Mity greckie zawiera\u0142y w sobie wiele tego, co dla nas jest ju\u017c utracone. Kiedy patrzymy na nocne niebo, pierwszym wra\u017ceniem jest zdumienie takim nagromadzeniem mo\u017cliwo\u015bci rozproszonych na ciemnym tle. Jeszcze Platon rozpoznawa\u0142 na niebie \u201eobrazki wykonane w materiale widzialnym\u201d. I utrzymywa\u0142, \u017ce te obrazki s\u0105 w \u015bwiecie widzialnym \u201ebardzo pi\u0119kne i bardzo wyra\u017ane\u201d. Ale nam jest ju\u017c chyba niedost\u0119pne poczucie \u0142adu, a tym bardziej ruchu w tym \u0142adzie, gdy patrzymy na to bia\u0142e postrz\u0119pione pasmo, Drog\u0119 Ml\u0119czn\u0105, pas gigantki. Od razu my\u015blimy o odleg\u0142o\u015bciach, o niepoj\u0119tych latach \u015bwietlnych. Utracili\u015bmy zdolno\u015b\u0107, cho\u0107by optyczn\u0105, do umiejscawiania mit\u00f3w na niebie. Mimo to mity greckie, sprowadzone wy\u0142\u0105cznie do swojej kruchej pow\u0142oki samej opowie\u015bci, w dalszym ci\u0105gu wydaj\u0105 si\u0119 nam sp\u00f3jne i powi\u0105zane ze sob\u0105 a\u017c po najdrobniejsze warianty, tak jakby\u015bmy wiedzieli, dlaczego s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane. A tego nie wiemy. Jaki\u015b rys Hermesa lub Artemidy, lub Afrodyty, lub Ateny tworzy cz\u0105stk\u0119 ich postaci, tak jakby to samo p\u0142\u00f3tno pojawia\u0142o si\u0119 w postrz\u0119pionych resztkach, kt\u00f3re przetrwa\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Nie musimy zbytnio si\u0119 uskar\u017ca\u0107, \u017ce utracili\u015bmy wiele tajemnic mitu, cho\u0107 mimo to musimy si\u0119 nauczy\u0107 odczuwa\u0107 ten brak, t\u0119 pr\u00f3\u017cni\u0119 nie do odszyfrowania. Gdyby\u015bmy si\u0119 uskar\u017cali, znaczy\u0142oby to, \u017ce pragniemy widzie\u0107, gdy unosimy wzrok ku sklepieniu nieba, siedem syren, z kt\u00f3rych ka\u017cda intonuje inn\u0105 nut\u0119 przy ka\u017cdym z niebios. A tymczasem nie tylko nie widzimy ju\u017c syren, ale nawet nie odr\u00f3\u017cniamy tych niebios. A jednak. A jednak w tym postrz\u0119pionym p\u0142\u00f3tnie, w tych niepe\u0142nych opowie\u015bciach o bogach mo\u017cemy jeszcze znale\u017a\u0107 schronienie. I gdzie\u015b w g\u0142\u0119bi \u015bwiata, jak te\u017c w g\u0142\u0119bi naszego umys\u0142u, to p\u0142\u00f3tno w dalszym ci\u0105gu jest tkane.<\/p>\n\n\n\n
Od wiek\u00f3w m\u00f3wi si\u0119 o mitach greckich, \u017ce s\u0105 czym\u015b do odnalezienia, do wyrwania ze snu. A w istocie to te opowie\u015bci wci\u0105\u017c maj\u0105 nadziej\u0119 wyrwa\u0107 ze snu nas, \u017ceby\u015bmy je mogli zobaczy\u0107 tak, jak widzimy przed sob\u0105 drzewo, kiedy otwieramy oczy.<\/p>\n\n\n\n
Mity s\u0105 zbudowane z dzia\u0142ania, kt\u00f3re mie\u015bci w sobie w\u0142asne przeciwie\u0144stwo. Heros zabija potwora, ale wyczuwa si\u0119, \u017ce w tym czynie zawiera si\u0119 tak\u017ce jego przeciwie\u0144stwo: \u017ce tak\u017ce potw\u00f3r zabija herosa. Heros porywa ksi\u0119\u017cniczk\u0119, ale wyczuwa si\u0119, \u017ce w tym czynie zawiera si\u0119 tak\u017ce jego przeciwie\u0144stwo: \u017ce heros ksi\u0119\u017cniczk\u0119 porzuca. Sk\u0105d mo\u017cemy by\u0107 tego pewni? M\u00f3wi\u0105 nam o tym warianty, kt\u00f3re s\u0105 dla mitu jak kr\u0105\u017cenie krwi. Za\u0142\u00f3\u017cmy jednak, \u017ce z pewnego mitu znikn\u0105 wszystkie jego warianty usuni\u0119te niewidzialn\u0105 r\u0119k\u0105. Czy wtedy mit b\u0119dzie jeszcze taki sam? Pojawia si\u0119 tu kwestia subtelnej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy mitem a wszelkimi innymi rodzajami narracji. Nawet bez wariant\u00f3w mit b\u0119dzie mie\u015bci\u0142 w sobie swoje przeciwie\u0144stwo. Co tego dowodzi? Wiedza o powie\u015bci. Powie\u015b\u0107, ta narracja pozbawiona wariant\u00f3w, stara si\u0119 je odzyska\u0107, zwi\u0119kszaj\u0105c rozmiary swego jednorodnego zapisu, na jakim musi si\u0119 wspiera\u0107. Wskutek tego akcja powie\u015bciowa zmierza \u2013 jakby zmierza\u0142a do raju \u2013 do wch\u0142oni\u0119cia w siebie swego przeciwie\u0144stwa, wi\u0119c do tego, co mit posiada od swoich narodzin.<\/p>\n\n\n\n
Mitograf \u017cyje w nieustannym zam\u0119cie chronologicznym i na poz\u00f3r stara si\u0119 ten chaos uporz\u0105dkowa\u0107. Ale je\u015bli na jednym stole zdo\u0142a wnie\u015b\u0107 jaki\u015b \u0142ad do pokole\u0144 i rod\u00f3w, jak stary majordomus, kt\u00f3ry lepiej zna sprawy rodzinne od swego pana, to mo\u017cna mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce wtedy na drugim stole nietkni\u0119ta sterta jeszcze si\u0119 powi\u0119kszy i \u017ce nici w tym k\u0142\u0119bie spl\u0105cz\u0105 si\u0119 coraz bardziej. \u017baden mitograf nie zdo\u0142a\u0142 dot\u0105d nada\u0107 swojej materii jakiej\u015b sp\u00f3jnej kolejno\u015bci, a mimo to wszyscy oni zarzekaj\u0105 si\u0119, \u017ce narzuc\u0105 jej jaki\u015b porz\u0105dek. I w\u0142a\u015bnie w tym s\u0105 wierni mitowi.<\/p>\n\n\n\n
Mityczny czyn jest jak fala, kt\u00f3ra zarysowuje si\u0119 wyra\u017anie, gdy wzni\u00f3s\u0142szy si\u0119, zaczyna spada\u0107, i jak kostki do gry, kt\u00f3re rzucone tworz\u0105 jak\u0105\u015b liczb\u0119. Ale spadaj\u0105c, powi\u0119ksza tylko w kipieli zam\u0119t nie do opanowania, tworz\u0105c ostatecznie przemieszanie, nie\u0142ad, z kt\u00f3rego rodzi si\u0119 najistotniejszy czyn mityczny. Dlatego mit nie podporz\u0105dkowuje si\u0119 systemom. A system to zaledwie r\u0105bek p\u0142aszcza boga, drobny spadek pozostawiony przez Apollona.<\/p>\n\n\n\n
Mity greckie by\u0142y opowie\u015bciami, kt\u00f3re przekazywano razem z ich wariantami. Pisarz \u2013 czy by\u0142 to Pindar, czy Owidiusz \u2013 komponowa\u0142 je na nowo, za ka\u017cdym razem inaczej, co\u015b w nich pomijaj\u0105c i co\u015b do nich dodaj\u0105c. Jednak te nowe warianty mia\u0142y by\u0107 nieliczne i ma\u0142o widoczne. W ten spos\u00f3b ka\u017cdy z pisarzy powi\u0119ksza\u0142 i pomniejsza\u0142 g\u0142\u00f3wny korpus opowie\u015bci. A mit m\u00f3g\u0142 w ten spos\u00f3b w literaturze g\u0142\u0119biej oddycha\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Anonimowy wznios\u0142y autor rozprawy O wynios\u0142o\u015bci <\/em>kaza\u0142 <\/em>literaturze d\u0105\u017cy\u0107 do megalophy\u00eda, <\/em>do \u201enaturalnej wielko\u015bci\u201d, gdy\u017c ona potrafi czasami obudzi\u0107 podobnie naturaln\u0105 wielko\u015b\u0107 w umy\u015ble czytelnika. Ale jak mo\u017ce natura, kt\u00f3ra \u201elubi si\u0119 ukrywa\u0107\u201d, przysta\u0107 na tak\u0105 niezr\u0119czn\u0105 oczywisto\u015b\u0107 machiny retorycznej? Jak mia\u0142aby si\u0119 wymkn\u0105\u0107 ostentacji t\u00e9chn\u00e8? Chass\u00e9-crois\u00e9<\/em> mi\u0119dzy Natur\u0105 a Sztuk\u0105, kt\u00f3re mia\u0142o mno\u017cy\u0107 przypisy przez dwadzie\u015bcia stuleci i kt\u00f3re utrwala\u0142o si\u0119 w szesnastowiecznych majusku\u0142ach, zosta\u0142o ju\u017c w tamtych czasach, w pe\u0142ni dekadencji klasycznej, uj\u0119te w zdanie: \u201eTote\u017c sztuka jest w istocie doskona\u0142a, gdy wydaje si\u0119 natur\u0105, natura natomiast trafia celu, gdy kryje w sobie sztuk\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n Doskona\u0142o\u015b\u0107, ka\u017cdy rodzaj doskona\u0142o\u015bci, wymaga zawsze jakiego\u015b ukrycia. Bez czego\u015b, co si\u0119 skrywa czy co pozostaje w ukryciu, doskona\u0142o\u015b\u0107 nie istnieje. Ale w jaki spos\u00f3b pisarz mo\u017ce ukry\u0107 oczywisto\u015b\u0107 s\u0142owa i swoich postaci? Dzi\u0119ki \u015bwiat\u0142u. Anonim pisze tak: \u201eA jak post\u0105pi\u0142 retor, by ukry\u0107 figur\u0119, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0142? To jasne, \u017ce j\u0105 ukry\u0142 w samym \u015bwietle\u201d. Ukry\u0107 w \u015bwietle \u2013 oto odr\u0119bno\u015b\u0107 grecka. Zeus wci\u0105\u017c ukrywa\u0142 w \u015bwietle. I dlatego ka\u017cde \u015bwiat\u0142o p\u00f3\u017aniejsze ni\u017c greckie jest \u015bwiat\u0142em innego rodzaju, jest znacznie mniej intensywne. Poniewa\u017c chce wydobywa\u0107 to, co ukryte. Gdy tymczasem \u015bwiat\u0142o greckie to, co ukryte, os\u0142ania. Pozwala mu jako rzeczy ukrytej ukazywa\u0107 si\u0119 nawet w pe\u0142ni dnia. Nie do\u015b\u0107 na tym: potrafi skry\u0107 nawet oczywisto\u015b\u0107, uczyni\u0107 j\u0105 ciemn\u0105 dla \u015bwiat\u0142a. Podobnie nie mo\u017cna dostrzec figury retorycznej, gdy zalewa j\u0105 \u015bwiat\u0142o mocne jak blask pioruna, zatapiaj\u0105c w \u201ewielko\u015bci, kt\u00f3ra si\u0119 wydobywa zewsz\u0105d\u201d. Anonim doszed\u0142 do tego dzi\u0119ki analizie literackiej. Dlatego s\u0142usznie stwierdza, \u017ce \u201es\u0105d o literaturze jest doskona\u0142\u0105 zdobycz\u0105 zawdzi\u0119czan\u0105 wielkiemu do\u015bwiadczeniu\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mity greckie zawiera\u0142y w sobie wiele tego, co dla nas jest ju\u017c utracone. Kiedy patrzymy na nocne niebo, pierwszym wra\u017ceniem jest zdumienie takim nagromadzeniem mo\u017cliwo\u015bci rozproszonych na ciemnym tle. Jeszcze Platon rozpoznawa\u0142 na niebie \u201eobrazki wykonane w materiale widzialnym\u201d. I utrzymywa\u0142, \u017ce te obrazki s\u0105 w \u015bwiecie widzialnym \u201ebardzo pi\u0119kne i bardzo wyra\u017ane\u201d. Ale nam jest ju\u017c chyba niedost\u0119pne poczucie \u0142adu, a tym bardziej ruchu w tym \u0142adzie, gdy patrzymy na to bia\u0142e postrz\u0119pione pasmo, Drog\u0119 Ml\u0119czn\u0105, pas gigantki. Od razu my\u015blimy o odleg\u0142o\u015bciach, o niepoj\u0119tych latach \u015bwietlnych. Utracili\u015bmy zdolno\u015b\u0107, cho\u0107by optyczn\u0105, do umiejscawiania mit\u00f3w na niebie. Mimo to mity […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":62,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"templates\/post-speeches.php","format":"standard","meta":{"_acf_changed":true,"_trash_the_other_posts":false,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"staff":[],"editorial_format":[],"serie":[],"audience":[],"geo":[],"class_list":["post-61","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorised"],"acf":[],"yoast_head":"\n