105 w wielu tych krajach.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Wszystkie te elementy powoduj\u0105 g\u0142\u0119bokie p\u0119kni\u0119cia w naszym \u017cyciu, w \u017cyciu naszych spo\u0142ecze\u0144stw, w umys\u0142ach, dla kt\u00f3rych te wydarzenia stanowi\u0105 punkty odniesienia. Z tego powodu chc\u0119 zainicjowa\u0107 co\u015b, co mogliby\u015bmy nazwa\u0107 \u201eporozumieniem paryskim\u201d, kt\u00f3ry obowi\u0105zywa\u0142by wsz\u0119dzie i od dzisiaj, i kt\u00f3re polega\u0142by na wyj\u015bciu poza te wielkie cezury naszych spo\u0142ecze\u0144stw, jakie ukszta\u0142towa\u0142y polityczn\u0105 i intelektualn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 ostatnich dekad. Ten&nbsp;\u201ekonsensus&nbsp;paryski\u201d s\u0142u\u017cy\u0142by podwa\u017ceniu ustale\u0144 tak zwanego&nbsp;Konsensusu&nbsp;Waszyngto\u0144skiego, a zatem faktu, \u017ce nasze spo\u0142ecze\u0144stwa zosta\u0142y zbudowane r\u00f3wnie\u017c na paradygmacie otwartych gospodarek, spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej, jak zwyk\u0142o si\u0119 mawia\u0107 w powojennej Europie, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 z czasem coraz mniej spo\u0142eczna, coraz bardziej otwarta, i kt\u00f3ra, ju\u017c po tym porozumieniu, uwierzy\u0142a w dogmat, kt\u00f3rego najwa\u017cniejszymi prawdami s\u0105: zmniejszenie ingerencji pa\u0144stwa, prywatyzacja, reformy strukturalne, otwarcie gospodarek na handel,&nbsp;finansjalizacja&nbsp;naszych gospodarek, a wszystko to oparte na&nbsp;dosy\u0107&nbsp;monolitycznej logice skupionej na generowaniu zysk\u00f3w. Ta epoka mia\u0142a swoje&nbsp;osi\u0105gni\u0119cia, zbyt \u0142atwo by\u0142oby j\u0105 ocenia\u0107 z dzisiejszej perspektywy. Umo\u017cliwi\u0142a ona setkom milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w naszej planety wyj\u015bcie z ub\u00f3stwa, dzi\u0119ki otwarciu naszych gospodarek, dzi\u0119ki teorii przewagi komparatywnej, skorzysta\u0142o na tym wiele biedniejszych kraj\u00f3w. Ale my dzisiaj widzimy te przemiany inaczej, co ma zwi\u0105zek z tym g\u0142\u0119bokim p\u0119kni\u0119ciem i przemianami, o kt\u00f3rych wspomina\u0142em.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Po pierwsze, p\u0119kni\u0119cie to nie pozwala na przemy\u015blenie i internalizacj\u0119 g\u0142\u00f3wnych zmian na \u015bwiecie, w szczeg\u00f3lno\u015bci zmian klimatycznych, kt\u00f3re pozostaj\u0105 zjawiskiem&nbsp;nieuwzgl\u0119dnionym&nbsp;w&nbsp;Konsensusie Waszyngto\u0144skim. Osi\u0105gn\u0119li\u015bmy jednak punkt, w kt\u00f3rym sprawa jest tak pilna, \u017ce niemo\u017cliwe jest zwr\u00f3cenie si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w z pro\u015bb\u0105 o zaj\u0119cie si\u0119 jedn\u0105 z tych priorytetowych kwestii, kwesti\u0105, kt\u00f3ra bez w\u0105tpienia jest priorytetem dla przysz\u0142ego pokolenia, z oczekiwaniem, \u017ce traktowana b\u0119dzie w oderwaniu od rzeczywisto\u015bci ekonomicznej. Trzeba kwestie \u015brodowiskowe wprowadzi\u0107 z powrotem na rynek. To w\u0142a\u015bnie robimy od czasu Porozumienia Paryskiego, na przyk\u0142ad w odniesieniu do ceny emisji dwutlenku w\u0119gla, co nie by\u0142oby do przyj\u0119cia w kontek\u015bcie&nbsp;Konsensusu&nbsp;Waszyngto\u0144skiego, poniewa\u017c oznacza\u0142oby to, \u017ce nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 co\u015b innego ni\u017c zysk.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>To w\u0142a\u015bnie robimy od czasu Porozumienia Paryskiego, na przyk\u0142ad w odniesieniu do ceny emisji dwutlenku w\u0119gla, co nie by\u0142oby do przyj\u0119cia w kontek\u015bcie&nbsp;Konsensusu&nbsp;Waszyngto\u0144skiego, poniewa\u017c oznacza\u0142oby to, \u017ce nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 co\u015b innego ni\u017c zysk.&nbsp;&nbsp;<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Druga sprawa to nier\u00f3wno\u015b\u0107. Funkcjonowanie wsp\u00f3\u0142czesnej finansowo-rynkowej gospodarki pozwoli\u0142o na innowacje i wyj\u015bcie z ub\u00f3stwa w niekt\u00f3rych krajach, ale zwi\u0119kszy\u0142o nier\u00f3wno\u015bci w&nbsp;innych. Z uwagi na delokalizacj\u0119 gospodarek, z uwagi na to, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 naszej populacji czuje si\u0119 w takich warunkach bezu\u017cyteczna, do\u015bwiadcza g\u0142\u0119bokich dramat\u00f3w ekonomicznych, spo\u0142ecznych i psychicznych: zw\u0142aszcza nasze klasy \u015brednie i cz\u0119\u015b\u0107 naszych klas pracuj\u0105cych by\u0142y czynnikiem dopasowuj\u0105cym si\u0119 do tej globalizacji; a to jest nie do utrzymania. Jest to nie do utrzymania&nbsp;i,&nbsp;prawdopodobnie,&nbsp;to zjawisko zosta\u0142o niedocenione. Nasze demokracje \u017cyj\u0105 na pewnego rodzaju powierzchni dobrobytu, gdzie potrzebna jest nam zar\u00f3wno polityczna zasada demokracji, jak i jej przemienno\u015b\u0107, swobody indywidualne, spo\u0142eczna gospodarka rynkowa i szanse rozwoju dla klasy \u015bredniej. Te elementy by\u0142y socjologiczn\u0105 podstaw\u0105 naszych system\u00f3w: tak robili\u015bmy to od XVIII wieku. Od chwili, gdy klasy \u015brednie nie maj\u0105 ju\u017c dla siebie \u017cadnych mo\u017cliwo\u015bci post\u0119pu i z roku na rok do\u015bwiadczaj\u0105 pogorszenia jako\u015bci \u017cycia, pojawia si\u0119 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 co do istnienia demokracji. W\u0142a\u015bnie to widzimy obecnie wsz\u0119dzie, od Stan\u00f3w Zjednoczonych Donalda&nbsp;Trumpa&nbsp;przez&nbsp;Brexit&nbsp;po sygna\u0142y ostrzegawcze, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w naszym kraju i w wielu krajach europejskich, to w\u0142a\u015bnie te w\u0105tpliwo\u015bci rodz\u0105 si\u0119 tam, gdzie ludzie w zasadzie m\u00f3wi\u0105: \u201eskoro nie widz\u0119, \u017ceby moje \u017cycie poprawia\u0142o si\u0119, to, aby to zmieni\u0107 trzeba albo ograniczy\u0107 swobody demokratyczne i przyj\u0105\u0107 autorytarne rz\u0105dy, albo trzeba zamkn\u0105\u0107 granice, poniewa\u017c ten \u015bwiat przesta\u0142 dzia\u0142a\u0107\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Z tego w\u0142a\u015bnie powodu bardzo g\u0142\u0119boko wierz\u0119, \u017ce znajdujemy si\u0119 w punkcie krytycznym, kt\u00f3ry dotyczy nie tylko kwestii politycznych, lecz tak\u017ce zerwania ze wsp\u00f3\u0142czesnym kapitalizmem. Poniewa\u017c jest to kapitalizm, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 finansowo scentralizowany, nadmiernie skoncentrowany,&nbsp;nie pozwala nam ju\u017c zarz\u0105dza\u0107 nier\u00f3wno\u015bciami w naszych spo\u0142ecze\u0144stwach oraz na szczeblu mi\u0119dzynarodowym. I mo\u017cemy na to zareagowa\u0107 tylko poprzez jego przebudow\u0119. Po pierwsze, nie uporamy si\u0119 z tym,&nbsp;zmieniaj\u0105c polityk\u0119 w jednym kraju, doskonale zdaj\u0119 sobie z tego spraw\u0119. Tak samo, jak prawd\u0105 by\u0142o, \u017ce socjalizm nie sprawdzi\u0142 si\u0119 w jednym kraju, tak walka z tym funkcjonowaniem kapitalizmu jest nieskuteczna, gdy prowadzi si\u0119 j\u0105 w pojedynk\u0119.&nbsp; Nie mo\u017cemy odpowiedzie\u0107 na ten problem poprzez opodatkowanie, lecz w inny spos\u00f3b: poprzez edukacj\u0119 i opiek\u0119 zdrowotn\u0105 na szczeblu krajowym, a nast\u0119pnie poprzez inny spos\u00f3b funkcjonowania mechanizm\u00f3w finansowych i gospodarczych, to znaczy poprzez w\u0142\u0105czenie cel\u00f3w klimatycznych, cel\u00f3w integracji i element\u00f3w zapewniaj\u0105cych stabilno\u015b\u0107 systemu. Tak to widz\u0119.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Jeste\u015bmy w momencie politycznego zerwania ze zdobyczami przesz\u0142ych kluczowych wydarze\u0144. Jednocze\u015bnie znajdujemy si\u0119 w momencie p\u0119kni\u0119cia systemu kapitalistycznego, kt\u00f3ry musi zacz\u0105\u0107 my\u015ble\u0107 o nier\u00f3wno\u015bciach i zmianach klimatycznych. Do tego dochodzi nowy fakt, ale o przewrotnej strukturze: portale spo\u0142eczno\u015bciowe i Internet. I ta wspania\u0142a aktywno\u015b\u0107, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo mia\u0142a na celu wymian\u0119 wiedzy i jej obieg w \u015brodowisku akademickim, sta\u0142a si\u0119 niezwyk\u0142ym narz\u0119dziem rozpowszechniania informacji, ale sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce dwoma niebezpiecznymi rzeczami: narz\u0119dziem do&nbsp;viralizacji&nbsp;emocji, niezale\u017cnie od tego, czym one s\u0105&nbsp;\u2013&nbsp;co sprawia, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek widzi siebie w \u015bwiecie i w emocjach drugiego cz\u0142owieka bez ich&nbsp;rekontekstualizacji&nbsp;\u2013&nbsp;oraz czynnikiem de-hierarchizacji wszelkich wypowiedzi, traktowania ich z t\u0105 sam\u0105 wiar\u0105&nbsp;\u2013&nbsp;a wi\u0119c kontestowania jakiejkolwiek formy autorytetu, w sensie og\u00f3lnym, kt\u00f3ra pozwala na uporz\u0105dkowanie \u017cycia w demokracji i spo\u0142ecze\u0144stwie, zar\u00f3wno politycznego, akademickiego, jak i naukowego. Nie zdo\u0142ali\u015bmy tego jeszcze wystarczaj\u0105co uwzgl\u0119dni\u0107. Nie zorganizowali\u015bmy porz\u0105dku publicznego w tej przestrzeni. Ta przestrze\u0144 przes\u0105dza o naszych dzisiejszych wyborach, a jednocze\u015bnie zmienia nasze \u017cycie polityczne. I tak, z antropologicznego punktu widzenia, wstrz\u0105sa to demokracjami i naszym \u017cyciem.<\/p>\n\n\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image wp-block-image-large\"\n    data-shadow=\"false\"\n    data-use-original-file=\"false\">\n    <a\n        data-pswp-src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/2-scaled-1.jpg\"\n        class=\"inline-block gallery-item no-underline \"\n        data-pswp-width=\"2560\"\n        data-pswp-height=\"1920\">\n                                        <picture>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/2-scaled-1-330x248.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 374px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/2-scaled-1-690x518.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 989px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/2-scaled-1-1340x1005.jpg\"\r\n                media=\"(min-width: 990px)\" \/>\r\n                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/2-scaled-1-125x94.jpg\" \/>\r\n        <\/picture>\r\n                            \n            <\/a>\n<\/figure>\n\n\n<p>Ostatnim punktem zapalnym s\u0105 zmiany demograficzne, o kt\u00f3rych cz\u0119sto zapominamy. W tym momencie mamy do czynienia z powa\u017cnymi zmianami klimatycznymi, technologicznymi, politycznymi, gospodarczymi i finansowymi, a tak\u017ce w\u0142a\u015bnie ze zmianami demograficznymi. Mamy&nbsp;populacj\u0119, kt\u00f3ra nadal ro\u015bnie w niesamowitym tempie. Znamy, cho\u0107 ich nie zamierzam broni\u0107, teorie&nbsp;maltuzja\u0144skie, kt\u00f3re z konieczno\u015bci powr\u00f3c\u0105, poniewa\u017c nie mo\u017cemy \u017cy\u0107 w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym musieliby\u015bmy my\u015ble\u0107 o niedoborze zasob\u00f3w i o sko\u0144czono\u015bci gatunku ludzkiego, a jednocze\u015bnie uwa\u017ca\u0107, \u017ce demografia jest elementem egzogenicznym. Obecnie liczba ludno\u015bci na \u015bwiecie ro\u015bnie co pi\u0119\u0107 lat o 400-500 milion\u00f3w os\u00f3b. Przede wszystkim wzrost ten odbywa si\u0119 przy bardzo g\u0142\u0119bokim braku r\u00f3wnowagi: je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 kontynenty europejski i afryka\u0144ski, w tym samym okresie, gdy jaki\u015b kraj europejski zanika pod wzgl\u0119dem demograficznym, inny kraj afryka\u0144ski rozrasta si\u0119 demograficznie. Jeste\u015bmy \u015bwiadkami pewnego rodzaju przyspieszenia w odwracaniu si\u0119 historii. Mamy Europ\u0119, kt\u00f3rej demografia pogarsza si\u0119 w niepokoj\u0105cy spos\u00f3b&nbsp;\u2013&nbsp;mniej we Francji ni\u017c gdzie indziej&nbsp;\u2013&nbsp;mamy kraje europejskie, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 bardzo niepokoj\u0105ce ruchy ludno\u015bci, na przyk\u0142ad w Europie Wschodniej. A demografia Afryki jest bardzo wysoka. Wszystko to powoduje r\u00f3wnie\u017c zmian\u0119 sposobu my\u015blenia o \u015bwiecie, o mo\u017cliwo\u015bciach gospodarczych, o losach, a tak\u017ce oczywi\u015bcie wstrz\u0105sa stosunkami mi\u0119dzynarodowymi.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nie s\u0105dz\u0119, aby kiedykolwiek w naszej historii by\u0142 taki okres, kt\u00f3ry skupia\u0142by tak wiele p\u0119kni\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>Nie s\u0105dz\u0119, aby kiedykolwiek w naszej historii by\u0142 taki okres, kt\u00f3ry skupia\u0142by tak wiele p\u0119kni\u0119\u0107.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Jakie narz\u0119dzia nale\u017cy zastosowa\u0107 do budowania nowego multilateralizmu, aby odpowiedzie\u0107 na te wstrz\u0105sy?<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Po pierwsze, musimy wykona\u0107 prac\u0119 koncepcyjn\u0105, musimy je przemy\u015ble\u0107 i go nazwa\u0107. Dzi\u015b ideologie s\u0105 rozbie\u017cne. Trzy lata temu, kiedy m\u00f3wi\u0142em o europejskiej suwerenno\u015bci czy te\u017c strategicznej autonomii, zosta\u0142em wzi\u0119ty za szale\u0144ca, a te idee zosta\u0142y okrzykni\u0119te francuskimi kaprysami. Uda\u0142o nam si\u0119 ruszy\u0107 z miejsca. W Europie idee te narzuci\u0142y si\u0119 same. Europejsk\u0105 polityk\u0119 obrony, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017cano za niemo\u017cliw\u0105 do pomy\u015blenia, uda\u0142o si\u0119 nam osi\u0105gn\u0105\u0107. Czynimy post\u0119py w dziedzinie autonomii technologicznej i strategicznej, podczas gdy ludzie byli zaskoczeni, gdy zaczyna\u0142em m\u00f3wi\u0107 o suwerenno\u015bci w odniesieniu do 5G. Tak wi\u0119c po pierwsze, jest praca o charakterze&nbsp;ideowym&nbsp;do wykonania i jest ona pilna. Chodzi o my\u015blenie w kategoriach europejskiej suwerenno\u015bci i strategicznej autonomii, aby\u015bmy mogli my\u015ble\u0107 za siebie i nie stali si\u0119 wasalem&nbsp;tego czy innego mocarstwa&nbsp;i nie utracili prawa g\u0142osu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nast\u0119pnie musimy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na napi\u0119cia, wsp\u00f3lnie my\u015ble\u0107 o nich i budowa\u0107 nasze skuteczne dzia\u0142ania. Europa ma wiele do&nbsp;przemy\u015blenia.&nbsp;A skoro jeste\u015bmy przy&nbsp;kwestiach geostrategicznych, to&nbsp;warto wspomnie\u0107, \u017ce&nbsp;zapomnieli\u015bmy&nbsp;o tym, \u017ce musimy rozmawia\u0107&nbsp;tak\u017ce&nbsp;o naszych stosunkach geopolitycznych. My\u015bleli\u015bmy, \u017ce robimy to za po\u015brednictwem NATO, powiedzmy to sobie jasno&nbsp;\u2013 Francja uczestniczy\u0142a w tym mniej ni\u017c inne kraje przez swoj\u0105 histori\u0119, to&nbsp;superego&nbsp;jest&nbsp;nadal obecne, czasami z nim si\u0119 zmagam. Tak wi\u0119c ideologia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna ugruntowa\u0107 w Europie, to znaczy wsp\u00f3lne odczytywanie \u015bwiata i naszych intencji, jest pierwsz\u0105 zasadnicz\u0105 kwesti\u0105. Wszystko to, co zapocz\u0105tkowali\u015bmy podczas&nbsp;Paryskiego&nbsp;Forum Pokoju,&nbsp;konsensus&nbsp;Paryski i nasze&nbsp;dzia\u0142ania&nbsp;na rzecz polityki francuskiej i europejskiej, ma zasadnicze znaczenie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nast\u0119pnie, w bardzo kr\u00f3tkiej perspektywie czasowej, odpowied\u017a nast\u0119puje poprzez koalicje r\u00f3\u017cnych aktor\u00f3w. To, co stosuj\u0119 od pierwszego dnia, to rodzaj pragmatyzmu, w kt\u00f3rym staramy si\u0119 wykorzystywa\u0107 to, co mamy, i pokazywa\u0107 na przyk\u0142adach, \u017ce sytuacja post\u0119puje naprz\u00f3d. Kiedy Stany Zjednoczone postanowi\u0142y wycofa\u0107 si\u0119 z Porozumienia Paryskiego w sprawie klimatu, dwie godziny p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142em na konferencji&nbsp;<em>Make<\/em><em>&nbsp;<\/em><em>our<\/em><em>&nbsp;planet&nbsp;<\/em><em>great<\/em><em>&nbsp;<\/em><em>again<\/em>, to by\u0142 uk\u0142on w stron\u0119 prezydenta&nbsp;Trumpa, a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, w rocznic\u0119 Porozumienia Paryskiego, zorganizowali\u015bmy pierwsze spotkanie&nbsp;<em>One Planet&nbsp;<\/em><em>Summit<\/em>, tutaj, w Pa\u0142acu Elizejskim. Stworzyli\u015bmy koalicj\u0119 podmiot\u00f3w: stan\u00f3w ameryka\u0144skich, firm ameryka\u0144skich, g\u0142\u00f3wnych finansist\u00f3w, a tak\u017ce&nbsp;uruchomili\u015bmy kilkadziesi\u0105t koalicji, \u017ceby da\u0107 konkretny sygna\u0142: jak walczy\u0107 z pustynnieniem, by ograniczy\u0107 emisj\u0119 CO2 czy te\u017c by walczy\u0107 z emisj\u0105&nbsp;fluorow\u0119glowodor\u00f3w&nbsp;(HFC). Od czasu&nbsp;<em>One Planet&nbsp;<\/em><em>Summit<\/em>&nbsp;w grudniu 2017 roku konsekwentnie to czynimy. Zaprosili\u015bmy do dzia\u0142ania r\u00f3wnie\u017c aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy nie byli zaanga\u017cowani w wystarczaj\u0105cym stopniu w gr\u0119 narod\u00f3w: zorganizowa\u0142em w Afryce&nbsp;<em>One Planet&nbsp;<\/em><em>Summit<\/em>, poniewa\u017c uwa\u017cam, \u017ce nasza strategia musi by\u0107&nbsp;afroeuropejska. To odrodzenie musi opiera\u0107 si\u0119 na Europie o wiele bardziej zjednoczonej geopolitycznie i anga\u017cuj\u0105cej Afryk\u0119 jako partnera, na ca\u0142kowicie r\u00f3wnych zasadach. Zrobili\u015bmy to w sprawie walki z pustynnieniem w Nairobi. Zrobili\u015bmy to r\u00f3wnie\u017c podczas prezydencji G7: utworzyli\u015bmy koalicj\u0119 podmiot\u00f3w w celu ograniczenia mi\u0119dzynarodowego transportu morskiego, ograniczenia emisji HFC, to wszystko poprzez wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z krajami afryka\u0144skimi w ramach G7. Uczestniczy\u0142y one w po\u0142owie programu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Jest to zatem, po pierwsze, przebudowa naszych kategorii interpretacyjnych: wi\u0119cej Europy. I po drugie, prawdziwe partnerstwo Europa-Afryka, poniewa\u017c to jest klucz do rozwi\u0105zania problemu naszej relacji. Za tym kryje si\u0119 zatem budowanie bardzo konkretnych koalicji z podmiotami rz\u0105dowymi i pozarz\u0105dowymi&nbsp;\u2013&nbsp;firmami, stowarzyszeniami&nbsp;\u2013&nbsp;w celu osi\u0105gni\u0119cia wynik\u00f3w na wytyczonej przez nas wsp\u00f3lnie \u015bcie\u017cce. A stamt\u0105d b\u0119dziemy mogli budowa\u0107 szersze strategie sojusznicze. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej strategii, r\u00f3wnie\u017c w kwestii zmian klimatycznych, uda\u0142o nam si\u0119 zaanga\u017cowa\u0107 Chiny w nasze dzia\u0142ania. Na ka\u017cdym&nbsp;<em>One Planet&nbsp;Summit<\/em>&nbsp;Chiny s\u0105 obecne i zapowiadaj\u0105 usprawnienie chi\u0144skiego rynku emisji dwutlenku w\u0119gla oraz wprowadzenie ceny emisji dwutlenku w\u0119gla. Poniewa\u017c wiemy, jak&nbsp;dzia\u0142a\u0107 i anga\u017cowa\u0107 te koalicje i nie pozostawa\u0107 bezczynnymi, udaje nam si\u0119 zaanga\u017cowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c Chi\u0144czyk\u00f3w, co pozwoli nam, mam nadziej\u0119, zrobi\u0107 kolejny krok w kierunku cel\u00f3w na rok 2030 i neutralno\u015bci w\u0119glowej w 2050 roku w nadchodz\u0105cych miesi\u0105cach wsp\u00f3lnie z Chinami, a na tej podstawie ponownie zaanga\u017cowa\u0107 Amerykan\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>I po drugie, prawdziwe partnerstwo Europa-Afryka, poniewa\u017c to jest klucz do rozwi\u0105zania problemu naszej relacji.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Innym przyk\u0142adem taktyki, kt\u00f3r\u0105 stosowa\u0142em przez ostatnie trzy lata, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 te cele, s\u0105 sieci spo\u0142eczno\u015bciowe: walka o nasze wolno\u015bci, norm\u0119 publiczn\u0105 oraz przeciwko nienawi\u015bci i terroryzmowi w sieci. Kiedy atak w Wielkiej Brytanii wydarzy\u0142 si\u0119 latem 2017 roku, 13 czerwca 2017 roku przyby\u0142a tu&nbsp;Theresa&nbsp;May, a my wezwali\u015bmy g\u0142\u00f3wne platformy i portale spo\u0142eczno\u015bciowe do usuni\u0119cia wszelkich tre\u015bci terrorystycznych, kt\u00f3re s\u0105 tam rozpowszechniane. Nast\u0119pnie poruszyli\u015bmy ten temat w ONZ. Przez rok by\u0142a to bardzo ci\u0119\u017cka walka, byli\u015bmy bardzo \u017ale przyj\u0119ci, mi\u0142o\u015bnicy wolno\u015bci s\u0142owa sprzeciwili si\u0119 tej propozycji. W ONZ, podobnie jak w Europie, byli\u015bmy bardzo samotni. Uda\u0142o nam si\u0119 ruszy\u0107 z miejsca, niestety z powodu zamachu bombowego w Christchurch. 13 maja 2019 roku, w Pa\u0142acu Elizejskim, przyj\u0105\u0142em premiera Nowej Zelandii, kilku przyw\u00f3dc\u00f3w europejskich, przyw\u00f3dc\u00f3w afryka\u0144skich&nbsp;\u2013&nbsp;zawsze w trosce o w\u0142\u0105czanie wielu obszar\u00f3w&nbsp;\u2013&nbsp;oraz g\u0142\u00f3wnych lider\u00f3w platform (Twitter, Facebook, Google&#8230;). I wszyscy zaanga\u017cowali si\u0119 w projekt&nbsp;<em>golden&nbsp;hour<\/em>, czyli w usuni\u0119cie tre\u015bci terrorystycznych w mniej ni\u017c godzin\u0119. To nie jest prawo, to hybrydowe i bezprecedensowe zobowi\u0105zania, z suwerennymi pa\u0144stwami, aby odpowiedzie\u0107 na ten problem. Mam nadziej\u0119, \u017ce za kilka dni Parlament przeprowadzi g\u0142osowanie nad&nbsp;regulacj\u0105, kt\u00f3ra&nbsp;uczyni projekt&nbsp;<em>golden&nbsp;hour<\/em>&nbsp;obowi\u0105zkowym w Europie.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>W obliczu ka\u017cdej z tych sytuacji kryzysowych mo\u017cemy ruszy\u0107 z miejsca, je\u015bli nasze zasady i cele b\u0119d\u0105 jasne i je\u015bli uda nam si\u0119 zbudowa\u0107 oryginalne, nowe strategie anga\u017cuj\u0105ce aktor\u00f3w z r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw i aktor\u00f3w nieb\u0119d\u0105cych pa\u0144stwami. Wymaga to albo bardzo szybkiego reagowania na szok&nbsp;\u2013&nbsp;to przyk\u0142ad Christchurch&nbsp;\u2013&nbsp;albo te\u017c zbudowania gruntu dla wsp\u00f3lnej ideologii i wsp\u00f3lnego odczytywania \u015bwiata, co pokaza\u0142oby, \u017ce w obliczu tych wsp\u00f3lnych wyzwa\u0144 trzeba zbudowa\u0107 efektywn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image wp-block-image-large\"\n    data-shadow=\"false\"\n    data-use-original-file=\"false\">\n    <a\n        data-pswp-src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/3-scaled-1.jpg\"\n        class=\"inline-block gallery-item no-underline \"\n        data-pswp-width=\"2560\"\n        data-pswp-height=\"1920\">\n                                        <picture>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/3-scaled-1-330x248.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 374px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/3-scaled-1-690x518.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 989px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/3-scaled-1-1340x1005.jpg\"\r\n                media=\"(min-width: 990px)\" \/>\r\n                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/3-scaled-1-125x94.jpg\" \/>\r\n        <\/picture>\r\n                            \n            <\/a>\n<\/figure>\n\n\n<p>Ostatnim przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Akt-A. Kiedy pojawi\u0142 si\u0119 wirus, mieli\u015bmy tylko jedn\u0105 obaw\u0119: je\u015bli wirus pojawi si\u0119 w Afryce i innych biednych krajach, jak sobie z nim poradz\u0105? Je\u015bli nie mamy innego rozwi\u0105zania ni\u017c zamkni\u0119cie naszych kraj\u00f3w, jak mog\u0105 one \u017cy\u0107? Natychmiast uruchomili\u015bmy internetowe biuro Unii Afryka\u0144skiej, z kilkoma przyw\u00f3dcami, zanim ten g\u0142os zosta\u0142 przekazany Europie i G20. I zorganizowali\u015bmy t\u0119&nbsp;inicjatyw\u0119 wraz z Uni\u0105 Afryka\u0144sk\u0105, Uni\u0105 Europejsk\u0105, innymi pot\u0119gami G20, WHO, aby umo\u017cliwi\u0107 nam sfinansowanie poprawy system\u00f3w podstawowej opieki zdrowotnej, a przede wszystkim zagwarantowa\u0107, \u017ce szczepionka b\u0119dzie \u015bwiatowym dobrem publicznym i \u017ce b\u0119dziemy w stanie wyprodukowa\u0107 jej wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107, aby dostarczy\u0107 j\u0105 do najbiedniejszych kraj\u00f3w. Za ka\u017cdym razem mamy rozwi\u0105zania, ale dla ka\u017cdego zagadnienia z osobna musimy budowa\u0107 niezb\u0119dne innowacje.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Czy mogliby\u015bmy wr\u00f3ci\u0107 do kwestii geopolitycznej Europy: jaka konkretna definicja kryje si\u0119 za&nbsp;<\/strong><strong><em>suwerenno\u015bci\u0105<\/em><\/strong><strong>,&nbsp;<\/strong><strong><em>strategiczn\u0105 autonomi\u0105<\/em><\/strong><strong>,&nbsp;<\/strong><strong><em>pot\u0119g\u0105 europejsk\u0105<\/em><\/strong><strong>?<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Europa to nie tylko rynek. Przez dziesi\u0119ciolecia ludzie domy\u015blnie zachowywali si\u0119 tak, jakby Europa by\u0142a jednolitym rynkiem. Ale nie my\u015bleli\u015bmy wewn\u0119trznie o Europie jako o zamkni\u0119tej przestrzeni politycznej. Nasza waluta nie jest uko\u0144czona. Do czasu porozumie\u0144 tego lata nie mieli\u015bmy prawdziwego bud\u017cetu i prawdziwej solidarno\u015bci finansowej. Nie przemy\u015bleli\u015bmy do ko\u0144ca kwestii spo\u0142ecznych, kt\u00f3re czyni\u0105 z nas obszar zjednoczony. I nie pomy\u015bleli\u015bmy wystarczaj\u0105co o tym, co czyni nas pot\u0119g\u0105 w spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej: wysoce zintegrowany region z wyra\u017anym ukierunkowaniem politycznym. Europa musi przemy\u015ble\u0107 si\u0119 na nowo politycznie i dzia\u0142a\u0107 politycznie, aby okre\u015bli\u0107 wsp\u00f3lne cele, kt\u00f3re nie s\u0105 tylko oddelegowywaniem naszej przysz\u0142o\u015bci na rzecz rynku.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Konkretnie oznacza to, \u017ce je\u015bli chodzi o technologi\u0119,&nbsp;to&nbsp;Europa musi budowa\u0107 w\u0142asne rozwi\u0105zania, aby nie uzale\u017cnia\u0107 si\u0119 od technologii ameryka\u0144sko-chi\u0144skiej. Je\u017celi jeste\u015bmy od niej zale\u017cni, na przyk\u0142ad w dziedzinie telekomunikacji, nie mo\u017cemy zagwarantowa\u0107 obywatelom europejskim tajemnicy informacji i bezpiecze\u0144stwa ich danych prywatnych, poniewa\u017c nie dysponujemy t\u0105 technologi\u0105. Jako pot\u0119ga polityczna Europa musi by\u0107 w stanie zapewni\u0107 rozwi\u0105zania w zakresie chmur danych, w przeciwnym razie dane b\u0119d\u0105 przechowywane w przestrzeni, kt\u00f3ra nie jest obj\u0119ta jej prawem&nbsp;\u2013&nbsp;a taka jest obecna sytuacja. Tak wi\u0119c, kiedy m\u00f3wimy o takich konkretnych sprawach, jak ta, tak naprawd\u0119 m\u00f3wimy o polityce i prawach obywateli. Je\u017celi Europa jest obszarem politycznym, to musimy j\u0105 zbudowa\u0107 tak, aby nasi obywatele mieli prawa, kt\u00f3re mo\u017cemy zagwarantowa\u0107 z politycznego punktu widzenia.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Powiedzmy sobie jasno: dopu\u015bcili\u015bmy do powstania sytuacji, w kt\u00f3rych ju\u017c tak nie jest. Dzi\u015b odbudowujemy autonomi\u0119 technologiczn\u0105, na przyk\u0142ad w zakresie telefonii, ale nie jest tak w przypadku przechowywania danych w chmurze. Nasze informacje znajduj\u0105 si\u0119 w chmurze, kt\u00f3ra nie jest regulowana przez prawo europejskie, a w przypadku kwestii spornej, jeste\u015bmy zale\u017cni od dobrej woli i funkcjonowania prawa ameryka\u0144skiego. Z politycznego punktu widzenia jest to nie do utrzymania dla wybranych przyw\u00f3dc\u00f3w, poniewa\u017c oznacza to, \u017ce co\u015b, o co wy, jako obywatele, macie prawo mnie prosi\u0107&nbsp;\u2013&nbsp;ochron\u0119 waszych danych, gwarancj\u0119 lub rozporz\u0105dzenie w tej sprawie, w ka\u017cdym razie \u015bwiadom\u0105 i przejrzyst\u0105 debat\u0119 obywateli na ten temat&nbsp;\u2013,&nbsp;nie stworzyli\u015bmy odpowiednich sposob\u00f3w, aby to zrobi\u0107.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>To samo dotyczy eksterytorialno\u015bci dolara, kt\u00f3ra jest faktem i kt\u00f3ra nie jest nowa. Nieca\u0142e dziesi\u0119\u0107 lat temu kilka firm francuskich zosta\u0142o ukaranych kilkoma miliardami euro, poniewa\u017c dzia\u0142a\u0142y w krajach,&nbsp;kt\u00f3re by\u0142y zakazane przez prawo ameryka\u0144skie. W praktyce oznacza to, \u017ce nasze przedsi\u0119biorstwa mog\u0105 zosta\u0107 pot\u0119pione przez obce mocarstwa, gdy dzia\u0142aj\u0105 w kraju trzecim: jest to pozbawienie suwerenno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci decydowania za siebie, jest to ogromne os\u0142abienie.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Niestety, byli\u015bmy \u015bwiadomi wszystkich konsekwencji, gdy chodzi\u0142o o dyskusj\u0119 na temat Iranu. My, Europejczycy, chcieli\u015bmy pozosta\u0107 w ramach tak zwanego JCPOA. Przy nieobecno\u015bci Amerykan\u00f3w \u017cadne europejskie przedsi\u0119biorstwo nie by\u0142o w stanie dalej prowadzi\u0107 interes\u00f3w z Iranem w obawie przed sankcjami, jakie na\u0142o\u017cy\u0142yby Stany Zjednoczone. Kiedy wi\u0119c m\u00f3wi\u0119 o suwerenno\u015bci czy strategicznej autonomii, \u0142\u0105cz\u0119 wszystkie te tematy, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 bardzo odleg\u0142e.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>Czy mo\u017cemy posun\u0105\u0107 si\u0119 a\u017c tak daleko, by m\u00f3wi\u0107 o europejskiej suwerenno\u015bci, tak jak ja sam to zrobi\u0142em? Przyznaj\u0119, \u017ce jest to termin nieco przesadny, poniewa\u017c gdyby istnia\u0142a europejska suwerenno\u015b\u0107, istnia\u0142aby w pe\u0142ni ugruntowana europejska si\u0142a polityczna.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Co sprawia, \u017ce mo\u017cemy podejmowa\u0107 decyzje za siebie? To jest autonomia: idea, \u017ce dzia\u0142amy wed\u0142ug w\u0142asnych zasad. Oznacza to rewizj\u0119 polityki, do kt\u00f3rej si\u0119 przyzwyczaili\u015bmy, polityki technologicznej, finansowej i monetarnej, polityki, z kt\u00f3r\u0105 my w Europie budujemy rozwi\u0105zania dla siebie, dla naszych przedsi\u0119biorstw, dla naszych wsp\u00f3\u0142obywateli, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 nam na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z innymi, z tymi, kt\u00f3rych wybieramy, ale nie uzale\u017cniaj\u0105c si\u0119 od innych, co dzi\u015b wci\u0105\u017c zbyt cz\u0119sto ma miejsce. W ostatnich latach bardzo wiele poprawili\u015bmy, ale nie rozwi\u0105zali\u015bmy tego problemu.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Czy mo\u017cemy posun\u0105\u0107 si\u0119 a\u017c tak daleko, by m\u00f3wi\u0107 o europejskiej suwerenno\u015bci, tak jak ja sam to zrobi\u0142em? Przyznaj\u0119, \u017ce jest to termin nieco przesadny, poniewa\u017c gdyby istnia\u0142a europejska suwerenno\u015b\u0107, istnia\u0142aby w pe\u0142ni ugruntowana europejska si\u0142a polityczna. Jeszcze nie osi\u0105gn\u0119li\u015bmy tego. Istnieje Parlament Europejski,&nbsp;kt\u00f3ry&nbsp;wszak\u017ce&nbsp;reprezentuje obywateli europejskich, ale nie uwa\u017cam tych form reprezentacji za ca\u0142kowicie zadowalaj\u0105ce. Dlatego te\u017c zdecydowanie broni\u0142em koncepcji list ponadnarodowych, czyli powstania prawdziwego europejskiego&nbsp;<em>demos<\/em>, kt\u00f3ry mo\u017cna by zorganizowa\u0107 nie w ka\u017cdym kraju i w ka\u017cdej grupie politycznej, ale w spos\u00f3b bardziej przekrojowy. Mam nadziej\u0119, \u017ce nast\u0119pne wybory pozwol\u0105 nam to zrobi\u0107. Gdyby\u015bmy chcieli suwerenno\u015bci europejskiej, bez w\u0105tpienia potrzebowaliby\u015bmy europejskich przyw\u00f3dc\u00f3w wybieranych w pe\u0142ni przez obywateli Europy. Ta suwerenno\u015b\u0107 jest wi\u0119c, je\u015bli mog\u0119 tak powiedzie\u0107, przej\u015bciowa. Ale pomi\u0119dzy tym, co robi Komisja, Rada, w kt\u00f3rej zasiadaj\u0105 przyw\u00f3dcy wybrani przez swoich obywateli, a Parlament Europejski, pojawia si\u0119 nowa forma suwerenno\u015bci, kt\u00f3ra nie jest krajowa, ale europejska.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak to w\u0142a\u015bnie o tre\u015bci suwerenno\u015bci m\u00f3wi\u0119, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na to poj\u0119cie, a kt\u00f3r\u0105 by\u0107 mo\u017ce mo\u017cna znale\u017a\u0107 w bardziej&nbsp;neutralny spos\u00f3b w okre\u015bleniu \u201eautonomia strategiczna\u201d. Uwa\u017cam, \u017ce dla naszej Europy kluczowe znaczenie ma znalezienie sposob\u00f3w i \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re pozwol\u0105 jej samodzielnie zdecydowa\u0107, \u017ce b\u0119dzie polega\u0107 na sobie, a nie na innych, we wszystkich obszarach, technologicznym, co ju\u017c powiedzia\u0142em, ale tak\u017ce zdrowotnym i geopolitycznym, oraz \u017ce b\u0119dzie mog\u0142a wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z kimkolwiek zechce. Dlaczego? Poniewa\u017c uwa\u017cam, \u017ce jeste\u015bmy sp\u00f3jnym obszarem geograficznym pod wzgl\u0119dem warto\u015bci, interes\u00f3w i \u017ce dobrze jest broni\u0107 go jako takiego. Jeste\u015bmy skupiskiem r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w i r\u00f3\u017cnych kultur. Nie ma innej takiej koncentracji tak wielu j\u0119zyk\u00f3w, kultur i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci w danej przestrzeni geograficznej. Ale co\u015b nas \u0142\u0105czy. Co wi\u0119cej, wiemy, \u017ce jeste\u015bmy Europejczykami, gdy jeste\u015bmy&nbsp;poza Europ\u0105. Czujemy nasze r\u00f3\u017cnice, gdy jeste\u015bmy w\u015br\u00f3d Europejczyk\u00f3w, ale czujemy nostalgi\u0119, gdy opuszczamy Europ\u0119.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Niemniej, jestem pewien jednej rzeczy: nie jeste\u015bmy Stanami Zjednoczonymi Ameryki. One&nbsp;s\u0105 naszymi historycznymi sojusznikami, tak jak one&nbsp;cenimy sobie wolno\u015b\u0107 i prawa cz\u0142owieka, mamy g\u0142\u0119bokie wi\u0119zi, ale na przyk\u0142ad my przyk\u0142adamy wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 do r\u00f3wno\u015bci, czego nie ma w Stanach&nbsp;Zjednoczonych. Nasze warto\u015bci nie s\u0105 do ko\u0144ca takie same. Mamy przywi\u0105zanie do demokracji spo\u0142ecznej, do wi\u0119kszej r\u00f3wno\u015bci, nasze reakcje nie s\u0105 identyczne. Uwa\u017cam te\u017c, \u017ce kultura jest u nas wa\u017cniejsza, o wiele wa\u017cniejsza.&nbsp;W ko\u0144cu przenosimy si\u0119 do innego wyobra\u017conego \u015bwiata, kt\u00f3ry jest zwi\u0105zany z Afryk\u0105, Bliskim i \u015arodkowym Wschodem, i mamy inn\u0105 geografi\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce zaburzy\u0107 nasze interesy. To, jaka jest nasza polityka s\u0105siedztwa z Afryk\u0105, z Bliskim i \u015arodkowym Wschodem, z Rosj\u0105, nie jest polityk\u0105 s\u0105siedztwa dla Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki. Dlatego te\u017c nie do przyj\u0119cia jest, aby nasza polityka mi\u0119dzynarodowa by\u0142a od niej zale\u017cna lub pod\u0105\u017ca\u0142a w jej \u015blady.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>Czujemy nasze r\u00f3\u017cnice, gdy jeste\u015bmy w\u015br\u00f3d Europejczyk\u00f3w, ale czujemy nostalgi\u0119, gdy opuszczamy Europ\u0119.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>A to, co m\u00f3wi\u0119, jest jeszcze bardziej prawdziwe dla Chin. Dlatego te\u017c uwa\u017cam, \u017ce koncepcja europejskiej autonomii strategicznej czy te\u017c suwerenno\u015bci europejskiej jest bardzo silna, bardzo produktywna, \u017ce m\u00f3wi o tym, \u017ce jeste\u015bmy sp\u00f3jnym obszarem politycznym i kulturowym, \u017ce jeste\u015bmy winni naszym obywatelom, by nie polega\u0107 na innych, i \u017ce jest to warunek posiadania jakiegokolwiek wp\u0142ywu we wsp\u00f3\u0142czesnej spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Pan m\u00f3wi o zmianie nawyk\u00f3w, ale ta propozycja ci\u0105gle jest w zawieszeniu. Co j\u0105 blokuje? Co sprawia, \u017ce ta wizja wymaga tyle czasu, aby si\u0119 urzeczywistni\u0107?<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Nie jestem tego taki pewien. Kiedy zainaugurowa\u0142em ten pomys\u0142 podczas przem\u00f3wienia na Sorbonie, wielu m\u00f3wi\u0142o: to si\u0119 nie stanie, to francuski kaprys. Nieco ponad trzy lata p\u00f3\u017aniej, w kwestii obronno\u015bci europejskiej, mamy Europejski Fundusz Obrony, wsp\u00f3\u0142prac\u0119 strukturaln\u0105 i inicjatyw\u0119 interwencyjn\u0105 obejmuj\u0105c\u0105&nbsp;ponad&nbsp;dziesi\u0119\u0107 kraj\u00f3w. Je\u015bli chodzi o technologi\u0119, sprawy zmieni\u0142y si\u0119 od czasu wprowadzenia przez nas idei europejskiego 5G, a teraz Niemcy do\u0142\u0105czaj\u0105 do nas w tej sprawie, co by\u0142o dla nich mniej naturalne, poniewa\u017c r\u00f3wnie\u017c wyprzedza\u0142y gr\u0119. Wi\u0119c naprawd\u0119 zastanawiamy si\u0119 nad nasz\u0105 suwerenno\u015bci\u0105 w zakresie technologii. Kryzys zdrowotny zmusi\u0142 nas do ponownego przemy\u015blenia naszej suwerenno\u015bci w zakresie zdrowia i przemys\u0142u zdrowotnego. To by\u0142o objawienie naszej zale\u017cno\u015bci. Kiedy ca\u0142a Europa b\u0142aga\u0142a&nbsp;o r\u0119kawiczki&nbsp;i&nbsp;maski, wszyscy&nbsp;zrozumieli\u015bmy, \u017ce musimy ponownie produkowa\u0107&nbsp;je&nbsp;na naszym terenie. Do tego w\u0142a\u015bnie s\u0142u\u017cy&nbsp;Plan naprawy gospodarczej.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>W sprawach finansowych trwa\u0142o to d\u0142ugo, ale w czerwcu 2018 roku podpisali\u015bmy z Niemcami porozumienie z&nbsp;Mesebergu&nbsp;w sprawie wsp\u00f3lnej zdolno\u015bci bud\u017cetowej w celu zaj\u0119cia si\u0119 kwestiami gospodarczej i finansowej autonomii Europy. Doprowadzi\u0142o to do niedoskona\u0142ego wprawdzie porozumienia na szczeblu europejskim i z powodu kryzysu Covid-19 podpisali\u015bmy francusko-niemieckie porozumienie w maju 2020 roku, kt\u00f3re pozwoli\u0142o nam poszerzy\u0107 zakres dzia\u0142a\u0144 na podstawie wniosku Komisji i utorowa\u0107 drog\u0119 do historycznego porozumienia z lipca, okre\u015blaj\u0105cego w rekordowo kr\u00f3tkim czasie reakcj\u0119 bud\u017cetow\u0105 na kryzys, ale tak\u017ce k\u0142ad\u0105cego fundamenty pod budow\u0119 europejskiego bud\u017cetu. Nie nale\u017cy bagatelizowa\u0107 tego wsparcia. Po raz pierwszy decydujemy si\u0119 na wsp\u00f3lne zad\u0142u\u017canie si\u0119, na niejednorodne wydatki w regionach i sektorach, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 najbardziej potrzebowa\u0142y wsparcia. Oznacza to stworzenie prawdziwej Unii transfer\u00f3w, opartej na wsp\u00f3lnym sygnatariuszu i wsp\u00f3lnym zad\u0142u\u017ceniu. Jest to zatem kluczowy punkt w budowaniu suwerenno\u015bci euro i uczynienia z niego realnej waluty, kt\u00f3ra nie zale\u017cy lub b\u0119dzie zale\u017ca\u0142a w znacznie mniejszym stopniu od innych, oraz w tworzeniu suwerenno\u015bci bud\u017cetowej w obr\u0119bie naszych w\u0142asnych granic. Poczynili\u015bmy wi\u0119c post\u0119py w tym wszystkim. Przed nami jeszcze d\u0142uga droga, je\u015bli chodzi o wybory geopolityczne&nbsp;\u2013&nbsp;widzimy nasze r\u00f3\u017cnice w odniesieniu do Rosji i Turcji&nbsp;\u2013&nbsp;oraz si\u0142\u0119 tych reakcji, ale uwa\u017cam, \u017ce&nbsp;budzimy si\u0119.<\/p>\n\n\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image wp-block-image-large\"\n    data-shadow=\"false\"\n    data-use-original-file=\"false\">\n    <a\n        data-pswp-src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/4-scaled-1.jpg\"\n        class=\"inline-block gallery-item no-underline \"\n        data-pswp-width=\"2560\"\n        data-pswp-height=\"1440\">\n                                        <picture>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/4-scaled-1-330x186.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 374px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/4-scaled-1-690x388.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 989px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/4-scaled-1-1340x754.jpg\"\r\n                media=\"(min-width: 990px)\" \/>\r\n                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/4-scaled-1-125x70.jpg\" \/>\r\n        <\/picture>\r\n                            \n            <\/a>\n<\/figure>\n\n\n<p>Pytanie, je\u015bli&nbsp;chcemy m\u00f3wi\u0107 szczerze, jest nast\u0119puj\u0105ce: czy zmiana w administracji ameryka\u0144skiej doprowadzi do&nbsp;demobilizacji&nbsp;Europejczyk\u00f3w? Zdecydowanie nie zgadzam si\u0119, na przyk\u0142ad, z&nbsp;fragmentem opinii w \u201ePolitico\u201d&nbsp;podpisanej&nbsp;przez niemieckiego ministra obrony. Uwa\u017cam, \u017ce jest to b\u0142\u0119dna interpretacja historii. Na szcz\u0119\u015bcie&nbsp;Kanclerz nie uwa\u017ca podobnie, je\u015bli dobrze zrozumia\u0142em. Ale Stany Zjednoczone b\u0119d\u0105 nas szanowa\u0107 jako sojusznik\u00f3w tylko wtedy, gdy b\u0119dziemy traktowa\u0107 siebie powa\u017cnie i gdy b\u0119dziemy suwerenni. My\u015bl\u0119 wi\u0119c, \u017ce,&nbsp;wr\u0119cz przeciwnie, zmiana w administracji ameryka\u0144skiej jest szans\u0105 na kontynuacj\u0119 w ca\u0142kowicie spokojny,&nbsp;pokojowy&nbsp;spos\u00f3b tego, co musz\u0105 zrozumie\u0107 sojusznicy mi\u0119dzy sob\u0105: musimy nadal budowa\u0107 nasz\u0105 autonomi\u0119 dla siebie, tak jak robi\u0105 to Stany Zjednoczone, tak jak robi\u0105 to Chiny.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>My\u015bl\u0119 wi\u0119c, \u017ce,&nbsp;wr\u0119cz przeciwnie, zmiana w administracji ameryka\u0144skiej jest szans\u0105 na kontynuacj\u0119 w ca\u0142kowicie spokojny,&nbsp;pokojowy&nbsp;spos\u00f3b tego, co musz\u0105 zrozumie\u0107 sojusznicy mi\u0119dzy sob\u0105: musimy nadal budowa\u0107 nasz\u0105 autonomi\u0119 dla siebie, tak jak robi\u0105 to Stany Zjednoczone, tak jak robi\u0105 to Chiny.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>M\u00f3wi\u0142 Pan o udanej wsp\u00f3\u0142pracy, o wielu osi\u0105gni\u0119ciach: Chiny maj\u0105 np.: wielki projekt Nowego Jedwabnego Szlaku, podczas gdy w Europie taki wielki projekt, marzenie o przysz\u0142o\u015bci, jest trudny do zidentyfikowania. Czy by\u0142oby to co\u015b bardziej zorientowanego do wewn\u0105trz, w kierunku wi\u0119kszej integracji, wi\u0119kszej ekologizacji; czy te\u017c przeciwnie, by\u0142oby to co\u015b, przeznaczonego do rozprzestrzeniania na ca\u0142ym \u015bwiecie? Co to za marzenie, ten wielki europejski projekt?<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Ma Pan racj\u0119, \u017ce&nbsp;znaczenie&nbsp;Nowego Szlaku Jedwabnego polega na tym, \u017ce jest to bardzo pot\u0119\u017cna koncepcja geopolityczna. To jest fakt. I jest to r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadectwo witalno\u015bci narodu i hartu jego ducha. M\u00f3wili\u015bmy o&nbsp;nawi\u0105zaniach&nbsp;historycznych i okresie po 1989 roku: trzeba powiedzie\u0107, \u017ce Europa rozwi\u0105za\u0142a swoje wewn\u0119trzne kryzysy i wygl\u0105da tak, jakby nie mia\u0142a ju\u017c teleologii. W Europie mamy do czynienia z kryzysem moralnym, poniewa\u017c stoczy\u0142a ona wszystkie te historyczne bitwy, w tym walk\u0119 z barbarzy\u0144stwem, z totalitaryzmami. Jakie s\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne zmagania, skoro zawsze organizujemy si\u0119 wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnej walki lub wsp\u00f3lnego marzenia? Jakie s\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne zmagania Europy?&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Powiem Panu, jak je widz\u0119. Toczy si\u0119 pozytywna walka, kt\u00f3ra ma na celu uczynienie z Europy wiod\u0105cej si\u0142y w dziedzinie edukacji, zdrowia, technologii cyfrowych i ekologii. S\u0105 to cztery g\u0142\u00f3wne&nbsp;obszary, kt\u00f3re&nbsp;wyznaczaj\u0105 nam cztery g\u0142\u00f3wne wyzwania. Wi\u0119c naszym marzeniem powinno by\u0107&nbsp;marzenie o masowym inwestowaniu, aby to si\u0119&nbsp;zi\u015bci\u0142o. I my\u015bl\u0119, \u017ce mamy ku temu wszelkie mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce wprowadzony przez nas plan naprawy gospodarczej jest krokiem w tym kierunku, podobnie jak nasze polityki krajowe. To jest dla nas to marzenie. Jest to bardzo mobilizuj\u0105cy cel, dla kt\u00f3rego musimy zmieni\u0107 wiele rzeczy, ale my\u015bl\u0119, \u017ce mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119 globalnych skutk\u00f3w, poniewa\u017c przyci\u0105gnie on Chiny i Stany Zjednoczone, co jest r\u00f3wnie\u017c warunkiem \u017cycia w harmonii z reszt\u0105 planety. Co do edukacji uwa\u017cam, \u017ce jest to jedno z wyzwa\u0144, kt\u00f3re porzucili\u015bmy, a kt\u00f3re jest bardzo wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n<p>Drugie wyzwanie stoj\u0105ce przed&nbsp;nami polega na tym, aby Europa&nbsp;umocni\u0142a swoje&nbsp;warto\u015bci. One s\u0105 wsz\u0119dzie porzucane. Walka z terroryzmem i radykalnym islamizmem jest walk\u0105 europejsk\u0105, walk\u0105 o warto\u015bci, nasz\u0105 walk\u0105.&nbsp;Uwa\u017cam, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie walka toczy si\u0119 z barbarzy\u0144stwem i obskurantyzmem. Oto, co si\u0119 dzieje. Nie jest to wcale zderzenie cywilizacji, w og\u00f3le nie rozpoznaj\u0119 siebie w tej interpretacji wydarze\u0144, poniewa\u017c nie jest to chrze\u015bcija\u0144ska Europa, kt\u00f3ra przeciwstawi\u0142aby si\u0119 \u015bwiatu muzu\u0142ma\u0144skiemu: to&nbsp;z\u0142udzenie, w kt\u00f3re&nbsp;chcieliby nas wci\u0105gn\u0105\u0107 niekt\u00f3rzy ludzie. Jest to Europa, kt\u00f3ra ma judeochrze\u015bcija\u0144skie korzenie, to jest fakt, ale kt\u00f3ra potrafi\u0142a&nbsp;doprowadzi\u0107 do powstania dw\u00f3ch rzeczy: wsp\u00f3\u0142istnienia&nbsp;religii mi\u0119dzy sob\u0105 i sekularyzacji&nbsp;rzeczywisto\u015bci politycznej. S\u0105 to dwa osi\u0105gni\u0119cia Europy. Poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie to umo\u017cliwi\u0142o uznanie prymatu racjonalnej i wolnej jednostki, a tym samym szacunku mi\u0119dzy religiami. To, co dzieje si\u0119 w debacie, kt\u00f3r\u0105 odbywamy, w du\u017cej mierze wymierzone jest przeciwko Francji i nie s\u0105dz\u0119, by ta debata by\u0142a wystarczaj\u0105co wywa\u017cona. Jest kolosalnym, historycznym krokiem wstecz.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ca\u0142a debata, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce, polega\u0142a zasadniczo na zwr\u00f3ceniu si\u0119 do Europy o przeprosiny za swobody, na kt\u00f3re pozwala. A w tym przypadku do Francji. A fakt, \u017ce ta debata jest tak szcz\u0105tkowo prowadzona w Europie, lub \u017ce zosta\u0142a zorganizowana w tak \u017cenuj\u0105cy spos\u00f3b, m\u00f3wi co\u015b o kryzysie moralnym, z kt\u00f3rym mamy do czynienia. Ale ja to w zupe\u0142no\u015bci rozumiem. Jeste\u015bmy krajem wolno\u015bci, w kt\u00f3rym \u017cadna religia nie jest zagro\u017cona, w kt\u00f3rym \u017cadna religia nie jest niepo\u017c\u0105dana. Chc\u0119, aby wszyscy obywatele mogli modli\u0107 si\u0119, jak chc\u0105. Ale jeste\u015bmy tak\u017ce krajem, w kt\u00f3rym prawa Republiki musz\u0105 by\u0107 w pe\u0142ni respektowane, poniewa\u017c jeste\u015bmy przede wszystkim obywatelami i mamy wsp\u00f3lny projekt i wsp\u00f3lny obraz \u015bwiata: nie jeste\u015bmy wielokulturowi, nie zestawiamy sposob\u00f3w reprezentacji \u015bwiata obok siebie, ale staramy si\u0119 budowa\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107, niezale\u017cnie od przekona\u0144, jakie&nbsp;mamy&nbsp;wobec tego, co intymne i duchowe.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>Ca\u0142a debata, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce, polega\u0142a zasadniczo na zwr\u00f3ceniu si\u0119 do Europy o przeprosiny za swobody, na kt\u00f3re pozwala.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>W zwi\u0105zku z tym&nbsp;przys\u0142uguj\u0105 nam&nbsp;nast\u0119puj\u0105ce prawa:&nbsp;prawo do wolno\u015bci&nbsp;wyra\u017cania opinii,&nbsp;prawo do wolno\u015bci karykatury, kt\u00f3re sprawi\u0142o, \u017ce&nbsp;up\u0142yn\u0119\u0142o&nbsp;tak wiele atramentu. Pi\u0119\u0107 lat temu, kiedy zabijano tych, kt\u00f3rzy&nbsp;tworzyli&nbsp;karykatury, ca\u0142y \u015bwiat maszerowa\u0142 w Pary\u017cu i broni\u0142 tych praw. Mieli\u015bmy profesora z podci\u0119tym gard\u0142em i&nbsp;kilka&nbsp;innych&nbsp;os\u00f3b z podci\u0119tym gard\u0142em. Wiele kondolencji by\u0142o do\u015b\u0107 umiarkowanych, przyjmowali\u015bmy, w spos\u00f3b sformalizowany, przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych i religijnych z niekt\u00f3rych cz\u0119\u015bci \u015bwiata muzu\u0142ma\u0144skiego \u2013 co jednak, musz\u0119 przyzna\u0107,&nbsp;powodowa\u0142o&nbsp;u niekt\u00f3rych strach&nbsp;\u2013 m\u00f3wi\u0105cych: \u201emusz\u0105 tylko zmieni\u0107 swoje prawa\u201d. To mnie bulwersuje. Ja jako przyw\u00f3dca nie chc\u0119 nikogo bulwersowa\u0107, jestem zwolennikiem szacunku dla kultur i cywilizacji, ale nie zamierzam zmienia\u0107 swojego prawa, poniewa\u017c bulwersuje ono kogo\u015b innego. W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce nienawi\u015b\u0107 jest zakazana w naszych europejskich warto\u015bciach, poniewa\u017c godno\u015b\u0107 osoby ludzkiej ma pierwsze\u0144stwo przed wszystkim innym. Mog\u0119 teraz wprawi\u0107 Pana w zdumienie, Pan mo\u017ce powiedzie\u0107 co\u015b takiego, co mnie b\u0119dzie szokowa\u0107, mo\u017cemy debatowa\u0107 i k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119, poniewa\u017c wiemy, \u017ce nigdy nie przejdziemy do r\u0119koczyn\u00f3w, gdy\u017c na to przyzwolenia nie ma, godno\u015b\u0107 ludzka jest najwa\u017cniejsza. I jeste\u015bmy w trakcie akceptowania tego, \u017ce przyw\u00f3dcy, przyw\u00f3dcy religijni, wprowadzaj\u0105 system r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy tym, co jest wstrz\u0105saj\u0105ce i co stanowi \u015bwiatopogl\u0105d, a \u015bmierci\u0105 cz\u0142owieka i aktem terrorystycznym \u2013 oni to zrobili \u2013 a my jeste\u015bmy wystarczaj\u0105co zastraszeni, aby nie odwa\u017cy\u0107 si\u0119 tego pot\u0119pi\u0107.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>To m\u00f3wi mi jedno. Walka naszego pokolenia w Europie b\u0119dzie walk\u0105 o nasze wolno\u015bci. Bo s\u0105&nbsp;zachwiane. Nie b\u0119dzie to ponowne&nbsp;odkrycie&nbsp;O\u015bwiecenia, ale b\u0119dziemy musieli broni\u0107&nbsp;zdobyczy&nbsp;O\u015bwiecenia w obliczu obskurantyzmu. To pewne. I nie pozw\u00f3lmy si\u0119 uwi\u0119zi\u0107 w obozie tych, kt\u00f3rzy nie szanuj\u0105 r\u00f3\u017cnic. To kpina i manipulacja histori\u0105. Szacunek jest mo\u017cliwy tylko wtedy, gdy godno\u015b\u0107 ludzka jest stawiana ponad wszystko inne, ale szacunek nie mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 kosztem wolno\u015bci s\u0142owa. W przeciwnym razie nie jest to prawdziwy szacunek, jest to zaniechanie rozmowy i konfrontacji wynikaj\u0105cej z odmiennych punkt\u00f3w widzenia. Tego w\u0142a\u015bnie chc\u0105. Europa ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 w tym zakresie, wi\u0119c dla mnie drug\u0105 bitw\u0105, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy stoczy\u0107, jest walka o nasze warto\u015bci. To s\u0142owo wydaje si\u0119 by\u0107 og\u00f3lne, ale jest to walka o O\u015bwiecenie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Trzecim du\u017cym projektem europejskim jest dla mnie wymiana do\u015bwiadcze\u0144 z Afryk\u0105&nbsp;i ponowne opracowanie osi&nbsp;afroeuropejskiej. Jest to walka jednego pokolenia, ale uwa\u017cam, \u017ce ma ona dla nas zasadnicze znaczenie. Europa nie odniesie sukcesu, je\u015bli Afryka nie odniesie sukcesu. To na pewno. Widzimy to, gdy nie udaje nam si\u0119 stworzy\u0107 bezpiecze\u0144stwa, pokoju czy dobrobytu za spraw\u0105 migracji. Widzimy to, poniewa\u017c Afryka jest obecna w obr\u0119bie naszych spo\u0142ecze\u0144stw. Mamy we wszystkich naszych spo\u0142ecze\u0144stwach cz\u0119\u015b\u0107 Afryki, kt\u00f3ra&nbsp;jest zharmonizowana. A kiedy m\u00f3wi\u0119 o Afryce, to mam na my\u015bli Afryk\u0119 i region \u015br\u00f3dziemnomorski w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ale mamy co\u015b do zbudowania. Kiedy m\u00f3wi\u0119 o wymianie, mam na my\u015bli to, \u017ce musimy sprawi\u0107, by Afryka postrzega\u0142a Europ\u0119 inaczej i \u017ce sami powinni\u015bmy postrzega\u0107 j\u0105 inaczej, to znaczy jako szans\u0119, ogromn\u0105 szans\u0119 na wsp\u00f3lny rozw\u00f3j, by odnie\u015b\u0107 sukces w tym projekcie. M\u00f3wi\u0119 to, poniewa\u017c nie wierz\u0119, \u017ce&nbsp;rozwiniemy si\u0119&nbsp;lub \u017ce rozwi\u0105\u017cemy&nbsp;nasze problemy, b\u0119d\u0105c uwi\u0119zionymi&nbsp;przez nasz\u0105 histori\u0119. Osobi\u015bcie zainicjowa\u0142em wa\u017cne dzia\u0142ania upami\u0119tniaj\u0105ce i polityczne dotycz\u0105ce w szczeg\u00f3lno\u015bci Algierii, ale dostrzegam powr\u00f3t niech\u0119ci i represji, w kt\u00f3rych spotykaj\u0105 si\u0119 wszystkie podmioty z innych miejsc: podmioty po dekolonizacji, podmioty religijne, gospodarcze i spo\u0142eczne, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 prowadzenie rozm\u00f3w mi\u0119dzy Europ\u0105 a Afryk\u0105. My\u015bl\u0119, \u017ce musimy rozwi\u0105za\u0107 te w\u0105tki, ale przede wszystkim musimy o wiele mocniej wyposa\u017cy\u0107 Afryk\u0119 w zdolno\u015b\u0107 do samodzielnego rozwoju, pomagaj\u0105c jej i daj\u0105c tym samym pow\u00f3d do dumy diasporom mieszkaj\u0105cym w naszych krajach i pochodz\u0105cym z Afryki, aby rozbudzi\u0107 ferment zmian, a nie postrzega\u0107 je jako problem, jak to zbyt cz\u0119sto mamy w zwyczaju. Dlatego te\u017c m\u00f3wi\u0119 o zmianie perspektywy, aby skutecznie pokaza\u0107, \u017ce uniwersalizm, kt\u00f3rym dysponujemy, nie jest uniwersalizmem dominacji, kt\u00f3ry by\u0142 uniwersalizmem kolonizacji, lecz przyjaci\u00f3\u0142 i partner\u00f3w. To s\u0105 dla mnie trzy wielkie bitwy, kt\u00f3re trzeba stoczy\u0107&#8230;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>A kiedy m\u00f3wi\u0119 o Afryce, to mam na my\u015bli Afryk\u0119 i region \u015br\u00f3dziemnomorski w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>W ostatnim punkcie wspomina pan o problemach z prowadzeniem rozm\u00f3w z Afryk\u0105. Czy w samej Europie nie ma trudno\u015bci z porozumieniem si\u0119 mi\u0119dzy krajami Europy Zachodniej i Wschodniej w sprawie tego partnerstwa z Afryk\u0105?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Po pierwsze, nie mam na my\u015bli tego, \u017ce nie ma komunikacji, ale raczej, \u017ce dochodzi do nagromadzenia zaz\u0119biaj\u0105cych si\u0119 trudno\u015bci i problem\u00f3w, manipulacji. Ma miejsce manipulacja tym tematem. Wida\u0107 to tak\u017ce po pewnych hegemonicznych mocarstwach, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142y nowy imperializm w Afryce i wykorzystuj\u0105 obecn\u0105 tam niech\u0119\u0107 do os\u0142abienia pozycji Europy i Francji.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 Europ\u0119 i stosunki z Afryk\u0105, mamy z Afryk\u0105 dwadzie\u015bcia siedem historii. Nie powiedzia\u0142bym, \u017ce istnieje sp\u00f3r mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem. We\u017amy Francj\u0119 i Niemcy: nie mamy takich samych stosunk\u00f3w z Afryk\u0105. Przede wszystkim dlatego, \u017ce j\u0119zyk jest wa\u017cny, a Afryka jest w du\u017cej mierze francuskoj\u0119zyczna. A my mamy szczeg\u00f3lne relacje z francuskoj\u0119zyczn\u0105 Afryk\u0105. Chcia\u0142em odbudowa\u0107 bardzo silne relacje z angloj\u0119zyczn\u0105 i portugalskoj\u0119zyczn\u0105 Afryk\u0105. By\u0142em pierwszym prezydentem Francji, kt\u00f3ry uda\u0142 si\u0119 do Ghany lub na przyk\u0142ad do Kenii. Pojecha\u0142em te\u017c do Lagos. Brzmi to szalenie, ale tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o: Francja mia\u0142a zwi\u0105zek tylko z cz\u0119\u015bci\u0105 Afryki. Jak wiadomo, Niemcy maj\u0105&nbsp;z ni\u0105&nbsp;zupe\u0142nie inne relacje, a to wynik historii z ko\u0144ca XIX wieku. My\u015bl\u0119 wi\u0119c, \u017ce mamy w naszej historii relacje pluralistyczne, kt\u00f3re nie powinny przes\u0105dza\u0107 o naszym dzisiejszym sposobie my\u015blenia.<\/p>\n\n\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image wp-block-image-large\"\n    data-shadow=\"false\"\n    data-use-original-file=\"false\">\n    <a\n        data-pswp-src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/5-scaled-1.jpg\"\n        class=\"inline-block gallery-item no-underline \"\n        data-pswp-width=\"2560\"\n        data-pswp-height=\"1440\">\n                                        <picture>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/5-scaled-1-330x186.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 374px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/5-scaled-1-690x388.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 989px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/5-scaled-1-1340x754.jpg\"\r\n                media=\"(min-width: 990px)\" \/>\r\n                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/5-scaled-1-125x70.jpg\" \/>\r\n        <\/picture>\r\n                            \n            <\/a>\n<\/figure>\n\n\n<p>Uwa\u017cam, \u017ce Europa Wschodnia musi by\u0107 w pe\u0142ni zaanga\u017cowana w t\u0119 polityk\u0119. I my\u015bl\u0119, \u017ce kiedy tak si\u0119 dzieje, to funkcjonuje&nbsp;to&nbsp;bardzo dobrze.&nbsp;Kilka kraj\u00f3w z Europy Wschodniej lub P\u00f3\u0142nocnej jest z nami, aby pom\u00f3c w zapewnieniu bezpiecze\u0144stwa w Afryce. Naszym najlepszym partnerem w Mali jest Estonia. Tak, Estonia, poniewa\u017c przekona\u0142a ich ta koncepcja strategicznej autonomii \u2013 w szczeg\u00f3lno\u015bci dlatego, \u017ce boj\u0105 si\u0119 Rosji i widzieli, \u017ce jest to w ich interesie \u2013&nbsp;poniewa\u017c zaproponowano im, \u017ce do\u0142\u0105cz\u0105 do nas, poznaj\u0105 nas lepiej i b\u0119d\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z nami we wszystkich prowadzonych przez nas operacjach, w tym w tych najbardziej konkretnych, znanych jako&nbsp;Takuba&nbsp;dla si\u0142 specjalnych. A zatem jeste\u015bmy w stanie zaanga\u017cowa\u0107 wszystkich. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce nie ma \u017cadnego sporu mi\u0119dzy tymi dwiema Europami.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne wra\u017cliwo\u015bci. A co mo\u017ce skomplikowa\u0107 dzisiejsze stosunki Europy z Afryk\u0105? To jest fakt migracji, to jest to. Chodzi o to, \u017ce patrzymy na Afryk\u0119 tylko przez t\u0119 soczewk\u0119. Uwa\u017cam, \u017ce to&nbsp;b\u0142\u0105d. Trzeba si\u0119 tym zaj\u0105\u0107, w odniesieniu do pewnych temat\u00f3w. Jeste\u015bmy dzi\u015b \u015bwiadkami masowego sprzeniewierzenia si\u0119 prawu do azylu. To jest to, co zak\u0142\u00f3ca wszystko. Grupy przemytnik\u00f3w, kt\u00f3rzy cz\u0119sto s\u0105 r\u00f3wnie\u017c handlarzami broni\u0105 i narkotyk\u00f3w powi\u0105zanymi z terroryzmem, zorganizowa\u0142y handel lud\u017ami. Oferuj\u0105 lepsze \u017cycie w Europie i korzystaj\u0105 z kana\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 prawo do azylu. Kiedy ka\u017cdego roku przybywaj\u0105 na nasz\u0105 ziemi\u0119 setki tysi\u0119cy m\u0119\u017cczyzn i kobiet, kt\u00f3rzy pochodz\u0105 z kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych panuje pok\u00f3j i z kt\u00f3rymi utrzymujemy doskona\u0142e stosunki, kt\u00f3rzy otrzymuj\u0105 setki tysi\u0119cy wiz ka\u017cdego roku, to nie jest to azyl. A raczej, w 90% przypadk\u00f3w, nie jest to azyl. Wi\u0119c jest to nadu\u017cycie. Istnieje napi\u0119cie w tej kwestii. Musi ona zosta\u0107 rozwi\u0105zana w dialogu z Afryk\u0105, kt\u00f3ry zainicjowali\u015bmy w latach 2017-2018. Musimy zacz\u0105\u0107 od nowa z wielkim zaanga\u017cowaniem.<\/p>\n\n\n\n<p>Od\u0142\u00f3\u017cmy na bok ten temat. Prawdziwym problemem Afryki jest jej rozw\u00f3j gospodarczy, pok\u00f3j i bezpiecze\u0144stwo. Nale\u017cy pom\u00f3c Afryce w zwalczaniu plagi terroryzmu i grup&nbsp;d\u017cihadystycznych&nbsp;w Sahelu, w regionie jeziora Czad, obecnie w Afryce Wschodniej, gdzie dochodzi do absolutnie niedopuszczalnych zdarze\u0144, od Sudanu do Mozambiku. Nast\u0119pnie musimy pom\u00f3c jej w rozwoju gospodarczym poprzez rolnictwo,&nbsp;rozw\u00f3j przedsi\u0119biorczo\u015bci, edukacj\u0119, zw\u0142aszcza m\u0142odych&nbsp;dziewcz\u0105t,&nbsp;oraz polityk\u0119 emancypacyjn\u0105, kt\u00f3r\u0105 zacz\u0119li\u015bmy realizowa\u0107. Ale musimy i\u015b\u0107 znacznie dalej. To jest dla mnie kluczowe.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Podstawow\u0105 kwesti\u0105 w Pa\u0144skiej praktyce, \u017ce tak powiem, w Pa\u0144skiej doktrynie stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, jest to, \u017ce generalnie widzimy, i\u017c istnieje zasada zrzeszania si\u0119 r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w \u2013 pa\u0144stw, przedsi\u0119biorstw, podmiot\u00f3w lokalnych, stowarzysze\u0144. Czy jeste\u015bmy w trakcie przerywania procesu multilateralizmu pa\u0144stw w celu zast\u0105pienia go czym\u015b innym? A konkretnie: czy uwa\u017ca Pan, \u017ce kwestia dystrybucji szczepionek to rozstrzygnie?&nbsp;<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>To dobry sprawdzian. To mo\u017ce nie by\u0107 najmniej okrutne. Tak, my\u015bl\u0119, \u017ce je\u015bli chcemy osi\u0105gn\u0105\u0107 post\u0119p w zakresie multilateralizmu, musimy sprawi\u0107, by to si\u0119 uda\u0142o. Prosz\u0119 spojrze\u0107, jak dzia\u0142a\u0142 multilateralizm w czasie zimnej wojny. By\u0142a taka d\u017centelme\u0144ska umowa, \u017ce s\u0105 tematy, z kt\u00f3rymi postanowili\u015bmy wsp\u00f3lnie p\u00f3j\u015b\u0107 naprz\u00f3d. Pomimo istniej\u0105cych napi\u0119\u0107 byli\u015bmy w stanie ustabilizowa\u0107 strategie zbroje\u0144, posiada\u0107 elementy reguluj\u0105ce konflikt, przy czym kraje niezaanga\u017cowane zorganizowane by\u0142y wok\u00f3\u0142 tych strategii. W ostatnich latach mia\u0142o miejsce zjawisko dezintegracji, kt\u00f3re dotyczy\u0142o r\u00f3wnie\u017c mechanizm\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracy. Strategia Rosji polega na tym, by przesta\u0107 je szanowa\u0107 i os\u0142abi\u0107 fora mi\u0119dzynarodowe. A ameryka\u0144sk\u0105 odpowiedzi\u0105 by\u0142o ich pot\u0119pienie. Pozwol\u0119 sobie przytoczy\u0107 przyk\u0142ad europejskiego rozbrojenia: nigdy nie byli\u015bmy tak nara\u017ceni, najpierw przez rosyjsk\u0105 niezgod\u0119, a nast\u0119pnie przez ameryka\u0144sk\u0105 decyzj\u0119 o wycofaniu si\u0119 z program\u00f3w. Musimy zatem ponownie zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w inicjatywy multilateralne, gdzie potrzebne s\u0105 dzia\u0142ania pa\u0144stwowe. Je\u015bli chodzi o zbrojenia, je\u015bli chodzi o powa\u017cne kwestie geopolityczne, potrzebne s\u0105 podmioty pa\u0144stwowe. To, co musimy zrobi\u0107, to stworzy\u0107 oryginalne koalicje w celu marginalizacji tych, kt\u00f3rzy blokuj\u0105 dzia\u0142ania. Czasami to dzia\u0142a, czasami nie. Jestem zobowi\u0105zany zauwa\u017cy\u0107, \u017ce na przyk\u0142ad w przypadku Syrii nie uda\u0142o si\u0119 nam. I pod tym wzgl\u0119dem&nbsp;nam, Europejczykom, bardzo trudno jest uzyska\u0107 szacunek, gdy nie ma z nami Stan\u00f3w Zjednoczonych, poniewa\u017c nie mamy wystarczaj\u0105cej autonomii wojskowej ani zaanga\u017cowania ze strony wszystkich. To jest nasza dzisiejsza s\u0142abo\u015b\u0107, jak widzieli\u015bmy w przypadku Syrii.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nast\u0119pnie, je\u015bli chodzi o g\u0142\u00f3wne kwestie tak zwanego wsp\u00f3lnego dobra i g\u0142\u00f3wne kwestie mi\u0119dzynarodowe, multilateralizm pa\u0144stwowy nie jest ju\u017c wystarczaj\u0105cy. Kiedy m\u00f3wimy o nowych technologiach, trzeba anga\u017cowa\u0107 platformy, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142y si\u0119 poza regulacjami, gdy te nie istnia\u0142y. Powstawa\u0142y poza pa\u0144stwami. Stany Zjednoczone opracowa\u0142y innowacj\u0119, kt\u00f3ra funkcjonuje teraz bez&nbsp;zasad. I tak dosz\u0142o do pewnego rodzaju wynalezienia wsp\u00f3lnego wszech\u015bwiata przez podmioty prywatne, kt\u00f3ry musi by\u0107 stopniowo regulowany, a ja jestem jego zwolennikiem: opodatkowanie, tre\u015b\u0107, prawa obywateli i przedsi\u0119biorstw oraz wsp\u00f3lna przestrze\u0144 publiczna. Ale trzeba wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 i zaanga\u017cowa\u0107 r\u00f3\u017cnych aktor\u00f3w.&nbsp;To&nbsp;dlatego w 2017 roku uruchomi\u0142em&nbsp;<em>Tech For Good<\/em>, mamy jedn\u0105 edycj\u0119 w roku, i dzi\u0119ki temu mogli\u015bmy uruchomi\u0107 kilka inicjatyw, takich jak ta, o kt\u00f3rej wspominali\u015bmy, dla Christchurch. Kiedy m\u00f3wimy o klimacie, musimy r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowa\u0107 organizacje pozarz\u0105dowe, przedsi\u0119biorstwa, czasami regiony, miasta i kraje zwi\u0105zkowe. Ja uwzgl\u0119dniam t\u0119 pragmatyczn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, bo przynosi rezultaty.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>W kwestii zdrowia, w istocie,&nbsp;mi\u0119dzy&nbsp;Act-A a uruchomion\u0105 przez nas strategi\u0105 COVAX, sprowadzili\u015bmy organizacje mi\u0119dzynarodowe, takie jak WHO, pa\u0144stwa, pot\u0119gi regionalne, takie jak Unia Europejska i Unia Afryka\u0144ska, umie\u015bcili\u015bmy fundusze sektorowe, takie jak&nbsp;Unitaid, takie jak&nbsp;Gavi, sprowadzili\u015bmy prywatne fundacje, takie jak Gates Foundation, oraz podmioty przemys\u0142owe i laboratoria publiczne pracuj\u0105ce nad tymi projektami. Jest to rozwi\u0105zanie ca\u0142kowicie hybrydowe, ale z kierownictwem powierzonym WHO w celu zabezpieczenia braku konfliktu interes\u00f3w. Poniewa\u017c WHO jest gwarantem systemu, kt\u00f3ry nie pozwala sektorowi prywatnemu decydowa\u0107 o zasadach dla og\u00f3\u0142u. Zobaczy Pan, b\u0119dziemy mieli wiele kontrowersji na ten temat. Po pierwsze, b\u0119dzie prowadzona dyplomacja w zakresie szczepionek, co oznacza, \u017ce ka\u017cdy b\u0119dzie chcia\u0142 wywiesi\u0107 flag\u0119 i powiedzie\u0107: \u201eTo ja j\u0105 odkry\u0142em\u201d. Tak wi\u0119c pod presj\u0105 opinii publicznej pojawi si\u0119&nbsp;po\u015bpiech, by bardzo szybko powiedzie\u0107 \u201emamy w\u0142a\u015bciw\u0105 szczepionk\u0119\u201d. B\u0119dziemy musieli by\u0107 bardzo czujni w tym wzgl\u0119dzie. I b\u0119dziemy musieli uwa\u017ca\u0107: czy wszystkie zasady naukowe i nale\u017cyta staranno\u015b\u0107 b\u0119d\u0105 przestrzegane? To nasi krajowi naukowcy mog\u0105 to stwierdzi\u0107, a tak\u017ce ci z WHO, poniewa\u017c nie&nbsp;uczestnicz\u0105 w \u017cadnym konflikcie&nbsp;interes\u00f3w. Nigdy nie zapominajmy o tym, co zbudowali\u015bmy: pa\u0144stwo jest gwarantem interesu publicznego. To nie mo\u017ce zosta\u0107 oddelegowane. I tu pa\u0144stwa maj\u0105 do odegrania wa\u017cn\u0105 rol\u0119.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>Nigdy nie zapominajmy o tym, co zbudowali\u015bmy: pa\u0144stwo jest gwarantem interesu publicznego. To nie mo\u017ce zosta\u0107 oddelegowane. I tu pa\u0144stwa maj\u0105 do odegrania wa\u017cn\u0105 rol\u0119.&nbsp;<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Za tym jednak kryj\u0105 si\u0119 negocjacje, kt\u00f3re obecnie prowadzimy z pa\u0144stwami i przedsi\u0119biorstwami, kt\u00f3re stanowi\u0105 bardzo dobry sprawdzian dla nowego multilateralizmu. Ide\u0105 globalnego dobra publicznego jest, w ka\u017cdym razie, globalny dost\u0119p do szczepionki. Oznacza to, \u017ce \u017cadne z laboratori\u00f3w, kt\u00f3re opracuj\u0105 szczepionk\u0119, nie b\u0119dzie w stanie zablokowa\u0107 dost\u0119pu do innych laboratori\u00f3w produkcyjnych, dla kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119. Nie wiem, czy wygramy t\u0119 bitw\u0119, poniewa\u017c nie jestem pewien, czy wszystkie kraje chc\u0105 si\u0119 w to zaanga\u017cowa\u0107. Zobaczymy, czy Chiny s\u0105 gotowe, czy s\u0105 gotowe na odkrycie szczepionki, czy Rosja jest gotowa, czy Stany Zjednoczone s\u0105 gotowe z now\u0105 administracj\u0105 \u2013&nbsp;to nie&nbsp;by\u0142o pewne z poprzedni\u0105, czyli&nbsp;obecn\u0105 \u2013 i zobaczymy, co zrobi\u0105 firmy. Ale cokolwiek si\u0119 wydarzy, to, co zrobili\u015bmy, tworzy wsp\u00f3lne ramy porozumienia ze wszystkimi wa\u017cnymi graczami: zaufan\u0105 stron\u0105 trzeci\u0105, kt\u00f3r\u0105 jest WHO, mechanizmami wsp\u00f3\u0142pracy, wzajemn\u0105 presj\u0105. I tak oto mamy najwy\u017csz\u0105 szans\u0119, \u017ce gdy co\u015b si\u0119 wydarzy, je\u015bli jeden z tych aktor\u00f3w zachowa si\u0119 niew\u0142a\u015bciwie, b\u0119dzie mia\u0142 wiele do stracenia. Ale to jest multilateralizm nowy. Musimy to zobaczy\u0107. Ten stan rzeczy sta\u0142 si\u0119 dla wielu kraj\u00f3w now\u0105 doktryn\u0105: Rosji z Ukrain\u0105, Turcji ze wschodnim wybrze\u017cem Morza \u015ar\u00f3dziemnego czy&nbsp;z&nbsp;Azerbejd\u017canem. S\u0105 to strategie&nbsp;oparte na fakcie dokonanym, co oznacza, \u017ce te pa\u0144stwa nie boj\u0105 si\u0119 ju\u017c mi\u0119dzynarodowych regulacji. Wi\u0119c musimy znale\u017a\u0107 mechanizmy, kt\u00f3re pozwol\u0105 nam to obej\u015b\u0107.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Chcia\u0142bym powr\u00f3ci\u0107 do kwestii klimatu, o kt\u00f3rej ju\u017c Pan wspomnia\u0142, jako o wysokim priorytecie i o kwestii absolutnie pilnej. Pojawia si\u0119 pytanie, podobnie jak w przypadku szczepionki, o jej upolitycznienie. Ekologia odgrywa obecnie decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 na polu politycznym. Czy dzi\u015b okre\u015bli\u0142by Pan siebie jako ekologa?&nbsp;<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Tak, faktycznie zosta\u0142em ekologiem. Przyznaj\u0119 si\u0119 i m\u00f3wi\u0142em to ju\u017c kilka razy. Uwa\u017cam, \u017ce walka ze zmianami klimatu i walka o r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczn\u0105 ma kluczowe znaczenie dla wybor\u00f3w politycznych, kt\u00f3rych musimy dokona\u0107. Nie oznacza to, \u017ce jest to bezwzgl\u0119dnie nadrz\u0119dne. Jak ju\u017c powiedzia\u0142em, nie jestem zwolennikiem prawa natury, kt\u00f3re by\u0142oby nadrz\u0119dne wobec praw cz\u0142owieka. Ale my\u015bl\u0119, \u017ce nie mo\u017cemy ju\u017c my\u015ble\u0107 o prawach cz\u0142owieka, nie my\u015bl\u0105c o tych interakcjach, o tych konsekwencjach. I dlatego to musi by\u0107 na pierwszym miejscu. We wszystkich krajach musimy dokona\u0107 wyboru, zale\u017cnego od szybko\u015bci przemian oraz ich skutk\u00f3w gospodarczych i spo\u0142ecznych. Moje przekonanie, i m\u00f3wi\u0119 to po wielu b\u0142\u0119dach, w tym r\u00f3wnie\u017c w naszym kraju w kwestii w\u0119gla, jest takie, \u017ce nie mo\u017cemy przeprowadzi\u0107 tej transformacji, je\u015bli nie b\u0119dziemy masowo inwestowa\u0107 i je\u015bli nie dokonamy jej w spos\u00f3b zar\u00f3wno ekologiczny, jak i spo\u0142eczny, oraz je\u015bli nie zmienimy sposobu produkcji, a w rzeczywisto\u015bci rdzenia modelu naszych struktur. Jest to r\u00f3wnie\u017c ca\u0142a idea&nbsp;konsensusu&nbsp;Paryskiego. Poniewa\u017c, w przeciwnym razie, zawsze b\u0119dziemy ugania\u0107 si\u0119 za jakim\u015b brakiem r\u00f3wnowagi, koryguj\u0105c go. Nie. Musimy produkowa\u0107 inaczej. A produkowanie w inny spos\u00f3b oznacza, \u017ce jestem zmuszony na przyk\u0142ad zmieni\u0107 cen\u0119 w\u0119gla. To w\u0142a\u015bnie robimy na szczeblu europejskim. Musz\u0119 wprowadzi\u0107 w \u017cycie odpowiednie zach\u0119ty. Musz\u0119 zakaza\u0107 pewnych czynno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image wp-block-image-large\"\n    data-shadow=\"false\"\n    data-use-original-file=\"false\">\n    <a\n        data-pswp-src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/6-scaled-1.jpg\"\n        class=\"inline-block gallery-item no-underline \"\n        data-pswp-width=\"2560\"\n        data-pswp-height=\"1440\">\n                                        <picture>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/6-scaled-1-330x186.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 374px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/6-scaled-1-690x388.jpg\"\r\n                media=\"(max-width: 989px)\" \/>\r\n                    <source\r\n                srcset=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/6-scaled-1-1340x754.jpg\"\r\n                media=\"(min-width: 990px)\" \/>\r\n                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/6-scaled-1-125x70.jpg\" \/>\r\n        <\/picture>\r\n                            \n            <\/a>\n<\/figure>\n\n\n<p>Normalnym jest, \u017ce jest to bardzo trudne. W latach 90. by\u0142 czas pyta\u0144. Potem by\u0142 czas inwokacji, a\u017c do Porozumienia Paryskiego \u2013 to znaczy, \u017ce wprowadzali\u015bmy prawa, kt\u00f3re obowi\u0105zywa\u0142y nast\u0119pc\u00f3w, co generalnie wolimy robi\u0107, gdy jeste\u015bmy w polityce. Tworzy si\u0119 wielkie prawo transformacji kraju, jakiej\u015b zmiany, ale nie ponosi si\u0119 za to \u017cadnych konsekwencji. To my mamy pecha, to my mamy do czynienia z rzeczywisto\u015bci\u0105 w czasie tych wszystkich napi\u0119\u0107. Ten temat jest pe\u0142en napi\u0119\u0107. Ludzie boj\u0105 si\u0119 tego samego, ale kiedy jest si\u0119 rolnikiem, kt\u00f3ry kocha sw\u00f3j kraj, swoj\u0105 ziemi\u0119, swoje zwierz\u0119ta, ale kt\u00f3rego model gospodarczy jest uzale\u017cniony od pewnych czynnik\u00f3w produkcji, to bardzo trudno mu si\u0119 z niego wydosta\u0107. Wi\u0119c jest to przej\u015bcie, co do kt\u00f3rego nie mo\u017cna prosi\u0107, \u017ceby zadzia\u0142o si\u0119 z dnia na dzie\u0144, zw\u0142aszcza je\u015bli w zmian\u0119 nie anga\u017cuj\u0105 si\u0119 s\u0105siedzi. Jeste\u015bmy w \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wce, w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy najsilniej naciskaj\u0105&nbsp;na zmian\u0119. Trzeba zaakceptowa\u0107 ten czas przej\u015bciowy, dawa\u0107 dobre wzorce, wsparcie; nie wolno stygmatyzowa\u0107. Cz\u0119sto wyst\u0119puje tendencja do stygmatyzacji, do wytykania palcami.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Podobnie, je\u015bli spojrzymy na francusk\u0105 rodzin\u0119, kt\u00f3ra od trzydziestu lat robi wszystko, o co j\u0105 poproszono. Powiedziano ludziom: \u201emusisz znale\u017a\u0107 prac\u0119\u201d \u2013 znale\u017ali prac\u0119. Powiedziano im: \u201eMusisz kupi\u0107 dom&#8221;\u201d \u2013 ale dom w du\u017cym mie\u015bcie jest zbyt drogi, wi\u0119c rodzina kupi\u0142a go 40, 50, 60 kilometr\u00f3w od du\u017cego miasta. Powiedziano: \u201eModelem sukcesu jest posiadanie w\u0142asnego samochodu\u201d \u2013 rodzina kupi\u0142a dwa samochody. Powiedziano: \u201eJe\u015bli jeste\u015b rodzin\u0105 godn\u0105 tego&nbsp;miana, musisz dobrze wychowywa\u0107 swoje dzieci, musz\u0105 i\u015b\u0107 do konserwatorium, a potem do klubu sportowego\u201d, itd. Wi\u0119c w sobot\u0119 rodzice zrobili&nbsp;cztery kursy samochodem, by odebra\u0107 swoje dzieci&nbsp;z zaj\u0119\u0107. A potem m\u00f3wi si\u0119 tej rodzinie: \u201eJeste\u015bcie wielkimi trucicielami, macie s\u0142abo izolowany dom, macie samoch\u00f3d i je\u017adzicie 80, 100, 150 kilometr\u00f3w. Nowy \u015bwiat ci\u0119 nie lubi\u201d. Ludzie szalej\u0105!&nbsp;Cz\u0142owiek sobie my\u015bli: \u201eAle ja zrobi\u0142em wszystko dobrze! Robi\u0142em to, co chcia\u0142o pa\u0144stwo francuskie przez dziesi\u0105tki lat! Prosi\u0142o mnie o kupno diesla, to ja kupi\u0142em diesla!\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Sam Pan widzi, \u017ce my sami znowu zmieniamy&nbsp;zasady. Dla mnie najbardziej strukturalnym elementem w walce z globalnym ociepleniem jest mobilno\u015b\u0107. To izolacja cieplna budynk\u00f3w \u2013 co zamierzamy zrobi\u0107 \u2013 ale jest to r\u00f3wnie\u017c mobilno\u015b\u0107. Tak wi\u0119c tak\u0105 rodzin\u0119 musz\u0119 przekona\u0107, aby wr\u00f3ci\u0142a bli\u017cej centrum miasta lub lepiej izolowa\u0142a sw\u00f3j dom, musz\u0119 przekona\u0107 j\u0105 do korzystania z transportu publicznego \u2013 je\u015bli taki istnieje \u2013 i aby zmieni\u0142a pojazdy tak, aby by\u0142y mniej szkodliwe dla \u015brodowiska. Ale ja nie zmieni\u0119 nawyk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa w ci\u0105gu dw\u00f3ch tygodni. Podaj\u0119 wymy\u015blony przyk\u0142ad, cho\u0107 wzi\u0119ty z prawdziwego \u017cycia, aby pokaza\u0107 Panu, jak trudno&nbsp;zmieni\u0107&nbsp;postawy wobec&nbsp;klimatu i \u015brodowiska. Nic nie usprawiedliwia zwlekania, ale to wszystko pokazuje, \u017ce trzeba mie\u0107 wiele wzajemnego zrozumienia i szacunku. A to oznacza, \u017ce musimy zastanowi\u0107 si\u0119, jakie ograniczenia mo\u017cemy znie\u015b\u0107. Zak\u0142ada\u0142em, \u017ce Francja b\u0119dzie pierwszym krajem, kt\u00f3ry zamknie wszystkie swoje elektrownie w\u0119glowe. Mo\u017cemy to zrobi\u0107,&nbsp;cho\u0107&nbsp;to ogromne utrudnienie. Musimy wyja\u015bni\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 tam od dziesi\u0119cioleci: stracisz prac\u0119, znajdziemy ci prac\u0119 gdzie indziej. Ale robimy to, by i\u015b\u0107 naprz\u00f3d: bardzo intensywnie rozwijamy energi\u0119 odnawialn\u0105 i zamierzamy dokona\u0107 tego przej\u015bcia w oparciu o zasad\u0119 mobilno\u015bci. Rytm przemian jest odczuwany najbardziej przez nasze spo\u0142ecze\u0144stwa, a nie przez lobby, nie przez wielkie interesy, ale przez zwyk\u0142ych ludzi. Bo nie mo\u017cemy zmieni\u0107 \u017cycia ludzi poprzez jedno&nbsp;wci\u015bni\u0119cie&nbsp;przycisku. Pope\u0142ni\u0142em b\u0142\u0119dy, my\u015bl\u0105c, \u017ce si\u0119 tak da.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>To, co m\u00f3wi\u0119 na przyk\u0142adzie tej rodziny, to fakt, \u017ce widzieli mnie dok\u0142adnie tak samo pod koniec 2018 roku: jako&nbsp;cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nagle powiedzia\u0142: \u201eWszystko, co robimy ka\u017cdego dnia, bo post\u0119powali\u015bmy zgodnie z twoj\u0105 rad\u0105, nagle b\u0119dzie z\u0142e\u201d.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>To, co m\u00f3wi\u0119 na przyk\u0142adzie tej rodziny, to fakt, \u017ce widzieli mnie dok\u0142adnie tak samo pod koniec 2018 roku: jako&nbsp;cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nagle powiedzia\u0142: \u201eWszystko, co robimy ka\u017cdego dnia, bo post\u0119powali\u015bmy zgodnie z twoj\u0105 rad\u0105, nagle b\u0119dzie z\u0142e\u201d. Ale zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce pope\u0142nili\u015bmy b\u0142\u0105d. Musimy zaanga\u017cowa\u0107 nasze spo\u0142ecze\u0144stwa w t\u0119 zmian\u0119. Dla mnie jest to absolutnie fundamentalna zmiana dla naszych spo\u0142ecze\u0144stw. Musimy zaanga\u017cowa\u0107 wszystkich w t\u0119 zmian\u0119. Musimy pokaza\u0107, \u017ce ka\u017cdy ma sprawczo\u015b\u0107, i musimy to zrobi\u0107, daj\u0105c&nbsp;ka\u017cdemu miejsce, to znaczy masowo rozwijaj\u0105c nowe sektory dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 tworzenie nowych miejsc pracy szybciej ni\u017c likwidujemy stare. Nie pope\u0142nijmy bowiem b\u0142\u0119du: zmiana ta nast\u0119puje po jednej z g\u0142\u00f3wnych zmian, o kt\u00f3rych m\u00f3wili\u015bmy wcze\u015bniej, a mianowicie po globalizacji przeprowadzonej w ramach otwartego kapitalistycznego rynku. Klasa \u015brednia w europejskich i zachodnich demokracjach odczu\u0142a zmian\u0119 jako r\u00f3wnoznaczn\u0105 z po\u015bwi\u0119ceniem. Kiedy m\u00f3wiono \u201ezmienimy&nbsp;\u015bwiat&nbsp;na lepsze\u201d, w bran\u017cach, takich jak handel, ludzie tracili prac\u0119. Je\u015bli powiemy im teraz: \u201ezmiana klimatu jest naprawd\u0119 dobra, poniewa\u017c wasze dzieci b\u0119d\u0105 mog\u0142y oddycha\u0107, ale to wy zap\u0142acicie za to wysok\u0105 cen\u0119, poniewa\u017c to wasza praca i wasze \u017cycie si\u0119 zmieni, ale nie \u017cycie mo\u017cnych, bowiem oni mieszkaj\u0105 w \u0142adnych dzielnicach, i tak nie je\u017cd\u017c\u0105 samochodami i nadal b\u0119d\u0105 mogli lecie\u0107 na drugi koniec \u015bwiata\u201d, to wtedy to si\u0119 nie uda.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119c to te\u017c jest chwila przewarto\u015bciowania. Temat ten dotyczy sposobu, w jaki zmieniamy nasze cele. To, co musimy zrobi\u0107, to wypracowa\u0107 odpowiednie strategie, w\u0142a\u015bciw\u0105 polityk\u0119 publiczn\u0105, w\u0142a\u015bciwe inwestycje, w\u0142a\u015bciwe&nbsp;zach\u0119ty. Nast\u0119pnie stoi przed nami trudne zadanie, powiedzia\u0142bym, \u017ce polityczne, w szlachetnym tego s\u0142owa znaczeniu, antropologiczne, kt\u00f3rym jest zaanga\u017cowanie naszych spo\u0142ecze\u0144stw w t\u0119 zmian\u0119, uczynienie z nich podmiot\u00f3w dzia\u0142ania. A potem pojawia si\u0119 potrzeba dostosowania ca\u0142ej naszej agendy do tego. A w&nbsp;konsensusie&nbsp;Paryskim to jest kluczowe. Je\u015bli nadal b\u0119dziemy utrzymywa\u0107 system finansowy, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie rozr\u00f3\u017cnia\u0142 tego, co jest dobre dla planety, od tego, co jest z\u0142e, to to, co robi\u0105 rz\u0105dy, nigdy nie b\u0119dzie wystarczaj\u0105ce. Aby ta transformacja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem, chc\u0119 r\u00f3wnie\u017c, aby\u015bmy zmienili zasady na szczeblu europejskim i na szczeblu rynku finansowego \u2013 tak jak byli\u015bmy w stanie to zrobi\u0107 w kwestiach ostro\u017cno\u015bciowych lub surowych kwestiach finansowych \u2013 kt\u00f3re nak\u0142adaj\u0105 sankcje na inwestycje w paliwa kopalne i kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 inwestycjom w sektor ekologiczny. Dzi\u0119ki temu musi nast\u0105pi\u0107 integracja rynku europejskiego. Musimy wprowadzi\u0107 europejskie obligacje ekologiczne, musimy odnie\u015b\u0107 sukces w postaci systemu, kt\u00f3ry zach\u0119ci do znacznie silniejszego zaanga\u017cowania si\u0119 w te dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n<p>W ten sam spos\u00f3b musimy ujednolici\u0107 nasz\u0105 polityk\u0119 handlow\u0105. Je\u015bli zmienimy wszystkie zasady, poprosimy o wyrzeczenia,&nbsp;a&nbsp;obok tego b\u0119dziemy nadal budowa\u0107 umowy handlowe z krajami na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 a to pytanie pojawi si\u0119, przekona si\u0119 Pan, wraz z now\u0105 administracj\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 \u2013 kt\u00f3re nie podejmuj\u0105 takich samych wysi\u0142k\u00f3w, powiedz\u0105, \u017ce jeste\u015bmy szaleni! Innymi s\u0142owy, powiemy&nbsp;rolnikom: \u201eMusicie podj\u0105\u0107 ogromny wysi\u0142ek, produkujcie&nbsp;glifosat, przesta\u0144cie u\u017cywa\u0107 pestycyd\u00f3w, zr\u00f3bcie to, zajmijcie si\u0119 tamtym\u201d. I oni&nbsp;to zrobi\u0105&nbsp;to, bo uwa\u017caj\u0105, \u017ce to jest dobre. A z drugiej strony, mamy zamiar zawiera\u0107 porozumienia, kt\u00f3re pozwol\u0105 na wprowadzenie na rynek produkt\u00f3w wytworzonych przy u\u017cyciu GMO, pestycyd\u00f3w i tak dalej, poniewa\u017c jest to sektor handlu? Wszystko ma znaczenie, ludzie to widz\u0105. Dlatego potrzebujemy um\u00f3w handlowych zgodnych z nasz\u0105 strategi\u0105 klimatyczn\u0105, a to stanowi&nbsp;przedmiot ogromnej batalii. I nie ma jeszcze europejskiego konsensusu w tej sprawie. Du\u017co o to walcz\u0119. Wnie\u015bli\u015bmy go do europejskiej walki w roku 2019. R\u00f3\u017cnimy si\u0119. Niekt\u00f3re kraje pozosta\u0142y z programami promuj\u0105cymi otwarto\u015b\u0107 rynku i handel, co szanuj\u0119. Ale zmienne handlowe pozostaj\u0105 na drugim miejscu. Uwa\u017cam, \u017ce nie s\u0105 one sp\u00f3jne z punktu widzenia efektywno\u015bci, ale przede wszystkim nie s\u0105&nbsp;do zaakceptowania&nbsp;pod wzgl\u0119dem politycznym \u2013 politycznym w\u0142a\u015bnie. Nie uda si\u0119 wytworzy\u0107 konsensusu w naszych spo\u0142ecze\u0144stwach, je\u015bli prosi si\u0119 obywateli i przedsi\u0119biorstwa o wysi\u0142ki, kt\u00f3re nie s\u0105 podejmowane na szczeblu mi\u0119dzynarodowym.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ostatnie pytanie dotyczy Pa\u0144skiej wizji teorii pa\u0144stwa i suwerenno\u015bci. Czy suwerenno\u015b\u0107 westfalska mo\u017ce wsp\u00f3\u0142istnie\u0107 z kryzysem klimatycznym?<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Tak, nie pozna\u0142em skuteczniejszego systemu ni\u017c suwerenno\u015b\u0107&nbsp;westfalska. To jest pomys\u0142, zgodnie z kt\u00f3rym ludno\u015b\u0107&nbsp;w danym&nbsp;kraju&nbsp;decyduje si\u0119 wybra\u0107 swoich przyw\u00f3dc\u00f3w i pozwoli\u0107, aby oni decydowali o prawach. Uwa\u017cam, \u017ce jest to ca\u0142kowicie sp\u00f3jne, poniewa\u017c w przeciwnym razie kto by decydowa\u0142? W jaki spos\u00f3b ludzie stanowi\u0105 o sobie i decyduj\u0105? Nie wiem. Kryzys, kt\u00f3rego do\u015bwiadczamy w naszych spo\u0142ecze\u0144stwach, jest raczej kryzysem odpowiedzialno\u015bci. Nikt ju\u017c nie chce podejmowa\u0107 decyzji i&nbsp;ponosi\u0107 odpowiedzialno\u015bci. W pewnym sensie ci\u0105gle dyskutujemy i ka\u017cdy znajduje si\u0119 w konflikcie prawomocno\u015bci, ale bardzo trudno jest podj\u0105\u0107 decyzj\u0119, poniewa\u017c musimy stawi\u0107 czo\u0142a wyborom. Ale zawsze b\u0119dzie nam potrzebna suwerenno\u015b\u0107 narod\u00f3w. Bardzo mi na tym zale\u017cy. I bior\u0105c pod uwag\u0119 to, co m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej o walkach, kt\u00f3re musimy stoczy\u0107, s\u0105dz\u0119, \u017ce&nbsp;nie&nbsp;powinni\u015bmy nigdy z niej rezygnowa\u0107. Kogo delegowa\u0107, by tworzy\u0142 prawa w spo\u0142ecze\u0144stwie, je\u015bli nie przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rych si\u0119 wybiera? Korporacje? Bieg wydarze\u0144 na \u015bwiecie? Nie-wybrani przyw\u00f3dcy, lecz kto mia\u0142by by\u0107 na tyle o\u015bwiecony? Nie chc\u0119 \u017cadnego z tych system\u00f3w. Chc\u0119 mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru ka\u017cdego dnia, za ka\u017cdym razem, gdy jestem zapraszany na wybory, aby by\u0142y one regularne i aby istnia\u0142 system, kt\u00f3ry dzia\u0142a. Nie tylko go potrzebujemy, ale musimy sprawi\u0107, by ten system&nbsp;faktycznie&nbsp;dzia\u0142a\u0142. A uczynienie go skutecznym oznacza ideologiczn\u0105 odbudow\u0119 porozumienia, o kt\u00f3rym rozmawiali\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej. A to oznacza uzyskanie wynik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p>Prosz\u0119 spojrze\u0107 na \u015bwiat dzisiaj i ten sprzed pi\u0119tnastu lat: jest on zupe\u0142nie inny. Powszechna demokratyczna suwerenno\u015b\u0107 jest skarbem, kt\u00f3ry nale\u017cy piel\u0119gnowa\u0107.<\/p><cite>Emmanuel Macron<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Systemy suwerenno\u015bci westfalskiej i id\u0105ce z nimi w parze demokracje prze\u017cywaj\u0105 obecnie podw\u00f3jny kryzys. Wiele problem\u00f3w nie znajduje si\u0119 na poziomie pa\u0144stwa narodowego, to prawda, a zatem zak\u0142ada to wsp\u00f3\u0142prac\u0119, ale wsp\u00f3\u0142praca ta nie oznacza, \u017ce rozwi\u0105zanie b\u0119dzie zgodne z wol\u0105 narodu. Zak\u0142ada ona, \u017ce wie, jak wyartyku\u0142owa\u0107 to rozwi\u0105zanie. Drugi kryzys to kryzys skuteczno\u015bci demokracji. Od kilku dziesi\u0119cioleci zachodnie demokracje daj\u0105 swoim obywatelom poczucie, \u017ce nie wiedz\u0105 ju\u017c, jak rozwi\u0105zywa\u0107 ich problemy, poniewa\u017c s\u0105 uwik\u0142ane w swoje&nbsp;przepisy, \u017ce s\u0105 zbyt z\u0142o\u017cone \u2013 do\u015bwiadczam tego na co dzie\u0144, je\u015bli o mnie chodzi \u2013 i nieefektywne. Obywatele m\u00f3wi\u0105: \u201eNie&nbsp;wiedz\u0105&nbsp;jak przywr\u00f3ci\u0107 post\u0119p, jak rozwi\u0105za\u0107 problem bezpiecze\u0144stwa.\u201d&nbsp;itd. Musimy osi\u0105gn\u0105\u0107 skuteczno\u015b\u0107, poprzez nasze mechanizmy wsp\u00f3\u0142pracy, ale tak\u017ce poprzez zmian\u0119 struktur. To jest kryzys demokracji: to kryzys skali i skuteczno\u015bci. Ale ja wcale nie s\u0105dz\u0119, \u017ce jest to kryzys suwerenno\u015bci westfalskiej.&nbsp;Chc\u0119 tego modelu i wierz\u0119, \u017ce nie ma nic lepszego. We wszystkim, co robi\u0119 na arenie mi\u0119dzynarodowej, dla mnie prymat ma zawsze suwerenno\u015b\u0107 narod\u00f3w. Za ka\u017cdym razem, gdy pr\u00f3bowali\u015bmy j\u0105 czym\u015b zast\u0105pi\u0107, powodowali\u015bmy zamieszanie. Dlatego jestem do niej bardzo przywi\u0105zany. Bardzo.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego w\u0142a\u015bnie trzeba wykona\u0107 t\u0119 ideologiczn\u0105 prac\u0119, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142em. Poniewa\u017c kryzys, kt\u00f3rego do\u015bwiadczaj\u0105 nasi wsp\u00f3\u0142obywatele, jest rodzajem rozbicia przestrzeni: obywatel nie mo\u017ce ju\u017c d\u0142u\u017cej mie\u015bci\u0107 w sobie konsumenta, pracownika i swojego w\u0142asnego sumienia. Zglobalizowali\u015bmy te obszary i w pewnym momencie interakcje mi\u0119dzy nimi daj\u0105 poczucie niesp\u00f3jno\u015bci. Obywatel, kt\u00f3ry chce walczy\u0107 z globalnym ociepleniem, nie jest sp\u00f3jny ani z konsumentem, kt\u00f3ry chce mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakupu wszystkiego po bardzo niskich cenach, ani z pracownikiem, kt\u00f3ry chce nadal mie\u0107 fabryk\u0119, aby jego syn m\u00f3g\u0142 tam pracowa\u0107. Tego w\u0142a\u015bnie nie uda\u0142o nam si\u0119 pogodzi\u0107. W\u0142a\u015bnie to musi by\u0107 mo\u017cliwe do osi\u0105gni\u0119cia dzi\u0119ki nowemu porozumieniu, uwzgl\u0119dniaj\u0105cemu pogodzenie klimatu, technologii i programu suwerenno\u015bci w sposobie funkcjonowania naszych przedsi\u0119biorstw, naszego systemu finansowego i systemu politycznego. Jest to ogromne wyzwanie. Ale stopniowo to robimy. Pomimo zniech\u0119cenia, \u017ce prace posuwaj\u0105 si\u0119 tak wolno. Wi\u0119c my\u015bl\u0119, \u017ce musimy i\u015b\u0107 t\u0105 drog\u0105 dalej. Najwi\u0119ksze transformacje si\u0142\u0105 rzeczy wymusz\u0105 na nas nowatorstwo. Chodzi o wymy\u015blanie nowych form wsp\u00f3\u0142pracy, podejmowanie ryzyka, zrozumienie i my\u015blenie o wielkich przemianach tego \u015bwiata, ale nie mog\u0105 one prowadzi\u0107 nas do wyrzeczenia si\u0119 naszych&nbsp;fundamentalnych warto\u015bci: suwerenno\u015bci ludzi oraz praw i wolno\u015bci, kt\u00f3re nas ukszta\u0142towa\u0142y. A te s\u0105 zagro\u017cone.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105: rozwi\u0105\u017cmy suwerenno\u015b\u0107 narodow\u0105, niech wielkie firmy decyduj\u0105 o losach \u015bwiata; inni powiedz\u0105: suwerenno\u015b\u0107 spo\u0142eczna jest mniej skuteczna ni\u017c o\u015bwiecony dyktator czy prawo bo\u017ce. Dzisiaj jeste\u015bmy \u015bwiadkami powrotu teokracji, powrotu system\u00f3w autorytarnych. Prosz\u0119 spojrze\u0107 na \u015bwiat dzisiaj i ten sprzed pi\u0119tnastu lat: jest on zupe\u0142nie inny. Powszechna demokratyczna suwerenno\u015b\u0107 jest skarbem, kt\u00f3ry nale\u017cy piel\u0119gnowa\u0107.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong>&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p>Dzi\u0119kuj\u0119. To, co jest dla mnie kluczowe w momencie, w kt\u00f3rym si\u0119 znale\u017ali\u015bmy \u2013 praca, kt\u00f3r\u0105 Pa\u0144stwo wykonuj\u0105 \u2013 fakt, \u017ce ta refleksja powinna by\u0107 kontynuowana i \u017ce powinni\u015bmy by\u0107 w stanie&nbsp;ze sob\u0105 rozmawia\u0107. Musimy odnie\u015b\u0107 sukces \u2013 poprzez zaanga\u017cowanie i refleksje, kt\u00f3re Pa\u0144stwo prezentuj\u0105 \u2013 w o\u017cywianiu tego typu debaty w niemal\u017ce ka\u017cdym miejscu w Europie i w budowaniu tego, co le\u017cy w naszym wsp\u00f3lnym interesie. S\u0105dz\u0119, \u017ce nowy \u015bwiat jest do wymy\u015blenia. Jeste\u015bmy ju\u017c w trakcie tego procesu, ale musimy wyra\u017aniej to pokaza\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wywiad ten jest r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pny w j\u0119zyku angielskim na stronie internetowej Groupe d&#8217;\u00e9tudes g\u00e9opolitiques. Rok 2020 dobiega ko\u0144ca. Stoi Pan mi\u0119dzy konieczno\u015bci\u0105 podejmowania natychmiastowych decyzji zwi\u0105zanych z zarz\u0105dzaniem kryzysowym i tworzenia wizji d\u0142ugoterminowej. Jaki obiera Pan kurs?&nbsp;&nbsp; Jak Pan powiedzia\u0142, rok 2020 by\u0142 naznaczony kryzysami. Chodzi oczywi\u015bcie o epidemi\u0119 Covid-19 i kryzys zwi\u0105zany z atakami terrorystycznymi, kt\u00f3re powr\u00f3ci\u0142y z wielk\u0105 si\u0142\u0105 w ostatnich miesi\u0105cach w Europie i w Afryce. Mam w szczeg\u00f3lno\u015bci na my\u015bli ataki terrorystyczne islamist\u00f3w, dokonywane w imi\u0119 ideologii, kt\u00f3ra wypacza religi\u0119. Kryzysy te nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wyzwania, przed kt\u00f3rymi&nbsp;stali\u015bmy,&nbsp;i kt\u00f3re mia\u0142y charakter, powiedzia\u0142bym, strukturalny: zmiany klimatyczne, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":10,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"templates\/post-interviews.php","format":"standard","meta":{"_acf_changed":true,"_trash_the_other_posts":false,"_yoast_wpseo_estimated-reading-time-minutes":58,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"staff":[],"editorial_format":[],"serie":[],"audience":[],"geo":[],"class_list":["post-9","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polityka"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.1.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji - Pl Grand Continent<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji - Pl Grand Continent\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wywiad ten jest r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pny w j\u0119zyku angielskim na stronie internetowej Groupe d&#8217;\u00e9tudes g\u00e9opolitiques. Rok 2020 dobiega ko\u0144ca. Stoi Pan mi\u0119dzy konieczno\u015bci\u0105 podejmowania natychmiastowych decyzji zwi\u0105zanych z zarz\u0105dzaniem kryzysowym i tworzenia wizji d\u0142ugoterminowej. Jaki obiera Pan kurs?&nbsp;&nbsp; Jak Pan powiedzia\u0142, rok 2020 by\u0142 naznaczony kryzysami. Chodzi oczywi\u015bcie o epidemi\u0119 Covid-19 i kryzys zwi\u0105zany z atakami terrorystycznymi, kt\u00f3re powr\u00f3ci\u0142y z wielk\u0105 si\u0142\u0105 w ostatnich miesi\u0105cach w Europie i w Afryce. Mam w szczeg\u00f3lno\u015bci na my\u015bli ataki terrorystyczne islamist\u00f3w, dokonywane w imi\u0119 ideologii, kt\u00f3ra wypacza religi\u0119. Kryzysy te nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wyzwania, przed kt\u00f3rymi&nbsp;stali\u015bmy,&nbsp;i kt\u00f3re mia\u0142y charakter, powiedzia\u0142bym, strukturalny: zmiany klimatyczne, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pl Grand Continent\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-11-16T00:08:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-13T16:45:34+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Matheo Malik\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Matheo Malik\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"58 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/\",\"name\":\"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji - Pl Grand Continent\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg\",\"datePublished\":\"2020-11-16T00:08:18+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-13T16:45:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg\",\"width\":2173,\"height\":1630},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\",\"name\":\"Pl Grand Continent\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45\",\"name\":\"Matheo Malik\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Matheo Malik\"},\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/matheo-malik\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji - Pl Grand Continent","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji - Pl Grand Continent","og_description":"Wywiad ten jest r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pny w j\u0119zyku angielskim na stronie internetowej Groupe d&#8217;\u00e9tudes g\u00e9opolitiques. Rok 2020 dobiega ko\u0144ca. Stoi Pan mi\u0119dzy konieczno\u015bci\u0105 podejmowania natychmiastowych decyzji zwi\u0105zanych z zarz\u0105dzaniem kryzysowym i tworzenia wizji d\u0142ugoterminowej. Jaki obiera Pan kurs?&nbsp;&nbsp; Jak Pan powiedzia\u0142, rok 2020 by\u0142 naznaczony kryzysami. Chodzi oczywi\u015bcie o epidemi\u0119 Covid-19 i kryzys zwi\u0105zany z atakami terrorystycznymi, kt\u00f3re powr\u00f3ci\u0142y z wielk\u0105 si\u0142\u0105 w ostatnich miesi\u0105cach w Europie i w Afryce. Mam w szczeg\u00f3lno\u015bci na my\u015bli ataki terrorystyczne islamist\u00f3w, dokonywane w imi\u0119 ideologii, kt\u00f3ra wypacza religi\u0119. Kryzysy te nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wyzwania, przed kt\u00f3rymi&nbsp;stali\u015bmy,&nbsp;i kt\u00f3re mia\u0142y charakter, powiedzia\u0142bym, strukturalny: zmiany klimatyczne, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/","og_site_name":"Pl Grand Continent","article_published_time":"2020-11-16T00:08:18+00:00","article_modified_time":"2025-01-13T16:45:34+00:00","author":"Matheo Malik","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Matheo Malik","Szacowany czas czytania":"58 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/","name":"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji - Pl Grand Continent","isPartOf":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg","datePublished":"2020-11-16T00:08:18+00:00","dateModified":"2025-01-13T16:45:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#primaryimage","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg","contentUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg","width":2173,"height":1630},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/11\/16\/macron\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Doktryna Makrona: rozmowa z prezydentem Francji"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/","name":"Pl Grand Continent","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45","name":"Matheo Malik","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Matheo Malik"},"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/matheo-malik\/"}]}},"lgc_categories":[{"id":2,"name":"Polityka","slug":"polityka"}],"lgc_author":null,"feature_image_summary":{"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/1.jpg","width":2173,"height":1630,"alt":""},"feature_image_cover":{"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2020\/11\/Photo-de-couverture-entretien-Macron.jpg","width":1357,"height":2035,"alt":""},"term_position_data":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":268,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9\/revisions\/268"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9"},{"taxonomy":"staff","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/staff?post=9"},{"taxonomy":"editorial_format","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/editorial_format?post=9"},{"taxonomy":"serie","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/serie?post=9"},{"taxonomy":"audience","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/audience?post=9"},{"taxonomy":"geo","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/geo?post=9"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}