{"id":66,"date":"2022-07-08T13:58:30","date_gmt":"2022-07-08T13:58:30","guid":{"rendered":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/"},"modified":"2025-01-13T15:34:57","modified_gmt":"2025-01-13T15:34:57","slug":"sprawiedliwosc-okaleczona","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/","title":{"rendered":"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona"},"content":{"rendered":"\n

Zjednoczona Prawica, poczynaj\u0105c od sukcesu wyborczego w 2015 roku, powt\u00f3rzonego w 2019, stworzy\u0142a nowy typ zarz\u0105dzania sprawami publicznymi. Jego zasadniczym wyr\u00f3\u017cnikiem jest stopniowy demonta\u017c pa\u0144stwa prawa. Aby zrozumie\u0107 ten mechanizm, nale\u017cy spojrze\u0107 na wymiar prawny z szerszej perspektywy przyjmuj\u0105c za\u0142o\u017cenie, i\u017c prawo powinno by\u0107 postrzegane jako \u201cproces, przedsi\u0119wzi\u0119cie, w kt\u00f3rego ramach regu\u0142y maj\u0105 sens tylko w odniesieniu do instytucji i procedur, warto\u015bci i sposob\u00f3w my\u015blenia<\/em>\u201c <\/span>1<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Przekonamy si\u0119 wtedy, \u017ce kryzys praworz\u0105dno\u015bci w Polsce nie jest jedynie przypadkiem \u0142amania takich czy innych zapis\u00f3w Konstytucji czy traktat\u00f3w unijnych, lecz symptomem g\u0142\u0119bszego schorzenia. Kiedy za\u0142amuj\u0105 si\u0119 rz\u0105dy prawa, ujawnia si\u0119 krucho\u015b\u0107 relacji buduj\u0105cych spo\u0142eczno\u015b\u0107. Konflikt polityczny zmienia form\u0119 i charakter, rozpadaj\u0105 si\u0119 wi\u0119zi, umiera zaufanie.<\/p>\n\n\n\n

Metodyczny, chwilami tylko chaotyczny, demonta\u017c<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Spos\u00f3b sprawowania rz\u0105d\u00f3w przez PiS nie tylko odzwierciedla tendencje autokratyczne widoczne w innych krajach europejskich; z mrok\u00f3w historii wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 demony. Pierre Buhler trafnie podsumowa\u0142 niedawno najwa\u017cniejsze aspekty tej w\u0142adzy <\/span>2<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Chcieliby\u015bmy zarazem podkre\u015bli\u0107 jej dwie istotne cechy. Po pierwsze, prezes PiS-u – Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, kt\u00f3ry podejmuje zasadnicze decyzje polityczne, od wielu lat (po kl\u0119sce w 2007 roku) woli trzyma\u0107 si\u0119 z dala od stanowisk rz\u0105dowych. Tylko przez kr\u00f3tki okres (od pa\u017adziernika 2020 r. do czerwca br.) pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Wiceprezesa Rady Ministr\u00f3w, Przewodnicz\u0105cego Komitetu ds. Bezpiecze\u0144stwa Narodowego i spraw Obronnych; nie dlatego, \u017ce chcia\u0142, lecz by ratowa\u0107 pogr\u0105\u017con\u0105 w wewn\u0119trznych konfliktach koalicj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Fakt ten uwypukla widmowy<\/em> obraz w\u0142adzy: osoba de facto <\/em>rz\u0105dz\u0105ca pa\u0144stwem nie obejmuje funkcji przewidzianych dla niej przez Konstytucj\u0119. Niewidoczna instytucjonalnie<\/em>, podejmuje najwa\u017cniejsze decyzje ukryta<\/em> w siedzibie partii (mieszcz\u0105cej si\u0119 przy s\u0142ynnej ju\u017c ulicy Nowogrodzkiej), rz\u0105d za\u015b nie jest niczym wi\u0119cej ni\u017c ekspozytur\u0105<\/em>, administracyjn\u0105 i propagandow\u0105 maszyn\u0105<\/em> wykonawcz\u0105. Oderwanie o\u015brodka decyzyjnego od instytucjonalnej architektury – podstawowa cecha dyktatur – uwalnia \u2018przyw\u00f3dc\u0119\u2019 od wszelkiej odpowiedzialno\u015bci <\/span>3<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto, pierwsza ustawa przyj\u0119ta przez now\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 sejmow\u0105 w 2015 roku wymierzona by\u0142a w Trybuna\u0142 Konstytucyjny, pog\u0142\u0119biaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie problem konstytucyjno\u015bci powo\u0142ywania s\u0119dzi\u00f3w, problem stworzony zreszt\u0105 przez poprzedni\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 polityczn\u0105 <\/span>4<\/sup><\/a><\/span><\/span>. By\u0142 to pocz\u0105tek zorganizowanego (cho\u0107 sprawiaj\u0105cego czasami wra\u017cenie chaotycznego) procesu przekszta\u0142cenia wymiaru sprawiedliwo\u015bci. Dotychczas przyj\u0119to ponad 30 ustaw. Niekt\u00f3re z nich by\u0142y poprawiane kilkakrotnie, czasem – po kilku tygodniach. Za has\u0142em usprawniania systemu orzecznictwa kryje si\u0119 ca\u0142o\u015bciowa wymiana kadr wymiaru sprawiedliwo\u015bci. Do tej pory oko\u0142o 1800 s\u0119dzi\u00f3w i asesor\u00f3w zosta\u0142o powo\u0142anych w spos\u00f3b budz\u0105cy w\u0105tpliwo\u015bci prawne, ponad 70 prezes\u00f3w s\u0105d\u00f3w zosta\u0142o nagle odwo\u0142anych, wobec kilku s\u0119dzi\u00f3w tocz\u0105 si\u0119 post\u0119powania dyscyplinarne, a nawet karne za publiczne wypowiedzi, tre\u015b\u0107 orzecze\u0144 lub skierowanie pyta\u0144 prejudycjalnych do Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci UE.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3lnym mianownikiem tych dzia\u0142a\u0144 jest poszerzenie mo\u017cliwo\u015bci systematycznego, politycznego oddzia\u0142ywania na sk\u0142ad, kompetencje, zarz\u0105dzanie oraz funkcjonowanie s\u0105downictwa. W efekcie zanika mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontroli legalno\u015bci dzia\u0142a\u0144 administracji pa\u0144stwa, sytuacja niezwykle gro\u017ana, gdy\u017c sam Trybuna\u0142 Konstytucyjny sta\u0142 si\u0119 instrumentem w\u0142adzy wykonawczej. \u015awiadcz\u0105 o tym orzeczenia dotycz\u0105ce prawa do aborcji czy (nie)zgodno\u015bci Konstytucji RP z traktatami UE i Europejsk\u0105 Konwencj\u0105 Praw Cz\u0142owieka. Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce obecne ingerencje polityczne w s\u0105downictwo s\u0105 wi\u0119ksze ni\u017c w czasach re\u017cimu komunistycznego <\/span>5<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n\n\n

\n \n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n <\/picture>\r\n \n
\u00a9 Jan Bielecki\/ENPOL\/SIPA<\/figcaption>\n <\/a>\n<\/figure>\n\n\n

Reformy te powoduj\u0105 powtarzaj\u0105ce si\u0119 kryzysy polityczne i konstytucyjne, a tak\u017ce regularne napi\u0119cia mi\u0119dzy polskim rz\u0105dem a UE, kt\u00f3ra szuka narz\u0119dzi politycznych i prawnych, aby broni\u0107 si\u0119 przed atakiem na jej podstawowe warto\u015bci. Kolejne wyroki TSUE i Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka dobitnie pokazuj\u0105 zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z braku niezale\u017cno\u015b\u0107 i bezstronno\u015b\u0107 najwy\u017cszych s\u0105d\u00f3w. Nie budz\u0105 wi\u0119c zdziwienia g\u0142osy wskazuj\u0105ce b\u0105d\u017a na skrywan\u0105 przez w\u0142adz\u0119 ch\u0119\u0107 opuszczenia przez Polsk\u0119 UE b\u0105d\u017a te\u017c na konieczno\u015b\u0107 Polexitu, je\u015bli zawiod\u0105 (uznawane za ostateczne) \u015brodki nacisku, jak sankcje bud\u017cetowe, finansowe czy zawieszenie niekt\u00f3rych praw wynikaj\u0105cych z cz\u0142onkostwa w Unii, \u0142\u0105cznie z prawem do g\u0142osowania w Radzie <\/span>6<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie nie zahamowa\u0142a konfrontacyjnej taktyki polskiego rz\u0105du <\/span>7<\/sup><\/a><\/span><\/span>; a zarazem Warszawa zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do KE z pro\u015bb\u0105 o pomoc finansow\u0105 w zwi\u0105zku z nap\u0142ywem uchod\u017ac\u00f3w. Nale\u017cy zarazem podkre\u015bli\u0107 niezwykle serdeczn\u0105, spontaniczn\u0105 reakcj\u0119 Polak\u00f3w oraz pomoc niezliczonych wolontariuszy.<\/p>\n\n\n\n

Postawa wyprostowana w obliczu przeciwno\u015bci losu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nie przestaje dziwi\u0107 nag\u0142o\u015b\u0107 i \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 obalono porz\u0105dek polityczno-prawny, proces ten obserwowa\u0142a oboj\u0119tnie (b\u0105d\u017a popiera\u0142a) du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Zobaczyli\u015bmy r\u00f3wnie\u017c, z jak\u0105 pogard\u0105 przyw\u00f3dcy partyjni i ich zwolennicy odnosz\u0105 si\u0119 do prawa (krajowego, mi\u0119dzynarodowego) i regu\u0142 demokracji. Z\u0142udzeniem okaza\u0142o si\u0119 przekonanie o stabilizacji i konsolidacji transformacji polityczno-prawnej po 1989 roku, zw\u0142aszcza od chwili przyst\u0105pienia do Unii, zwi\u0105zanego ponadto z bezprecedensowym rozwojem gospodarczym i spo\u0142ecznym.<\/p>\n\n\n\n

Spontaniczne protesty przeciwko dzia\u0142aniom PiS-u (reformy S\u0105du Najwy\u017cszego – latem 2018 r., drastyczne ograniczenia prawa aborcji – 2016 r. – Strajk Kobiet<\/em>), kt\u00f3re przetoczy\u0142y si\u0119 przez Polsk\u0119, nie spowodowa\u0142y znacznego spadku popularno\u015bci koalicji rz\u0105dz\u0105cej. Fenomen ten odzwierciedlaj\u0105 badania opinii publicznej – wci\u0105\u017c wskazuj\u0105 na wysokie poparcie Zjednoczonej Prawicy (w granicach 30 procent ankietowanych) <\/span>8<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Opozycja, rozdrobniona mimo wielokrotnych pr\u00f3b stworzenia jednolitego frontu, nie potrafi\u0142a wykorzysta\u0107 ruch\u00f3w sprzeciwu. Pozostaje zarazem w trudnym politycznie po\u0142o\u017ceniu: je\u015bli bowiem chce reprezentowa\u0107 \u201ctotaln\u0105 opozycj\u0119\u201c wobec PiS-u <\/span>9<\/sup><\/a><\/span><\/span>, nie mo\u017ce sprzeciwia\u0107 si\u0119 programom \u015bwiadcze\u0144 socjalnych ani otwarcie popiera\u0107 sankcji na\u0142o\u017conych na Polsk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Zmiany w sposobie rz\u0105dzenia krajem od 2015 roku cechuje nieustanna praca nad estetyczn\u0105<\/em> form\u0105 <\/em>poj\u0119cia \u2018suwerenno\u015bci\u2019, a tak\u017ce poszerzaniem jej podstaw instytucjonalnych i spo\u0142ecznych. Jako obrazy-symbole w\u0142adza wybra\u0142a ruch wertykalny i postaw\u0119 wyprostowan\u0105: (\u2018prawdziwy<\/em>\u2019) Polak – heteroseksualny m\u0119\u017cczyzna, katolik – \u2018wstaje z kolan<\/em>\u2019 <\/span>10<\/sup><\/a><\/span><\/span>, dumny ze zwyci\u0119stwa nad nazizmem i komunizmem; teraz b\u0119dzie walczy\u0142 z ich wsp\u00f3\u0142czesnymi wcieleniami (\u2018niemieck\u0105 Europ\u0105\u2019 i \u2018nowym lewackim faszyzmem<\/em>\u2019 <\/span>11<\/sup><\/a><\/span><\/span>). <\/p>\n\n\n\n

W sferze funkcjonowania pa\u0144stwa aktywno\u015b\u0107 PiS skupia si\u0119 na formowaniu i wprowadzaniu nowej nomenklatury do organ\u00f3w publicznych: dotyczy to zar\u00f3wno plac\u00f3wek kulturalnych (muzea, teatry), jak instytucji, kt\u00f3rych racj\u0105 bytu jest kontrola w\u0142adzy, a szczeg\u00f3lnym atrybutem – niezale\u017cno\u015b\u0107 od niej (Bank Narodowy, Centralne Biuro Antykorupcyjne, NIK). Powstaj\u0105ca sie\u0107 opiera si\u0119 na wi\u0119zach nieformalnych, osobistych lub pokrewie\u0144stwie, co pozwala na odg\u00f3rne narzucanie decyzji poza granicami ustanowionymi przez prawo. Mo\u017cemy w tym widzie\u0107 schemat my\u015blowy odziedziczony po czasach PRL, gdzie pa\u0144stwo (a w ideale – ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo) jest zwi\u0105zane z parti\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Taka wizja sprawowania w\u0142adzy wynika (r\u00f3wnie\u017c) ze skrajnej nieufno\u015bci, jak\u0105 przyw\u00f3dcy PiS wykazuj\u0105 wobec element\u00f3w spoza sieci: przeciwnik\u00f3w politycznych, s\u0119dzi\u00f3w, zawodowych urz\u0119dnik\u00f3w, \u015bwiata akademickiego, niezale\u017cnych medi\u00f3w, organizacji pozarz\u0105dowych, instytucji mi\u0119dzynarodowych. Nieufno\u015b\u0107 wydaje si\u0119 zakorzeniona w przekonaniu, \u017ce sfera polityczna jest zdominowana przez g\u0142\u0119boko skrywane partykularne interesy; to spektakl masek oraz gra si\u0142 za nimi skrytych. Cho\u0107 samych masek nie mo\u017cna dostrzec, przekonanie o takiej w\u0142a\u015bnie organizacji dominuje w postrzeganiu rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej. <\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c za mask\u0105 bezinteresowno\u015bci, jak\u0105 nak\u0142ada rywal polityczny, kryje si\u0119 zdrajca (przedstawiciel \u201cagentury<\/em>\u201c, tworz\u0105cej w uj\u0119ciu Kaczy\u0144skiego \u201cfront wewn\u0119trzny\u201c<\/em> <\/span>12<\/sup><\/a><\/span><\/span>), s\u0119dziowie za\u015b  cierpi\u0105 na \u201coikofobi\u0119<\/em>\u201c (po\u0142\u0105czenie greckiego oikos<\/em> \u2018dom, rodzina\u2019 i phobia<\/em> \u2018strach\u2019) <\/span>13<\/sup><\/a><\/span><\/span>. W obu przypadkach s\u0105 to figury (ukrytego) wroga, uosabiaj\u0105ce wektory wp\u0142ywu \u2018obcych\u2019 system\u00f3w warto\u015bci. Ta forma my\u015blenia zara\u017ca interakcje spo\u0142eczne podejrzliwo\u015bci\u0105 i nieufno\u015bci\u0105 (nie jest mo\u017cliwa wsp\u00f3\u0142praca ani przyja\u017a\u0144). Bezinteresowno\u015b\u0107 staje si\u0119 pozorem, skrywaj\u0105 si\u0119 za ni\u0105 wrogie ambicje, pr\u00f3\u017cno\u015bci, pragnienie bycia postrzeganym jako osoba bezinteresowna, dla splendoru b\u0105d\u017a zamaskowania prawdziwych intencji <\/span>14<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n

Eurosceptycyzm jako obrona narodowych dogmat\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Fundamentalny brak zaufania stanowi podglebie eurosceptycyzmu: pog\u0142\u0119bianie integracji europejskiej oznacza bowiem \u201cutrat\u0119 suwerenno\u015bci, likwidacj\u0119 demokracji, zagro\u017cenie dla wolno\u015bci<\/em>\u201c, jak podkre\u015bli\u0142 lider PiS-u, stoj\u0105c u boku przyw\u00f3dczyni francuskiej skrajnej prawicy Marine Le Pen i premiera W\u0119gier Viktora Orb\u00e1na <\/span>15<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Kiedy polski prezydent Andrzej Duda nazywa Uni\u0119 „wyimaginowan\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105<\/em>” – nie zdaj\u0105c sobie zapewne sprawy, \u017ce wykorzystuje s\u0142ynn\u0105 koncepcj\u0119 Benedicta Andersona o sztuczno\u015bci nacjonalizm\u00f3w <\/span>16<\/sup><\/a><\/span><\/span> – podsumowuje w ten spos\u00f3b istot\u0119 my\u015blenia ruch\u00f3w, dla kt\u00f3rych UE mo\u017ce by\u0107 jedynie agregatem suwerennych wsp\u00f3lnot (w sensie wyodr\u0119bnionych \u017ar\u00f3de\u0142 w\u0142adzy politycznej i prawa). Ka\u017cda z nich szuka dla siebie, w grze o sumie sta\u0142ej, maksymalnej kumulacji korzy\u015bci. Jakkolwiek naiwna i uproszczona jest ta konstrukcja intelektualna <\/span>17<\/sup><\/a><\/span><\/span>, sygnalizuje ona  prawdziwe wyzwanie, realne zagro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n\n\n

\n \n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n <\/picture>\r\n \n
\u00a9 AP Photo\/Petr David Josek<\/figcaption>\n <\/a>\n<\/figure>\n\n\n

Wraz z fiaskiem projektu traktatu ustanawiaj\u0105cego konstytucj\u0119 dla Europy (2005 r.) zacz\u0119\u0142o krystalizowa\u0107 si\u0119 przekonanie, \u017ce jakakolwiek pr\u00f3ba stworzenia wsp\u00f3lnoty politycznej opartej na pa\u0144stwach narodowych nieuchronnie zderza si\u0119 z ich dogmatycznym szkieletem, no\u015bnikiem wyra\u017anych r\u00f3\u017cnic i to\u017csamo\u015bci narodowych. Pa\u0144stwa cz\u0119sto nie potrafi\u0105 lub nie s\u0105 gotowe do dekonstrukcji szkieletu, aby go przekszta\u0142ci\u0107 i dostosowa\u0107 do nowego projektu politycznego oraz zwi\u0105zanej z nim zmodyfikowanej to\u017csamo\u015bci. W\u015br\u00f3d elit politycznych dominuje bowiem mniemanie, i\u017c mo\u017ce by\u0107 to akt o konsekwencjach przypominaj\u0105cych otwarcie puszki Pandory. W przypadku Polski szkielet ten stabilizuje ci\u0105g\u0142a nadprodukcja sens\u00f3w<\/em> inwestowanych w poj\u0119cia (niepodzielnego) suwerena, (silnego) pa\u0144stwa, (etnicznie jednorodnego) narodu i (patriarchalnego) patriotyzmu. Do tego konglomeratu do\u0142\u0105cza si\u0119 wymiar mesjanistyczny i rola \u2018bycia ofiar\u0105\u2019 o g\u0142\u0119boko religijnej proweniencji <\/span>18<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n

Nadprodukcj\u0119 sens\u00f3w<\/em> wida\u0107 zar\u00f3wno w wyst\u0105pieniach Kaczy\u0144skiego, jak i w programach nauczania historii Polski, kt\u00f3re skupiaj\u0105 si\u0119 na martyrologii i bohaterstwie <\/span>19<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Od XIX w. temat niepodleg\u0142o\u015bci i to\u017csamo\u015bci narodowej znajduje si\u0119 w centrum \u017cycia intelektualnego, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na krucho\u015b\u0107 proces\u00f3w kszta\u0142towania si\u0119 pa\u0144stwa i jego form ustrojowych, te za\u015b od ko\u0144ca XVIII w. by\u0142y cyklicznie unicestwiane przez militarny i polityczny interwencjonizm trzech imperi\u00f3w <\/span>20<\/sup><\/a><\/span><\/span>. W rezultacie idee cz\u0119\u015bciowej rezygnacji z suwerenno\u015bci b\u0105d\u017a podzielenia si\u0119 ni\u0105, uwa\u017cane za podejrzane, s\u0105 obiektem gwa\u0142townych atak\u00f3w wykorzystuj\u0105cych patriotyczno-nacjonalistyczn\u0105 retoryk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Sprawiedliwo\u015b\u0107 bez prawdy<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Opisane wy\u017cej mechanizmy odnajdujemy r\u00f3wnie\u017c w znaczeniach nadawanych podstawowym poj\u0119ciom dyskursu PiS-u, a szczeg\u00f3lnie dw\u00f3m, zawartym w samej nazwie partii: \u2018prawo<\/em>\u2019 i \u2018sprawiedliwo\u015b\u0107<\/em>\u2019. Istotna jest ponadto ich relacja do poj\u0119cia \u2018prawdy<\/em>\u2019. Rosyjskie s\u0142owo pravda<\/em> t\u0142umaczymy zwykle jako v\u00e9rit\u00e9<\/em>, truth<\/em>, Wahrheit<\/em>. W j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich odnosi\u0142o si\u0119 jednak ono nie tylko do \u2018prawdy\u2019, ale tak\u017ce do \u2018sprawiedliwo\u015bci\u2019 i \u2018prawomocno\u015bci\u2019. Wa\u017cny jest aspekt pragmatyczny (\u2018prawda w dzia\u0142aniu<\/em>\u2019, \u2018prawda manifestowana<\/em>\u2019, \u2018sprawiedliwo\u015b\u0107 wywalczona<\/em>\u2019), czyni\u0105cy z tego poj\u0119cia imperatyw etyczny, mieszcz\u0105cy si\u0119 w sferze powinno\u015bci moralnej, a ponadto nieod\u0142\u0105czny od dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n

Przemiany semantyki s\u0142owa w krajach s\u0142owia\u0144skich nie podlega\u0142y systemowemu wp\u0142ywowi prawa rzymskiego, st\u0105d brak kodyfikacji znacze\u0144 \u2018prawdy\u2019 w siatce poj\u0119ciowej oddzielaj\u0105cej domen\u0119 religijn\u0105, moraln\u0105, prawn\u0105. S\u0142owo \u2018prawda\u2019 u\u017cywano w kontekstach zwi\u0105zanych z przysi\u0119gami, przepisami, ustawami, umowami, wyrokami. Ale nie tylko. Ruchy rewolucyjne XIX wieku, absolutyzm carski, czasy terroru doprowadzi\u0142y do znacznie bardziej radykalnej ni\u017c na Zachodzie nieufno\u015bci wobec administracji publicznej i porz\u0105dku prawnego, co zaakcentowa\u0142o znaczenie \u2018prawdy<\/em>\u2019 jako \u201cs\u0142owa, kt\u00f3re wymierza sprawiedliwo\u015b\u0107 (…), jako s\u0105du w przypadku braku prawa, jako tw\u00f3rcy alternatywnej sprawiedliwo\u015bci\u201c<\/em> wobec tej ustanawianej przez pa\u0144stwo <\/span>21<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119, \u017ce wymienione wymiary semantyczne istniej\u0105 in potentia<\/em> do dzi\u015b i znajduj\u0105 odzwierciedlenie we wsp\u00f3\u0142czesnym dyskursie ideologicznym. Aktualizacja archaicznego uto\u017csamienia prawda=prawo=sprawiedliwo\u015b\u0107 mog\u0142aby t\u0142umaczy\u0107 eschatologiczny wymiar w ideologii PiS-u: tylko ta partia i jej lider uratuj\u0105 Polsk\u0119. Wyja\u015bnia\u0142aby r\u00f3wnie\u017c tez\u0119 Kaczy\u0144skiego, i\u017c jego \u201cformacja polityczna (\u2026) chce obroni\u0107 w Polsce demokracj\u0119, praworz\u0105dno\u015b\u0107 we w\u0142a\u015bciwym tego s\u0142owa znaczeniu, prawa obywatelskie<\/em>\u201c <\/span>22<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Poszczeg\u00f3lne s\u0142owa nabieraj\u0105 znacze\u0144 bliskich tym, jakie odnajdujemy w dyskursie autorytarnych Chin. Gdy czytamy bowiem o rozwoju „socjalistycznego pa\u0144stwa prawa z chi\u0144sk\u0105 charakterystyk\u0105<\/em>\u201c rozumiemy, i\u017c chodzi o pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym legitymizacja prawa nie odwo\u0142uje si\u0119 do \u017ar\u00f3d\u0142owego Tekstu (Konstytucji), lecz performatywnego wymiaru wypowiedzi przyw\u00f3dcy. On sam wyznacza ramy tego, co jest \u2018sprawiedliwo\u015bci\u0105\u2019, \u2018prawem\u2019, \u2018prawd\u0105\u2019. Porz\u0105dek prawny staje si\u0119 instrumentem utrwalaj\u0105cym hierarchi\u0119 w\u0142adzy, a zadaniem s\u0119dziego jest stosowanie prawa z „mentalno\u015bci\u0105 s\u0142u\u017cebn\u0105 wobec pa\u0144stwa i narodu<\/em>„, jak to uj\u0105\u0142 jeden z autor\u00f3w ostatnich reform prawnych w Polsce, obecnie s\u0119dzia Trybuna\u0142u Konstytucyjnego <\/span>23<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n

Polskiej kulturze prawnej uda\u0142o si\u0119, przynajmniej cz\u0119\u015bciowo, przyswoi\u0107 w ci\u0105gu ostatnich trzydziestu lat zasady pa\u0144stwa prawa. \u015awiadczy o tym aktywno\u015b\u0107 publiczna wielu s\u0119dzi\u00f3w, prokurator\u00f3w, adwokat\u00f3w, kt\u00f3rzy nara\u017caj\u0105c si\u0119 na bezlitosne szykany, kwestionuj\u0105 reformy podejmowane od roku 2015. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce w percepcji spo\u0142ecznej zasady pa\u0144stwa prawa spotyka los podobny do pojmowania praw cz\u0142owieka w osiemnastowiecznej Polsce <\/span>24<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Jak stwierdzi\u0142 Jerzy Jedlicki, „uniwersalistyczne i post\u0119powe idee, w\u015br\u00f3d nich koncept naturalnych praw cz\u0142owieka, nie wynurzy\u0142y si\u0119 w Polsce z g\u0142\u0119bin \u017cycia spo\u0142ecznego, lecz pojawi\u0142y si\u0119 w dworsko-arystokratycznym kostiumie i przyj\u0119te zosta\u0142y od razu jako produkt cudzoziemskiego m\u0119drkowania”<\/em> <\/span>25<\/sup><\/a><\/span><\/span>. <\/p>\n\n\n\n

Praworz\u0105dno\u015b\u0107, pojmowana jako \u2018obcy produkt<\/em>\u2019, nie zdo\u0142a\u0142a zakorzeni\u0107 si\u0119 na tyle silnie, by zablokowa\u0107 si\u0142y destrukcji. Nie pasowa\u0142a ponadto do dogmatycznego szkieletu, w kt\u00f3rym dominuje wybi\u00f3rcza fascynacja przesz\u0142o\u015bci\u0105, nostalgia za mityczn\u0105 wielko\u015bci\u0105, a do\u015bwiadczenie historyczne, zw\u0142aszcza wojenne, uznawane jest za pierwszorz\u0119dne \u017ar\u00f3d\u0142o warto\u015bci i idea\u0142\u00f3w stanowi\u0105cych podstaw\u0119 sp\u00f3jno\u015bci narodu. Paradoksalnie, polityka historyczna PiS-u, kt\u00f3rej zasadniczym celem by\u0142o unikania dzia\u0142a\u0144 mog\u0105cych zrani\u0107 zbiorow\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105<\/em>, zbieg\u0142a si\u0119 z otwarciem \u201carchiwum zbiorowej traumy<\/em>\u201c, wydobywaniem na \u015bwiat\u0142o dzienne \u2018ciemnych\u2019, dramatycznych w\u0105tk\u00f3w polskiej historii <\/span>26<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Pokaza\u0142a krucho\u015b\u0107 monta\u017cu to\u017csamo\u015bciowego, kt\u00f3rego fundamentem by\u0142 powojenny chaos, dezintegracja tkanki spo\u0142ecznej, anihilacja wielokulturowo\u015bci, unicestwienie mniejszo\u015bci, w tym wielkiej wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej, stanowi\u0105cej przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 jedn\u0105 trzeci\u0105 ludno\u015bci miejskiej <\/span>27<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n\n\n

\n \n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n <\/picture>\r\n \n
\u00a9 AP Photo\/Petr David Josek<\/figcaption>\n <\/a>\n<\/figure>\n\n\n

Monta\u017c to\u017csamo\u015bci nie do utrzymania<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

D\u0105\u017cenia rz\u0105du, przy cichym wsp\u00f3\u0142udziale opozycji, aby utrzyma\u0107 za wszelk\u0105 cen\u0119 konstrukcj\u0119 to\u017csamo\u015bciow\u0105 najpe\u0142niej pokazuje (cz\u0119\u015bciowo udana) pr\u00f3ba penalizacji stwierdze\u0144, \u017ce polscy obywatele byli wsp\u00f3\u0142winni zbrodni nazistowskich (2018) <\/span>28<\/sup><\/a><\/span><\/span> oraz ustawa ograniczaj\u0105ca (praktycznie – uniemo\u017cliwiaj\u0105ca) zwrot mienia bezspadkowego (2020) <\/span>29<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Chodzi bowiem o kategoryczn\u0105 odmow\u0119 przyj\u0119cia do wiadomo\u015bci wniosk\u00f3w wyp\u0142ywaj\u0105cych z prac \u201cnowej szko\u0142y historycznej\u201c. Pokazuj\u0105 one, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do niezliczonych, przera\u017caj\u0105cych dokument\u00f3w i \u015bwiadectw <\/span>30<\/sup><\/a><\/span><\/span>, \u017ce na scenie Szoa Polacy wyst\u0119puj\u0105 nie tylko w roli bohaterskich Sprawiedliwych<\/em>, b\u0105d\u017a – w najlepszym przypadku – (biernych) \u015bwiadk\u00f3w, ale i (czynnych) aktor\u00f3w machiny Zag\u0142ady stworzonej przez re\u017cim nazistowski <\/span>31<\/sup><\/a><\/span><\/span>. <\/p>\n\n\n\n

Chcieliby\u015bmy dostrzec w tych ustawach (przywo\u0142uj\u0105c zn\u00f3w odleg\u0142\u0105 czasowo analogi\u0119) operacj\u0119 pami\u0119ci ustanawiaj\u0105c\u0105 – na mocy dekretu – zakaz wspominania minionych nieszcz\u0119\u015b\u0107 oraz nieos\u0105dzenia zbrodni pope\u0142nionych przez wsp\u00f3lnot\u0119. Dzia\u0142anie okre\u015blane przez obywateli Aten mianem me mnesikake\u00een<\/em> <\/span>32<\/sup><\/a><\/span><\/span>. W przeciwie\u0144stwie do czyn\u00f3w Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiat<\/em>a, kt\u00f3re podnosi si\u0119 dzi\u015b do rangi ponadczasowych cn\u00f3t ca\u0142ego narodu, neguje si\u0119 akty denuncjacji, grabie\u017ce, morderstwa, co jest \u201csposobem g\u0142oszenia<\/em>\u201c, <\/em>\u017ce najbardziej haniebne czyny podlegaj\u0105 zatarciu, <\/em>gdy\u017c \u201cnast\u0105pi\u0142o przedawnienie<\/em> (…) w celu przywr\u00f3cenia ci\u0105g\u0142o\u015bci, kt\u00f3rej nic by nie przerwa\u0142o, jakby nic si\u0119 nie sta\u0142o<\/em>\u201c <\/span>33<\/sup><\/a><\/span><\/span>. \u201cReakcja immunologiczna\u201c maj\u0105ca na celu (ponowne) ustanowienie \u0142adu, nakazuje negacj\u0119 i zapomnienie (nigdy jednak ca\u0142kowite) akt\u00f3w niszcz\u0105cych porz\u0105dek moralny i spo\u0142eczny. W wyniku operacji oczyszczenia pami\u0119ci z cz\u0119\u015bci przesz\u0142o\u015bci powstaje zbiorowy podmiot, kt\u00f3ry w zwierciadle postrzega sw\u00f3j obraz pozbawiony p\u0119kni\u0119\u0107 i skaz.<\/p>\n\n\n\n

Dystans mi\u0119dzy polityk\u0105 historyczn\u0105 a kryzysem praworz\u0105dno\u015bci jest pozorny. Istnieje bowiem intymny zwi\u0105zek mi\u0119dzy pisaniem historii a praktyk\u0105 wymiaru sprawiedliwo\u015bci. Obydwie kieruj\u0105 si\u0119 trosk\u0105 o prawd\u0119, odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do \u015bwiadectw, dowod\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych ustalenie fakt\u00f3w, a nast\u0119pnie podanie ich do publicznej wiadomo\u015bci i oceny <\/span>34<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Podmioty trac\u0105 bowiem sam\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u201cm\u00f3wienia prawdy\u201c, gdy dyskurs historyczny ogranicza si\u0119, kontroluje, pi\u0119tnuje za po\u015brednictwem narz\u0119dzi dyscyplinuj\u0105cych jako sprzeczny z interesem wsp\u00f3lnoty, a wymiarem sprawiedliwo\u015bci kieruj\u0105 bie\u017c\u0105ce motywacje polityczne <\/span>35<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Wydaje si\u0119, \u017ce w przypadku Polski mamy do czynienia z reakcj\u0105 na „szok to\u017csamo\u015bciowy<\/em>„, jakim by\u0142a rozpocz\u0119ta w tym stuleciu \u201cdekonstrukcja spo\u0142eczno-kulturowej legitymizacji antysemityzmu<\/em>\u201c. W konsekwencji, zauwa\u017ca El\u017cbieta Janicka, \u201cniemo\u017cliwe okaza\u0142o si\u0119 utrzymanie mit\u00f3w za\u0142o\u017cycielskich III RP<\/em>\u201c <\/span>36<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Zasadniczo te w\u0142a\u015bnie napi\u0119cia podtrzymuj\u0105 mit Prawa i Sprawiedliwo\u015bci, partii kreuj\u0105cej obraz narodu bez zmazy<\/em>. Albowiem tylko w\u00f3wczas konflikt polityczny mo\u017ce by\u0107 uj\u0119ty w formie utopijnego procesu konstytuowania si\u0119 nieomylnego \u2018My\u2019 <\/span>37<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zjednoczona Prawica, poczynaj\u0105c od sukcesu wyborczego w 2015 roku, powt\u00f3rzonego w 2019, stworzy\u0142a nowy typ zarz\u0105dzania sprawami publicznymi. Jego zasadniczym wyr\u00f3\u017cnikiem jest stopniowy demonta\u017c pa\u0144stwa prawa. Aby zrozumie\u0107 ten mechanizm, nale\u017cy spojrze\u0107 na wymiar prawny z szerszej perspektywy przyjmuj\u0105c za\u0142o\u017cenie, i\u017c prawo powinno by\u0107 postrzegane jako \u201cproces, przedsi\u0119wzi\u0119cie, w kt\u00f3rego ramach regu\u0142y maj\u0105 sens tylko w odniesieniu do instytucji i procedur, warto\u015bci i sposob\u00f3w my\u015blenia\u201c. Przekonamy si\u0119 wtedy, \u017ce kryzys praworz\u0105dno\u015bci w Polsce nie jest jedynie przypadkiem \u0142amania takich czy innych zapis\u00f3w Konstytucji czy traktat\u00f3w unijnych, lecz symptomem g\u0142\u0119bszego schorzenia. Kiedy za\u0142amuj\u0105 si\u0119 rz\u0105dy prawa, ujawnia si\u0119 krucho\u015b\u0107 relacji buduj\u0105cych […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":67,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"templates\/post-studies.php","format":"standard","meta":{"_acf_changed":true,"_trash_the_other_posts":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"staff":[6],"editorial_format":[],"serie":[],"audience":[],"geo":[],"class_list":["post-66","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polityka","staff-jan-krzysztof-kordys"],"acf":[],"yoast_head":"\nSprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona - Pl Grand Continent<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona - Pl Grand Continent\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zjednoczona Prawica, poczynaj\u0105c od sukcesu wyborczego w 2015 roku, powt\u00f3rzonego w 2019, stworzy\u0142a nowy typ zarz\u0105dzania sprawami publicznymi. Jego zasadniczym wyr\u00f3\u017cnikiem jest stopniowy demonta\u017c pa\u0144stwa prawa. Aby zrozumie\u0107 ten mechanizm, nale\u017cy spojrze\u0107 na wymiar prawny z szerszej perspektywy przyjmuj\u0105c za\u0142o\u017cenie, i\u017c prawo powinno by\u0107 postrzegane jako \u201cproces, przedsi\u0119wzi\u0119cie, w kt\u00f3rego ramach regu\u0142y maj\u0105 sens tylko w odniesieniu do instytucji i procedur, warto\u015bci i sposob\u00f3w my\u015blenia\u201c. Przekonamy si\u0119 wtedy, \u017ce kryzys praworz\u0105dno\u015bci w Polsce nie jest jedynie przypadkiem \u0142amania takich czy innych zapis\u00f3w Konstytucji czy traktat\u00f3w unijnych, lecz symptomem g\u0142\u0119bszego schorzenia. Kiedy za\u0142amuj\u0105 si\u0119 rz\u0105dy prawa, ujawnia si\u0119 krucho\u015b\u0107 relacji buduj\u0105cych […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pl Grand Continent\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-07-08T13:58:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-13T15:34:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1429\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Matheo Malik\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Matheo Malik\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/\",\"name\":\"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona - Pl Grand Continent\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg\",\"datePublished\":\"2022-07-08T13:58:30+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-13T15:34:57+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1429,\"caption\":\"Official ceremony of unveiling of the Victims of Smolensk Disaster hold on April 10, 2018 at Pilsudski Square to mark the eighth anniversary of the Polish presidential plane crash in Smolensk. Poland's President Lech Kaczynski, his wife Maria Kaczynska and 94 others died on 10 April 2010 when Polish plane crashed in Smolensk, Russia.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\",\"name\":\"Pl Grand Continent\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45\",\"name\":\"Matheo Malik\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Matheo Malik\"},\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/matheo-malik\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona - Pl Grand Continent","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona - Pl Grand Continent","og_description":"Zjednoczona Prawica, poczynaj\u0105c od sukcesu wyborczego w 2015 roku, powt\u00f3rzonego w 2019, stworzy\u0142a nowy typ zarz\u0105dzania sprawami publicznymi. Jego zasadniczym wyr\u00f3\u017cnikiem jest stopniowy demonta\u017c pa\u0144stwa prawa. Aby zrozumie\u0107 ten mechanizm, nale\u017cy spojrze\u0107 na wymiar prawny z szerszej perspektywy przyjmuj\u0105c za\u0142o\u017cenie, i\u017c prawo powinno by\u0107 postrzegane jako \u201cproces, przedsi\u0119wzi\u0119cie, w kt\u00f3rego ramach regu\u0142y maj\u0105 sens tylko w odniesieniu do instytucji i procedur, warto\u015bci i sposob\u00f3w my\u015blenia\u201c. Przekonamy si\u0119 wtedy, \u017ce kryzys praworz\u0105dno\u015bci w Polsce nie jest jedynie przypadkiem \u0142amania takich czy innych zapis\u00f3w Konstytucji czy traktat\u00f3w unijnych, lecz symptomem g\u0142\u0119bszego schorzenia. Kiedy za\u0142amuj\u0105 si\u0119 rz\u0105dy prawa, ujawnia si\u0119 krucho\u015b\u0107 relacji buduj\u0105cych […]","og_url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/","og_site_name":"Pl Grand Continent","article_published_time":"2022-07-08T13:58:30+00:00","article_modified_time":"2025-01-13T15:34:57+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1429,"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Matheo Malik","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Matheo Malik","Szacowany czas czytania":"21 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/","name":"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona - Pl Grand Continent","isPartOf":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg","datePublished":"2022-07-08T13:58:30+00:00","dateModified":"2025-01-13T15:34:57+00:00","author":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#primaryimage","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_00853862_000014-scaled-1.jpg","width":2560,"height":1429,"caption":"Official ceremony of unveiling of the Victims of Smolensk Disaster hold on April 10, 2018 at Pilsudski Square to mark the eighth anniversary of the Polish presidential plane crash in Smolensk. Poland's President Lech Kaczynski, his wife Maria Kaczynska and 94 others died on 10 April 2010 when Polish plane crashed in Smolensk, Russia."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2022\/07\/08\/sprawiedliwosc-okaleczona\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sprawiedliwo\u015b\u0107 okaleczona"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/","name":"Pl Grand Continent","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45","name":"Matheo Malik","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Matheo Malik"},"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/matheo-malik\/"}]}},"term_position_data":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66\/revisions\/136"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66"},{"taxonomy":"staff","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/staff?post=66"},{"taxonomy":"editorial_format","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/editorial_format?post=66"},{"taxonomy":"serie","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/serie?post=66"},{"taxonomy":"audience","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/audience?post=66"},{"taxonomy":"geo","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/geo?post=66"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}