Odzwierciedlaj\u0105c ten niepok\u00f3j, przygotowania do konferencji w Glasgow, maj\u0105cej zapocz\u0105tkowa\u0107 wdra\u017canie porozumienia paryskiego, s\u0105 naznaczone wp\u0142ywem dziwacznej zimnej wojny mi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi a Chinami. Obie strony roszcz\u0105 sobie prawo do przyw\u00f3dztwa zar\u00f3wno w kwestii klimatu, jak i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej. <\/p>\n\n\n\n
W ramach, w kt\u00f3rych wci\u0105\u017c do\u015bwiadczamy skutk\u00f3w pandemii i wad, jakie ujawni\u0142a ona w systemie mi\u0119dzynarodowym i w naszych spo\u0142ecze\u0144stwach, trzeci najwi\u0119kszy emitent na \u015bwiecie, Unia Europejska, jest \u2013 przy wszystkich swoich s\u0142abo\u015bciach \u2013 punktem referencyjnym. Zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem strategii szczepie\u0144, jak i klimatu. <\/p>\n\n\n\n
Jeste\u015bmy w po\u0142owie kadencji Komisji von der Leyen. Jest to okazja do podsumowania tego, jak daleko zaszli\u015bmy w kwestii wdra\u017cania Europejskiego Zielonego \u0141adu, kt\u00f3ry by\u0142 jej obietnic\u0105 wprowadzenia Europy na drog\u0119 neutralno\u015bci w\u0119glowej. Zielony \u0141ad jako zobowi\u0105zanie poczynione na pocz\u0105tku kadencji jest w istocie odpowiedzi\u0105 na potrzeby wyra\u017cone przez spo\u0142ecze\u0144stwa europejskie. Po Brexicie wyborcy, cz\u0119sto zniech\u0119ceni do Unii, postanowili poprzez g\u0142osowanie da\u0107 Europie szans\u0119. Ten zielony pakt jest zatem szans\u0105 na o\u017cywienie europejskiego affectio societatis<\/em>, przestrzeni politycznej umo\u017cliwiaj\u0105cej przyspieszenie transformacji spo\u0142ecze\u0144stw. Zajmowa\u0142by jednocze\u015bnie centralne miejsce na scenie mi\u0119dzynarodowej. Nios\u0105c nadziej\u0119, ale i bardzo g\u0142\u0119bokie zmiany, b\u0119dzie sprawdzianem znaczenia Europy. B\u0119dzie to rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce pozwoli stawi\u0107 czo\u0142a doskwieraj\u0105cemu Unii deficytowi demokracji. <\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 wezwania do zawarcia pakt\u00f3w ekologicznych lub podobnie ambitnych pakiet\u00f3w legislacyjnych istniej\u0105 od lat zar\u00f3wno w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych, to funkcjonuj\u0105 one wci\u0105\u017c jedynie w ramach debat. Uderzaj\u0105ca jest obserwacja, \u017ce po obu stronach Atlantyku projekty te niemal jednocze\u015bnie doprowadzi\u0142y do zlikwidowania barier i stworzenia politycznych sojuszy. Pojawi\u0142y si\u0119 dwa nowe projekty spo\u0142eczne podj\u0119te w imi\u0119 walki o klimat: jeden z inicjatywy obywateli, drugi \u2013 instytucji. Pojawienie si\u0119 tego zjawiska zbiega si\u0119 z faz\u0105 mobilizacji spo\u0142ecznej pod wp\u0142ywem m\u0142odszych pokole\u0144 na niespotykan\u0105 dot\u0105d skal\u0119.<\/p>\n\n\n\n Pami\u0119tajmy, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Marsz Kobiet zorganizowany dzie\u0144 po wyborze Donalda Trumpa zapocz\u0105tkowa\u0142 prawdziw\u0105 mobilizacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra wykracza\u0142a poza ramy dotychczasowych ruch\u00f3w feministycznych i uciele\u015bnia\u0142a si\u0119 w wielu sprawach, w tym w kryzysie klimatycznym. Te oddolne organizacje zmobilizowa\u0142y w 2017 roku od 1,8 do 2,8% ameryka\u0144skiej populacji <\/span>1<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Aktywi\u015bci ruchu spo\u0142ecznego Sunrise, w oparciu o lokalne inicjatywy, stopniowo budowali projekt Zielonego Nowego \u0141adu <\/span>2<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Ich uwaga skoncentrowana by\u0142a zar\u00f3wno na rozwi\u0105zaniu kryzysu klimatycznego, jak i na zmniejszeniu nier\u00f3wno\u015bci, co by\u0142o g\u0142\u00f3wnym tematem ameryka\u0144skiej debaty w prawyborach demokrat\u00f3w w 2020 roku. Joe Biden by\u0142 jednym z nielicznych kandydat\u00f3w, kt\u00f3rzy nie uczynili z tego swoich wyborczych hase\u0142, cho\u0107 stara\u0142 si\u0119 nigdy nie krytykowa\u0107 tych postulat\u00f3w, aby stworzy\u0107 warunki do zjednoczenia obozu demokrat\u00f3w. Ostatecznie zachowa\u0142 wiele z tych za\u0142o\u017ce\u0144, niemniej jednak nie uda\u0142o mu si\u0119 zmobilizowa\u0107 funduszy na swoje ogromne plany inwestycyjne (na ratunek \u017cycia, na zachowanie miejsc pracy i dla wsparcia ameryka\u0144skich rodzin).<\/p>\n\n\n\n\n\n Po naszej stronie Atlantyku, po roku mobilizacji, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d m\u0142odych ludzi, analitycy polityczni i wybrani przedstawiciele lub kandydaci zrozumieli, \u017ce transformacja ekologiczna jest prawdziwym d\u0105\u017ceniem obywateli niezale\u017cnie od ich wieku i warstw spo\u0142ecznych. Najwy\u017cszy czas. Pod koniec 2019 roku jedna osoba na dziesi\u0119\u0107 na \u015bwiecie mieszka\u0142a na terytorium (w mie\u015bcie, regionie, kraju…), kt\u00f3re og\u0142osi\u0142o stan zagro\u017cenia klimatycznego <\/span>3<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Pewien wp\u0142yw mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ski konsensus polityczny: Zielony Nowy \u0141ad m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 zakotwiczony w realnym programie i przesta\u0142 by\u0107 wygodnym wytrychem w j\u0119zyku politycznym.<\/p>\n\n\n\n To powszechne zapotrzebowanie na dzia\u0142ania na rzecz klimatu zosta\u0142o potwierdzone przy urnach wyborczych nie tylko w krajach Grety, Luizy czy Adelajdy. We Francji Europe \u00c9cologie les Verts (EELV) \u2013 francuska partia zielonych \u2013 zaj\u0119\u0142a trzecie miejsce i sta\u0142a si\u0119 wiod\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 lewicy, co jest ewenementem! W Czechach prawie co trzeci g\u0142osuj\u0105cy opowiedzia\u0142 si\u0119 za walk\u0105 z kryzysem klimatycznym i ochron\u0105 \u015brodowiska <\/span>4<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Co ciekawe, poza Europ\u0105, w Wielkiej Brytanii, Boris Johnson przyj\u0105\u0142 ide\u0119 zielonej rewolucji przemys\u0142owej i neutralno\u015bci w\u0119glowej, umieszczaj\u0105c je w centrum swojego programu politycznego. Nie by\u0142 on jedynym przyw\u00f3dc\u0105 politycznym centroprawicy, kt\u00f3ry zrozumia\u0142 potrzeb\u0119 przyj\u0119cia tego programu. Na \u0141otwie rz\u0105d kierowany przez Kri\u0161j\u0101nisa Kari\u0146\u0161a by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3ry popar\u0142 cel ograniczenia emisji gaz\u00f3w cieplarnianych na szczeblu europejskim o co najmniej 55% do 2030 roku. <\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnocze\u015bnie z wyborami europejskimi szefowie pa\u0144stw i rz\u0105d\u00f3w europejskich wyra\u017anie za\u017c\u0105dali, aby dzia\u0142ania na rzecz klimatu sta\u0142y si\u0119 dla Unii priorytetem, z nale\u017cytym uwzgl\u0119dnieniem ich skutk\u00f3w spo\u0142ecznych <\/span>5<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Dlatego te\u017c przewodnicz\u0105ca Von der Leyen zaproponowa\u0142a Zielony \u0141ad Parlamentowi Europejskiemu, na kt\u00f3rego czele stoi Frans Timmermans. By\u0142a to konieczno\u015b\u0107 polityczna. Europejski Zielony \u0141ad jest w istocie syntez\u0105 propozycji partii politycznych i stanowisk pa\u0144stw cz\u0142onkowskich w odpowiedzi na presj\u0119 spo\u0142eczn\u0105. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej udanej syntezie, prawdziwemu politycznemu posuni\u0119ciu, obecna Komisja by\u0142a w stanie zdoby\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w Parlamencie Europejskim. Europa budowa\u0142a w ten spos\u00f3b now\u0105 obietnic\u0119, nowy projekt, skoncentrowany na transformacji ekologicznej. Jednak\u017ce, w przeciwie\u0144stwie do ruchu ameryka\u0144skiego, europejski Zielony \u0141ad jest projektem politycznym, kt\u00f3ry powsta\u0142 wewn\u0105trz instytucji w odpowiedzi na potrzeby obywateli, a nie projektem bezpo\u015brednio przez nich zaproponowanym. Jest to atut, je\u015bli chodzi o jego instytucjonalizacj\u0119, wada \u2013 je\u015bli chodzi o dynamik\u0119.<\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c poprzednia Komisja zaproponowa\u0142a, aby Unia Europejska osi\u0105gn\u0119\u0142a neutralno\u015b\u0107 pod wzgl\u0119dem emisji CO2 do 2050 roku, co jest celem zapisanym w porozumieniu paryskim, jego formaln\u0105 ratyfikacj\u0119 umo\u017cliwi\u0142a obecna Komisja, tym samym oficjalnie umieszczaj\u0105c kwesti\u0119 klimatu w europejskiej agendzie politycznej. Neutralno\u015b\u0107 pod wzgl\u0119dem emisji CO2 pozosta\u0142a jednak celem d\u0142ugoterminowym, wymagaj\u0105cym ukonkretnienia dzia\u0142a\u0144. Osi\u0105gni\u0119to to dzi\u0119ki skorygowaniu zobowi\u0105za\u0144 w zakresie ograniczania gaz\u00f3w cieplarnianych (NDC \u2013 Nationally Determined Contribution<\/em>) oraz rozpocz\u0119ciu w grudniu 2020 roku dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu okre\u015blenie pakietu legislacyjnego. Tak powsta\u0142 szeroko obecnie dyskutowany pakiet legislacyjny Fit for 55<\/em>. <\/p>\n\n\n\n W ramach Europejskiego Zielonego \u0141adu i pod naciskiem Parlamentu i pa\u0144stw cz\u0142onkowskich Komisja postanowi\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 dalej. Zielony \u0141ad przewiduje, \u017ce \u201ewszystkie dzia\u0142ania i strategie UE powinny przyczynia\u0107 si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w Europejskiego Zielonego \u0141adu\u201d. Oznacza to nie tylko rewizj\u0119 polityki klimatycznej i energetycznej UE, lecz tak\u017ce wym\u00f3g uwzgl\u0119dnienia go we wszystkich dzia\u0142a\u0144 UE.<\/p>\n\n\n\n 1. Zmiana podstaw gospodarki:<\/p>\n\n\n\n \u2014 W \u201etradycyjnym\u201d filarze klimatyczno-energetycznym Zielony \u0141ad oznacza: zwi\u0119kszenie znaczenia klimatu, zmian\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 energii, stworzenie gospodarki obiegowej, budow\u0119 i renowacj\u0119 budynk\u00f3w, przyspieszenie przej\u015bcia na zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 mobilno\u015b\u0107, stworzenie nowego systemu \u017cywno\u015bciowego, ochron\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej i usuwanie substancji toksycznych ze \u015brodowiska;<\/p>\n\n\n\n \u2014 Poza tymi tradycyjnymi strategiami dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu, Zielony \u0141ad obiecuje r\u00f3wnie\u017c promowanie ekologicznego finansowania i inwestycji oraz zapewnienie sprawiedliwej transformacji, ekologizacj\u0119 bud\u017cet\u00f3w krajowych i wysy\u0142anie w\u0142a\u015bciwych sygna\u0142\u00f3w cenowych, wsparcie bada\u0144 i innowacji, aktywizacj\u0119 edukacji i szkole\u0144. Obiecuje r\u00f3wnie\u017c \u201enie szkodzi\u0107\u201d poprzez unikanie strategii, kt\u00f3re s\u0105 sprzeczne z tymi celami.<\/p>\n\n\n\n 2. Stworzenie dyplomacji Zielonego \u0141adu: UE chce promowa\u0107 porozumienie paryskie i multilateralizm, anga\u017cowa\u0107 wszystkich swoich partner\u00f3w w przyspieszenie dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu, wykorzystywa\u0107 polityk\u0119 handlow\u0105 jako przestrze\u0144 dialogu dotycz\u0105cego dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu oraz kontynuowa\u0107 swoje zaanga\u017cowanie w mi\u0119dzynarodowy system finansowy wspieraj\u0105cy zr\u00f3wnowa\u017cony wzrost.<\/p>\n\n\n\n 3. Zjednoczenie si\u0119 wok\u00f3\u0142 europejskiego paktu klimatycznego: Komisja promuje wymian\u0119 najlepszych praktyk mi\u0119dzy obywatelami i przedsi\u0119biorstwami, tworz\u0105c przestrze\u0144 do dzielenia si\u0119 w celu wsp\u00f3\u0142tworzenia rozwi\u0105za\u0144 w czasie kryzysu; b\u0119dzie tak\u017ce wspiera\u0107 szersz\u0105 edukacj\u0119 na temat klimatu i \u015brodowiska w szko\u0142ach. <\/p>\n\n\n\n Konieczna jest terapia szokowa. Podczas gdy zaufanie do instytucji i polityki spada w ca\u0142ej Europie, to integracja europejska pozostaje niejednorodna <\/span>6<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Europa gospodarcza jest silna dzi\u0119ki jednolitemu rynkowi \u2013 wielkiej sile nap\u0119dowej integracji \u2013 ale ta jednolito\u015b\u0107 prawie nie istnieje na p\u0142aszczy\u017anie spo\u0142ecznej, poniewa\u017c ten aspekt pozostaje pod kontrol\u0105 pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Zielony \u0141ad, poniewa\u017c jest to projekt nie tylko gospodarczy i technologiczny, lecz tak\u017ce spo\u0142eczny i mi\u0119dzynarodowy, ma inny wyd\u017awi\u0119k. Jest to program wyznaczaj\u0105cy jasny i konkretny kierunek dla Europy.<\/p>\n\n\n\n Wyznaczaj\u0105c sobie za cel sp\u00f3jno\u015b\u0107 wszystkich realizowanych strategii, Europa przyjmuje podej\u015bcie, kt\u00f3re wykracza poza tradycyjne ramy polityki klimatycznej. Zielony \u0141ad staje si\u0119 w ten spos\u00f3b standardem, kt\u00f3ry mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 za punkt odniesienia. Jest to ewolucja polityczna, kt\u00f3ra ma miejsce r\u00f3wnie\u017c w Stanach Zjednoczonych, dzi\u0119ki podej\u015bciu whole of government<\/em> Joe Bidena. Stanowi to przemy\u015blane posuni\u0119cie, zwa\u017cywszy na skal\u0119 i zakres dzia\u0142a\u0144, jakie nale\u017cy podj\u0105\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c prawdziw\u0105 rewolucj\u0119 w europejskim zarz\u0105dzaniu. Aby koncepcja europejskiego paktu ekologicznego mog\u0142a funkcjonowa\u0107, musi inspirowa\u0107 dzia\u0142ania na szczeblu mi\u0119dzynarodowym, europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym. Jest to kwestia stworzenia nowych punkt\u00f3w odniesienia i umo\u017cliwienia ka\u017cdemu szczeblowi podejmowanie decyzji i dzia\u0142a\u0144 przyczyniaj\u0105cych si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia wsp\u00f3lnego celu. Zielony \u0141ad jest metamorfoz\u0105 to\u017csamo\u015bci europejskiej, jej now\u0105 definicj\u0105, kt\u00f3ra odzwierciedla aspiracje obywateli.<\/p>\n\n\n\n\n\n Min\u0119\u0142y ju\u017c ponad dwa lata, odk\u0105d Europejczycy poszli do urn i dwa lata od z\u0142o\u017cenia obietnicy Zielonego \u0141adu. Zosta\u0142a ona potwierdzona, co znamienne, w samym \u015brodku kryzysu COVID, kryzysu egzystencjalnego, zdrowotnego, gospodarczego i spo\u0142ecznego. Teraz nadszed\u0142 czas na jej realizacj\u0119. Dwa miesi\u0105ce po opublikowaniu pakietu legislacyjnego Fit for 55<\/em> nale\u017cy przeanalizowa\u0107, na czym polegaj\u0105 obietnice Europejskiego Zielonego \u0141adu i sporz\u0105dzi\u0107 list\u0119 projekt\u00f3w priorytetowych dla Europy w kontek\u015bcie geopolitycznym, charakteryzuj\u0105cym si\u0119 wzrostem populizmu i os\u0142abieniem multilateralizmu. <\/p>\n\n\n\n Pandemia wywo\u0142a\u0142a w\u015br\u00f3d wielu obywateli Europy w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce obowi\u0105zuj\u0105cego modelu spo\u0142ecznego. Cho\u0107 debata na temat \u201e\u015bwiata po\u201d zosta\u0142a szybko zamkni\u0119ta, ust\u0119puj\u0105c miejsca komunikatom dotycz\u0105cym powrotowi do normalno\u015bci, pytania i obawy pozosta\u0142y. Stopniowe wychodzenie z kryzysu zdrowotnego ujawnia rosn\u0105ce nier\u00f3wno\u015bci w zakresie dost\u0119pu do zdrowia, bogactwa i zatrudnienia mi\u0119dzy krajami, r\u00f3wnie\u017c w naszych bogatych spo\u0142ecze\u0144stwach. Jednocze\u015bnie wzros\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 kryzys\u00f3w ekologicznych. Powr\u00f3t do \u201enormalno\u015bci\u201d nie jest czym\u015b, o czym mo\u017cna przesta\u0107 my\u015ble\u0107. <\/p>\n\n\n\n Tak\u017ce zniech\u0119cenie, brak nadziei i energii politycznej dotykaj\u0105 nasze spo\u0142ecze\u0144stwa. We Francji 62% obywateli uwa\u017ca, \u017ce \u201epowinni\u015bmy wykorzysta\u0107 okazj\u0119, jak\u0105 jest COVID-19, aby dokona\u0107 wa\u017cnych zmian w naszym kraju\u201d. Natomiast 70% \u201ew\u0105tpi, \u017ce po zako\u0144czeniu pandemii wiele si\u0119 w naszym kraju zmieni\u201d <\/span>7<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Ci sami ludzie, kt\u00f3rzy pragn\u0105 g\u0142\u0119bokich zmian, nie wierz\u0105, \u017ce s\u0105 one mo\u017cliwe. Ten sam brak nadziei znajduje odzwierciedlenie w badaniu More in Common przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii. W ca\u0142ej UE oko\u0142o siedmiu na dziesi\u0119ciu Europejczyk\u00f3w nie spodziewa si\u0119, \u017ce do 2023 roku gospodarka powr\u00f3ci do poziomu sprzed kryzysu <\/span>8<\/sup><\/a><\/span><\/span>. <\/p>\n\n\n\n To pragnienie transformacji otwiera przestrze\u0144 do odbudowy bardziej zr\u00f3wnowa\u017conego i sprawiedliwego modelu spo\u0142ecze\u0144stwa po pandemii COVID-19. Jest to projekt, kt\u00f3ry odbija si\u0119 echem w spo\u0142ecze\u0144stwie europejskim, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odych ludzi. Ostatnie badanie wykaza\u0142o, \u017ce ochrona klimatu i \u015brodowiska s\u0105 priorytetowymi kwestiami dla ankietowanych os\u00f3b w wieku 15-35 lat w 23 krajach europejskich. 77% ankietowanych przyznaje, \u017ce nasze nawyki konsumpcyjne nie s\u0105 zr\u00f3wnowa\u017cone <\/span>9<\/sup><\/a><\/span><\/span>. To pokolenie jest pokoleniem nowych zobowi\u0105za\u0144: poza tradycyjnym uczestnictwem w \u017cyciu politycznym, takim jak g\u0142osowanie lub aktywno\u015b\u0107 na rzecz partii <\/span>10<\/sup><\/a><\/span><\/span>, wsz\u0119dzie w Europie mo\u017cna dostrzec rozkwit \u017cycia stowarzyszeniowego i ruch\u00f3w kontestacyjnych <\/span>11<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Ci szczeg\u00f3lnie dotkni\u0119ci kryzysem m\u0142odzi ludzie szukaj\u0105 alternatyw i chc\u0105 zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w dzia\u0142ania na rzecz zmian, co mo\u017cna zaobserwowa\u0107 w wielu inicjatywach. Transformacja ekologiczna jako nowy projekt spo\u0142eczny i polityczny ma szans\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 ponad podzia\u0142ami pokoleniowymi czy politycznymi. Nowo\u015bci\u0105 jest jednak to, \u017ce istotnym elementem tego projektu staje si\u0119 \u017c\u0105danie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej. <\/p>\n\n\n\n To \u017c\u0105danie jest zrozumia\u0142e: w obliczu g\u0142\u0119bokich przemian, kt\u00f3re zapowiadane s\u0105 wraz z transformacj\u0105 ekologiczn\u0105, powraca pytanie o umow\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Jak b\u0119d\u0105 rozk\u0142ada\u0107 si\u0119 koszty i korzy\u015bci zmian, kt\u00f3rych zakres dopiero zaczyna by\u0107 rozwa\u017cany? Zaprzeczanie kryzysowi klimatycznemu przes\u0142oni\u0142o zakres koniecznych dzia\u0142a\u0144: restrukturyzacji przemys\u0142u, przekszta\u0142cenia modeli produkcji rolnej i przebudowy obszar\u00f3w miejskich. Jednocze\u015bnie podstawy poprzedniego kontraktu spo\u0142ecznego, opartego w du\u017cej mierze na zwi\u0119kszonej konsumpcji d\u00f3br materialnych i dost\u0119pie do d\u0142ugoterminowych miejsc pracy, zosta\u0142y w znacznym stopniu naruszone. Koszty \u015brodowiskowe wzrostu gospodarczego ponoszone przez najmniej uprzywilejowane i najbardziej zagro\u017cone grupy spo\u0142eczne w Europie staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej realne. Grupy te s\u0105 (i b\u0119d\u0105) najbardziej nara\u017cone na zanieczyszczenie i wp\u0142yw klimatu. Nara\u017cone s\u0105 r\u00f3wnie\u017c te grupy, kt\u00f3re otrzymuj\u0105 najmniejsze wsparcie ekonomiczne, aby sobie z tym poradzi\u0107 <\/span>12<\/sup><\/a><\/span><\/span>. W zestawie narz\u0119dzi polityki publicznej dost\u0119pnym dla decydent\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 strategie publiczne bardziej regresywne lub bardziej progresywne <\/span>13<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Europejska polityka ochrony \u015brodowiska by\u0142a do tej pory raczej regresywna.<\/p>\n\n\n\n W nadchodz\u0105cym etapie nie mo\u017cna i nie nale\u017cy rozdziela\u0107 rozwi\u0105zywania kryzysu klimatycznego i zmniejszania nier\u00f3wno\u015bci. Ta integracja stopniowo narzuca si\u0119 w debacie jako warunek powodzenia transformacji i Zielonego \u0141adu, warunek sine qua non<\/em>. Ruch \u017c\u00f3\u0142tych kamizelek we Francji, sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 zwi\u0119kszeniu podatku w\u0119glowego od paliw samochodowych, gdy zwolnione z niego by\u0142y paliwa lotnicze, wyra\u017anie podkre\u015bli\u0142 potrzeb\u0119 sprawiedliwo\u015bci i r\u00f3wno\u015bci w podziale obci\u0105\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych z transformacji ekologicznej. <\/p>\n\n\n\n G\u0142\u00f3wnym wyzwaniem dla dzia\u0142a\u0144 w dziedzinie klimatu jest przej\u015bcie od marginalnej polityki do bardziej centralnej i strukturyzuj\u0105cej wszystkie decyzje zbiorowe. Wymaga to zmiany sposobu my\u015blenia os\u00f3b odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunk\u00f3w polityki. Nale\u017cy dokona\u0107 rewizji samej strategii i narz\u0119dzi dzia\u0142ania. Skuteczno\u015b\u0107 le\u017cy w przekrojowo\u015bci i efektach d\u017awigni pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi sektorami. Zarz\u0105dzanie t\u0105 z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105, t\u0105 now\u0105, bardziej strategiczn\u0105 rol\u0105 instytucji publicznych, wymaga rozwagi, uczenia si\u0119 i sp\u00f3jno\u015bci w my\u015bleniu d\u0142ugoterminowym.<\/p>\n\n\n\n Znajdujemy si\u0119 bowiem w po\u0142owie drogi: stary \u015bwiat straci\u0142 racj\u0119 bytu, forma nowego jest rozmyta, debata na temat charakteru tej zmiany ledwie si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a, a wizje przysz\u0142o\u015bci \u2013 wci\u0105\u017c w du\u017cej mierze abstrakcyjne \u2013 s\u0105 g\u0142\u00f3wnie technologiczne. Kto zatem mo\u017ce my\u015ble\u0107 o zbiorowej zmianie w spo\u0142ecze\u0144stwach, kt\u00f3re uleg\u0142y fragmentaryzacji w zakresie \u017cyciorys\u00f3w, to\u017csamo\u015bci, wyobra\u017ce\u0144 i ideologicznych odniesie\u0144?<\/p>\n\n\n\n Trudno sobie wyobrazi\u0107, aby tradycyjne instytucje by\u0142y w stanie same odpowiedzie\u0107 na to pytanie w czasach, gdy s\u0142owa, aby mog\u0142y by\u0107 us\u0142yszane, musz\u0105 pochodzi\u0107 od \u201ezwyk\u0142ych bohater\u00f3w\u201d, od obywateli, musz\u0105 by\u0107 wyra\u017cane w dzia\u0142aniu i odzwierciedla\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Technokratyczne s\u0142owa i rz\u0105dy ekspert\u00f3w nie wystarcz\u0105, aby wygra\u0107 t\u0119 bitw\u0119.<\/p>\n\n\n\n Rozczarowanie polityk\u0105 spotyka si\u0119 z wieloma formami zbiorowego zaanga\u017cowania, g\u0142\u00f3wnie lokalnego i na bezpo\u015brednim poziomie obywateli: pojawi\u0142y si\u0119 nowe formy sojuszy, pakty, kt\u00f3re okre\u015bli\u0142y si\u0119 jako pakty ekologiczne na rzecz dzia\u0142a\u0144 klimatycznych. W opracowaniach think tanku Energy Cities mo\u017cna przeczyta\u0107 o wielkiej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci form i cel\u00f3w, kt\u00f3re zawsze maj\u0105 jednak wsp\u00f3ln\u0105 podstaw\u0119 <\/span>14<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Parametry tego zielonego paktu zmieniaj\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od kontynentu, kraju, a nawet miasta, ale kilka parametr\u00f3w pozostaje niezmiennych: rozproszone przyw\u00f3dztwo pozwalaj\u0105ce na lepsz\u0105 partycypacj\u0119 obywateli, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 zaanga\u017cowanych aktor\u00f3w spoza sfery politycznej, z\u0142o\u017cony projekt, pragnienie w\u0142\u0105czenia coraz wi\u0119kszej liczby obywateli.<\/p>\n\n\n\n Pakty te stanowi\u0105 narz\u0119dzia polityczne, kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c naszym spo\u0142ecze\u0144stwom w osi\u0105gni\u0119ciu post\u0119pu nie tylko w kwestii klimatu, lecz tak\u017ce w kwestiach dyskryminacji, nier\u00f3wno\u015bci gospodarczych i konflikt\u00f3w dotycz\u0105cych to\u017csamo\u015bci. Jest to kwestia zmiany obyczaj\u00f3w politycznych, postawienia w centrum publicznej debaty, refleksji nad zmianami paradygmatu ekonomicznego, reprezentacji dobra wsp\u00f3lnego i post\u0119pu oraz opracowania projekt\u00f3w spo\u0142ecznych, opartych na konkretnych problemach do rozwi\u0105zania, takich jak planowanie przestrzenne, energia, transport, \u017cywno\u015b\u0107 i solidarno\u015b\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n Na szczeblu europejskim po uzyskaniu mandatu Komisja opar\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na swojej kompetencji, prawodawstwie, aby stworzy\u0107 europejski Zielony \u0141ad. To jest jego si\u0142a i jednocze\u015bnie wyja\u015bnia jego ograniczenia. Jego si\u0142a polega na tym, \u017ce Zielony \u0141ad s\u0142u\u017cy jako miernik w debacie, kt\u00f3r\u0105 wywo\u0142uje z konieczno\u015bci ka\u017cdy akt prawny. Ograniczenia wynikaj\u0105 z trudno\u015bci w uzyskaniu konsensusu pa\u0144stw cz\u0142onkowskich w odniesieniu do ka\u017cdego z tych tekst\u00f3w, co os\u0142abia og\u00f3ln\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Podobnie jak rolnictwo, handel mi\u0119dzynarodowy \u2013 mimo \u017ce jest obszarem sterowanym przez Komisj\u0119 \u2013 nie jest jeszcze cz\u0119\u015bci\u0105 logiki Europejskiego Zielonego \u0141adu. Problemem jest inercja, \u201ezale\u017cno\u015b\u0107 od \u015bcie\u017cki\u201d, kt\u00f3r\u0105 ci\u0105gle wykorzystywano do zawierania um\u00f3w handlowych, podobnie jak brak jasnej i sp\u00f3jnej doktryny w przypadku Zielonego \u0141adu.<\/p>\n\n\n\n\n\n To prawda, \u017ce umowy o wolnym handlu, takie jak ta mi\u0119dzy Wielk\u0105 Brytani\u0105 a Australi\u0105, kt\u00f3re nie zawieraj\u0105 klauzul dotycz\u0105cych ochrony klimatu, nie s\u0105 ju\u017c przedmiotem dyskusji w Europie. Zawarte umowy musz\u0105 by\u0107 zgodne z realizacj\u0105 porozumienia paryskiego. Jednak\u017ce t\u0142umaczenie tych zasad jest nadal zbyt og\u00f3lne i ad hoc<\/em>, a klauzule zwi\u0105zane ze zr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem nie zawsze s\u0105 wi\u0105\u017c\u0105ce, jak pokazuje umowa handlowa ze Wsp\u00f3lnym Rynkiem Po\u0142udnia, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 polityczn\u0105 bol\u0105czk\u0105 dla obecnej Komisji i prezydencji s\u0142owe\u0144skiej. <\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony, te klauzule \u015brodowiskowe stanowi\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obecnie finalizowanej umowy handlowej z Now\u0105 Zelandi\u0105. Europa nie mo\u017ce zmienia\u0107 swojego oblicza w zale\u017cno\u015bci od tego, z kim ma do czynienia, a klauzule \u015brodowiskowe nie mog\u0105 mie\u0107 zastosowania wy\u0142\u0105cznie do naszych sojusznik\u00f3w klimatycznych. Zielony \u0141ad musi sta\u0107 si\u0119 punktem odniesienia, kt\u00f3ry spowoduje uniewa\u017cnienie ka\u017cdego porozumienia nierespektuj\u0105cego porozumienia paryskiego. <\/p>\n\n\n\n Aby Zielony \u0141ad zdo\u0142a\u0142 rozszerzy\u0107 sw\u00f3j wp\u0142yw na wszystkie polityki publiczne \u2013 a jest to ogromne przedsi\u0119wzi\u0119cie \u2013 nale\u017cy pokona\u0107 trzy przeszkody: ci\u0119\u017car przesz\u0142o\u015bci, kompetencje Brukseli oraz dystans mi\u0119dzy instytucjami a spo\u0142ecze\u0144stwami europejskimi.<\/p>\n\n\n\n Ci\u0119\u017car przesz\u0142o\u015bci<\/strong>: je\u017celi nowe inicjatywy maj\u0105 by\u0107 dostosowane do celu, jakim jest neutralno\u015b\u0107 pod wzgl\u0119dem emisji dwutlenku w\u0119gla, konieczny b\u0119dzie przegl\u0105d prawodawstwa, takiego jak wsp\u00f3lna polityka rolna, co b\u0119dzie zadaniem wymagaj\u0105cym du\u017cego wysi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n Uprawnienia Komisji<\/strong>: poniewa\u017c Komisja ma wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 dzia\u0142ania w dziedzinie polityki ochrony \u015brodowiska, ten element Zielonego \u0141adu jest najbardziej rozwini\u0119ty. Nale\u017cy jednak uczyni\u0107 wi\u0119cej w dziedzinie fiskalnej i spo\u0142ecznej: pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie b\u0119d\u0105 musia\u0142y nada\u0107 im wi\u0119ksze znaczenie.<\/p>\n\n\n\n Dystans<\/strong>: rozm\u00f3wcami Komisji Europejskiej s\u0105 rz\u0105dy i wybrani parlamentarzy\u015bci, nigdy bezpo\u015brednio obywatele. Je\u017celi jednak Zielony \u0141ad pozostanie projektem rz\u0105du ekspert\u00f3w, to b\u0119dzie skazany na pora\u017ck\u0119. R\u00f3wnie\u017c w tym przypadku gotowo\u015b\u0107 rz\u0105d\u00f3w do wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania nie jest oczywista, o czym \u015bwiadczy prawo kontroli i weta, kt\u00f3rego domagaj\u0105 si\u0119 pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie w odniesieniu do propozycji wynikaj\u0105cych z Konferencji w sprawie przysz\u0142o\u015bci Europy.<\/p>\n\n\n\n Tych trzech przeszk\u00f3d nie da si\u0119 szybko przezwyci\u0119\u017cy\u0107, istniej\u0105 jednak projekty, kt\u00f3re nale\u017cy podj\u0105\u0107 w trybie pilnym i kt\u00f3re stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ustalonego porz\u0105dku instytucjonalnego. Chcia\u0142abym zaproponowa\u0107 pi\u0119\u0107 dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re nale\u017cy rozpocz\u0105\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci. Skuteczne dostosowanie polityk do tych dzia\u0142a\u0144 jest kluczem do skutecznego przeprowadzenia reform przez przewodnicz\u0105c\u0105 Komisji, jej wiceprzewodnicz\u0105cego, Fransa Timmermansa, oraz przez rz\u0105dy i parlamenty krajowe.<\/p>\n\n\n\n Zielony \u0141ad wymy\u015blony, kierowany i negocjowany w Brukseli z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dzie mia\u0142 ogromny wp\u0142yw polityczny i gospodarczy, ale jasne jest, \u017ce rz\u0105d ekspert\u00f3w nie jest zbyt wiarygodny dla Europejczyk\u00f3w i nie b\u0119dzie w stanie zagwarantowa\u0107, \u017ce obywatele wezm\u0105 za niego odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Poza negocjacjami legislacyjnymi, wdro\u017cenie Zielonego \u0141adu zale\u017cy w du\u017cej mierze od rz\u0105d\u00f3w i instytucji krajowych, kt\u00f3re maj\u0105 du\u017c\u0105 swobod\u0119 dzia\u0142ania. Przyk\u0142adowo, rz\u0105dy b\u0119d\u0105 wy\u0142\u0105cznie odpowiedzialne za doprowadzenie do redukcji emisji gaz\u00f3w cieplarnianych w sektorach nieobj\u0119tych cen\u0105 emisji dwutlenku w\u0119gla. Nowe przepisy dotycz\u0105ce wsp\u00f3lnej polityki rolnej (WPR) przekazuj\u0105 wiele zada\u0144 do wykonania rz\u0105dom. Z badania w\u015br\u00f3d lider\u00f3w opinii przeprowadzonego przez Instytut Europejskiej Polityki Ochrony \u015arodowiska (Institute for European Environmental Policy<\/em>) wynika, \u017ce trzy g\u0142\u00f3wne powody, kt\u00f3re mog\u0142yby utrudni\u0107 wdro\u017cenie Europejskiego Zielonego \u0141adu, s\u0105 bezpo\u015brednio lub po\u015brednio zwi\u0105zane z odpowiedzialno\u015bci\u0105 pa\u0144stw cz\u0142onkowskich <\/span>15<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Ich brak zaanga\u017cowania, brak odpowiednich mechanizm\u00f3w zarz\u0105dzania s\u0142u\u017c\u0105cych do pomiaru skuteczno\u015bci dzia\u0142a\u0144, w po\u0142\u0105czeniu z brakiem jednolitego rozwoju we wszystkich krajach europejskich mo\u017ce zagrozi\u0107 skuteczno\u015bci Zielonego \u0141adu.<\/p>\n\n\n\n W nadchodz\u0105cych miesi\u0105cach b\u0119dziemy mogli dok\u0142adniej oceni\u0107 poparcie pa\u0144stw cz\u0142onkowskich dla Zielonego \u0141adu, a w szczeg\u00f3lno\u015bci gotowo\u015b\u0107 do informowania o korzy\u015bciach p\u0142yn\u0105cych z tego paktu w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci kraj\u00f3w cz\u0142onkowskich.<\/p>\n\n\n\n Obecna sytuacja sprzyja obywatelskim dzia\u0142aniom. Ruchy w spo\u0142ecze\u0144stwach europejskich wykazuj\u0105 nowe aspiracje w zakresie dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu. We Francji Obywatelska Konwencja Klimatyczna (Convention Citoyenne pour le Climat<\/em>) pokaza\u0142a, \u017ce w spo\u0142ecze\u0144stwie istnieje potrzeba sp\u00f3jnego projektu reform. W Niemczech Trybuna\u0142 Konstytucyjny w Karlsruhe na wniosek dziewi\u0119ciu m\u0142odych obywateli pot\u0119pi\u0142 rz\u0105d za niewystarczaj\u0105ce dzia\u0142ania w stosunku do jego zobowi\u0105za\u0144 mi\u0119dzynarodowych. Decyzja ta wywo\u0142a\u0142a b\u0142yskawiczne dostosowanie ze strony rz\u0105du, powtarzaj\u0105c to, co zaobserwowano w Holandii. W Polsce protesty spo\u0142eczne przeciwko ograniczaniu praw kobiet i na rzecz dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu wywar\u0142y presj\u0119 na rz\u0105d. Te mobilizacje energii obywatelskiej wykorzystuj\u0105 dokumenty europejskie i mi\u0119dzynarodowe, by uargumentowa\u0107 potrzeb\u0119 pilnych dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu. Czasem te\u017c odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do s\u0105d\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c mobilizacja obywateli na rzecz \u015brodowiska ma g\u0142\u00f3wnie charakter lokalny i koncentruje si\u0119 na konkretnych projektach (projekty infrastruktury gazowej, autostrady, zanieczyszczenie powietrza lub wody itp.) oraz jest skierowana do decydent\u00f3w politycznych na szczeblu lokalnym, odnosi si\u0119 ona r\u00f3wnie\u017c do kwestii globalnych: od emisji gaz\u00f3w cieplarnianych po utrat\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. W ten spos\u00f3b \u2013 w terenie i w oparciu o dzia\u0142ania \u2013 przyczynia si\u0119 do kszta\u0142towania narracji przysz\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. To w\u0142a\u015bnie ten sojusz pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi skalami podejmowania decyzji i dzia\u0142a\u0144 zbiorowych mo\u017ce, moim zdaniem, stworzy\u0107 dynamik\u0119 zmiany, do kt\u00f3rej Zielony \u0141ad idealnie pasuje.<\/p>\n\n\n\n W realizacji Zielonego \u0141adu nale\u017cy zatem uwzgl\u0119dni\u0107 krajowe ekosystemy polityczne, a zielone porozumienia nale\u017cy tworzy\u0107 w oparciu o w\u0142\u0105czanie obywateli w rozwi\u0105zywanie ich codziennych problem\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105c szczebel europejski, krajowy i lokalny. W walce z inercj\u0105 i blokadami politycznymi rozwi\u0105zania mog\u0142yby zaoferowa\u0107 obywatelom r\u00f3\u017cne zielone porozumienia po\u0142\u0105czone w sie\u0107. Europejski Zielony \u0141ad wspiera\u0142by maj\u0105ce wsp\u00f3ln\u0105 wizj\u0119, lokalne zmagania. <\/p>\n\n\n\n Ten nowy uk\u0142ad dzia\u0142a\u0144 zbiorowych m\u00f3g\u0142by, poprzez po\u0142\u0105czenie r\u00f3\u017cnych skal zarz\u0105dzania, przywr\u00f3ci\u0107 sprawczo\u015b\u0107, kt\u00f3rej dzi\u015b nam brakuje. Pozwoli\u0142oby to zainteresowanym stronom dostrzec i zrozumie\u0107 swoje miejsce w tym z\u0142o\u017conym ekosystemie. Zielony \u0141ad, aby sta\u0107 si\u0119 prawomocnym projektem politycznym, potrzebuje \u017cywej architektury, kt\u00f3ra przywr\u00f3ci obywatelom kontrol\u0119 nad ich \u017cyciem i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyobra\u017cania sobie ich przysz\u0142o\u015bci. <\/p>\n\n\n\n Musimy jak najszybciej zainicjowa\u0107 w pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich powstanie projekt\u00f3w zielonych porozumie\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142oby dostosowa\u0107 do problem\u00f3w krajowych, jednocze\u015bnie realizuj\u0105c cele klimatyczne Europy na rok 2030. W ten spos\u00f3b dzia\u0142ania europejskie b\u0119d\u0105 mog\u0142y wzmocni\u0107 ju\u017c istniej\u0105c\u0105 dynamik\u0119 krajow\u0105. <\/p>\n\n\n\n Konsekwencje kryzysu COVID-19 nie s\u0105 jeszcze w pe\u0142ni widoczne. Jednak, jak ju\u017c wiemy, istniej\u0105ce wcze\u015bniej nier\u00f3wno\u015bci zosta\u0142y wzmocnione przez kryzys, szczeg\u00f3lnie w przypadku os\u00f3b najbardziej nara\u017conych <\/span>16<\/sup><\/a><\/span><\/span>. <\/p>\n\n\n\n Europejskiego Zielonego \u0141adu nie mo\u017cna sprowadzi\u0107 do wyliczenia ton w\u0119gla, kt\u00f3rych uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107. Jako projekt dla spo\u0142ecze\u0144stwa musi on przewidywa\u0107 skutki i towarzyszy\u0107 szybkim zmianom we wszystkich sektorach. To jest najwi\u0119ksza trudno\u015b\u0107. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, dekarbonizacja gospodarki europejskiej i redukcja emisji gaz\u00f3w cieplarnianych do zera przewiduj\u0105 scenariusze techniczne, kt\u00f3re s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci znane: produkcja energii o zerowej emisji dwutlenku w\u0119gla, elektryfikacja zu\u017cycia energii, zmiany w praktykach rolniczych i \u017cywno\u015bciowych, recykling zasob\u00f3w itp. Te scenariusze techniczne systematycznie prowadz\u0105 do wstrz\u0105s\u00f3w gospodarczych i spo\u0142ecznych: restrukturyzacja przemys\u0142u, potrzeba nowej infrastruktury, zmiany zawodowe, inny podzia\u0142 bogactwa w gospodarce…<\/p>\n\n\n\n\n\n Miar\u0105 sukcesu Zielonego \u0141adu b\u0119dzie zdolno\u015b\u0107 do przewidywania tych wstrz\u0105s\u00f3w i sformu\u0142owania sprawiedliwszego paktu spo\u0142ecznego w kontek\u015bcie, w kt\u00f3rym wci\u0105\u017c wyra\u017ane s\u0105 nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142eczne. Bez paktu spo\u0142ecznego ruchy opozycyjne b\u0119d\u0105 si\u0119 mno\u017cy\u0107. Trzeba te\u017c przyzna\u0107, \u017ce rzeczywiste europejskie instrumenty umo\u017cliwiaj\u0105ce podejmowanie dzia\u0142a\u0144 s\u0105 ograniczone i w du\u017cej mierze le\u017c\u0105 w gestii polityk krajowych.<\/p>\n\n\n\n Wdro\u017cenie pakietu legislacyjnego Fit for 55<\/em>, a w szczeg\u00f3lno\u015bci decyzji o na\u0142o\u017ceniu ceny za emisj\u0119 CO2 w sektorze budynk\u00f3w i transportu drogowego, uwidoczni\u0142o spo\u0142eczne skutki tych rozwi\u0105za\u0144 oraz ich regresywny charakter. Pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie i instytucje europejskie b\u0119d\u0105 musia\u0142y zapewni\u0107 solidn\u0105 odpowied\u017a spo\u0142ecze\u0144stwu, kt\u00f3re ju\u017c teraz czuje si\u0119 szczeg\u00f3lnie zagro\u017cone. Jednym z przewidywanych rozwi\u0105za\u0144 jest stworzenie \u201espo\u0142ecznego funduszu klimatycznego\u201d. Nie b\u0119dzie on wystarczaj\u0105cy, tym bardziej, je\u017celi dochody generowane przez r\u00f3\u017cne mechanizmy zwi\u0105zane z cen\u0105 emisji dwutlenku w\u0119gla b\u0119d\u0105 wykorzystywane przede wszystkim do sp\u0142aty zad\u0142u\u017cenia. Ponadto, dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu zr\u00f3wnowa\u017cenie wp\u0142ywu polityki publicznej na dochody s\u0105 trudne do zrozumienia i zaakceptowania przez obywateli. Zaufania do polityki cz\u0119sto nie ma, co w przesz\u0142o\u015bci pokaza\u0142y cho\u0107by francuskie do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n To podej\u015bcie do sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej mo\u017ce zosta\u0107 szybko uniewa\u017cnione, poniewa\u017c w ka\u017cdej chwili wydarzenia gospodarcze mog\u0105 zosta\u0107 wykorzystane do obci\u0105\u017cania polityki klimatycznej. Tak w\u0142a\u015bnie dzieje si\u0119 obecnie w przypadku wzrostu cen energii elektrycznej i gazu ziemnego <\/span>17<\/sup><\/a><\/span><\/span> obserwowanego w kilku krajach europejskich. Ten wzrost podsyca argumenty przeciwnik\u00f3w Zielonego \u0141adu oraz jest przedstawiany jako element polityki zubo\u017cania obywateli europejskich, po\u015bwi\u0119cania ich dobra na o\u0142tarzu klimatu. <\/p>\n\n\n\n Zielony \u0141ad to nowa obietnica: przyj\u0119cie spo\u0142ecznego podej\u015bcia do transformacji ekologicznej nie oznacza jedynie przewidywania negatywnych skutk\u00f3w polityk publicznych lub sprawdzania, czy dzia\u0142aj\u0105 one prawid\u0142owo. Chodzi o przewidywanie problem\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 mia\u0142y wp\u0142yw na obywateli w okresie transformacji, niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 one zwi\u0105zane z transformacj\u0105 klimatyczn\u0105, czy nie. Chodzi o przedyskutowanie spo\u0142ecznych podstaw i warunk\u00f3w akceptacji tej przysz\u0142o\u015bci przez spo\u0142ecze\u0144stwo w historycznym momencie reorientacji systemu gospodarczego i technologicznego. Ta debata jest jednocze\u015bnie europejska, krajowa i lokalna, i musi by\u0107 prowadzona w r\u00f3\u017cnych skalach, bez przeciwstawiania ich sobie. <\/p>\n\n\n\n Sceptycy dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu zawsze b\u0119d\u0105 mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 zrzucenia winy na Europ\u0119 i jej Zielony \u0141ad, aby pozby\u0107 si\u0119 wyrzut\u00f3w sumienia. Polaryzacja debaty jako strategia polityczna graj\u0105ca na strachu i poczuciu przynale\u017cno\u015bci do tej, a nie innej grupy, jest raczej regu\u0142\u0105 ni\u017c wyj\u0105tkiem <\/span>18<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Budowanie i wykorzystywanie pozornych debat, stale pojawiaj\u0105cych si\u0119 w wiadomo\u015bciach politycznych i maj\u0105cych na celu podzia\u0142 spo\u0142ecze\u0144stw, stanowi skuteczn\u0105 strategi\u0119 unikania rozmawiania o z\u0142o\u017conych kwestiach. Mikstura jest dobrze znana: eurosceptycyzm, kwestionowanie nauki, przedstawianie nadchodz\u0105cej katastrofy gospodarczej. S\u0105 to tematy, kt\u00f3re \u0142atwo uruchomi\u0107 w przestrzeni publicznej. Do tego mo\u017cna doda\u0107 przekonanie, \u017ce polityka klimatyczna jest wynikiem liberalnego i elitarnego spisku, kt\u00f3ry w spos\u00f3b niesprawiedliwy i nieproporcjonalny dotknie zwyk\u0142ych obywateli (Counterpoint, 2021). <\/p>\n\n\n\n Ataki te s\u0105 niebagatelne w demokracjach os\u0142abionych przez pandemi\u0119, zw\u0142aszcza \u017ce ich inicjatorzy mog\u0105 umiej\u0119tnie przykrywa\u0107 je uzasadnionymi \u017c\u0105daniami spo\u0142ecznymi, zw\u0142aszcza w odniesieniu do cen energii. Niedawna decyzja rz\u0105du brytyjskiego o zakazie ogrzewania gazowego doprowadzi\u0142a do medialnego sza\u0142u i kampanii samego obozu konserwatywnego przeciwko dzia\u0142aniom na rzecz klimatu, widzianym jako znak zubo\u017cenia spo\u0142ecze\u0144stwa. Znajduje to r\u00f3wnie\u017c odzwierciedlenie w atakach na polityk\u0119 klimatyczn\u0105 rz\u0105du hiszpa\u0144skiego w obliczu rosn\u0105cych cen energii elektrycznej. Ta kampania nie b\u0119dzie ostatni\u0105. Zaprzeczanie realno\u015bci kryzysu klimatycznego jest wci\u0105\u017c wygodnym wyznacznikiem politycznego zr\u00f3\u017cnicowania, nawet je\u015bli nie odgrywa ju\u017c tak to\u017csamo\u015bciotw\u00f3rczej roli, jak\u0105 obserwujemy w spo\u0142ecze\u0144stwie ameryka\u0144skim. W obliczu imponuj\u0105cych ambicji \u2013 trzeba to powt\u00f3rzy\u0107 \u2013 Zielonego \u0141adu, \u201ekoalicja ludzi z\u0142ej woli\u201d, jak powiedzia\u0142by Michael Mann, zwielokrotni swoje ataki i wykorzysta ca\u0142\u0105 gam\u0119 taktyk lobbystycznych i komunikacyjnych.<\/p>\n\n\n\n Za pot\u0119pieniem bezczynno\u015bci w kwestii kryzysu klimatycznego nie powinno i\u015b\u0107 narzucanie rozwi\u0105za\u0144 bez konsultacji lub odmowa uwzgl\u0119dnienia podmiot\u00f3w, kt\u00f3rych te rozwi\u0105zania dotycz\u0105. Polityka maj\u0105ca na celu z\u0142agodzenie kryzysu klimatycznego b\u0119dzie z konieczno\u015bci wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ograniczeniami, wyborami i rezygnacj\u0105 z przywilej\u00f3w. Mog\u0105 one by\u0107 spo\u0142ecznie akceptowane tylko wtedy, gdy s\u0105 dyskutowane i oceniane zgodnie z kryteriami sprawiedliwo\u015bci, gdy pozostawiaj\u0105 miejsce na dzia\u0142anie obywateli, w przeciwnym razie pa\u0142eczk\u0119 przejm\u0105 populi\u015bci, obro\u0144cy bezczynno\u015bci i status quo<\/em>. <\/p>\n\n\n\n Czekanie, odk\u0142adanie na p\u00f3\u017aniej, krytykowanie nieuzasadnionego po\u015bpiechu, negocjowanie czasu \u2013 arsena\u0142 obro\u0144c\u00f3w status quo<\/em> jest dobrze znany. Ma on t\u0119 zalet\u0119, \u017ce dzia\u0142ania tocz\u0105 si\u0119 na bezpiecznym gruncie, w \u015bwiecie znanym przyw\u00f3dcom politycznym, kt\u00f3rzy s\u0105 przyzwyczajeni do oceny ryzyka zwi\u0105zanego ze zmian\u0105 status quo<\/em> i s\u0105 wyszkoleni w negocjowaniu wyj\u0105tk\u00f3w lub op\u00f3\u017anie\u0144. Prognoza na przysz\u0142o\u015b\u0107 zwi\u0105zana z Zielonym \u0141adem jest pe\u0142na niepewno\u015bci, podczas gdy dobrze znana perspektywa kr\u00f3tkoterminowa uspokaja.<\/p>\n\n\n\n Dlatego w\u0142a\u015bnie nie mo\u017cna pozostawi\u0107 polityk\u00f3w samych sobie w poszukiwaniu kompromis\u00f3w. Mobilizacja si\u0142y dzia\u0142ania spo\u0142ecze\u0144stw jest najpewniejszym sposobem na wygenerowanie poszerzonej przestrzeni politycznej, w kt\u00f3rej znajdzie si\u0119 miejsce na w\u0142\u0105czenie do dzisiejszego \u017cycia cel\u00f3w d\u0142ugofalowych. Aby odnie\u015b\u0107 sukces, Zielony \u0141ad musi m\u00f3c liczy\u0107 na przyw\u00f3dztwo polityczne pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, kt\u00f3re powinny zaprzesta\u0107 obwiniania Brukseli. Musi r\u00f3wnie\u017c m\u00f3c liczy\u0107 na podmioty gospodarcze, kt\u00f3re wybra\u0142y ten horyzont czasowy i kt\u00f3re uczciwie podejm\u0105 si\u0119 transformacji. Wreszcie, musi on m\u00f3c liczy\u0107 na zaanga\u017cowanie przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3re go przyjm\u0105, wdro\u017c\u0105 i b\u0119d\u0105 strzec podj\u0119tych przez siebie zobowi\u0105za\u0144.<\/p>\n\n\n\n Kwestia zarz\u0105dzania bud\u017cetem europejskim ma ogromne znaczenie i mo\u017ce mie\u0107 d\u0142ugofalowy wp\u0142yw na dzia\u0142ania na rzecz klimatu. Zielony \u0141ad i sposoby jego wdra\u017cania maj\u0105 konsekwencje makroekonomiczne i zale\u017c\u0105 od decyzji i zasad niele\u017c\u0105cych w zakresie polityki klimatycznej i energetycznej. <\/p>\n\n\n\n Odpowiedzi\u0105 by\u0142 Fundusz Odbudowy, podobnie jak utworzenie \u2013 wci\u0105\u017c zbyt skromnego \u2013 Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Dzi\u015b pojawia si\u0119 pytanie o jego sp\u0142at\u0119, a bardziej og\u00f3lnie o status zad\u0142u\u017cenia kraj\u00f3w europejskich nale\u017c\u0105cych do strefy euro. Jest to kluczowa kwestia. Przej\u015bcie do neutralno\u015bci klimatycznej wymaga inwestycji w infrastruktur\u0119, kt\u00f3ra obci\u0105\u017cy bud\u017cety publiczne oraz podatnik\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Niepodejmowanie dzia\u0142a\u0144 w sprawie zmian klimatu jest niebezpieczne, jak twierdzi Christine Lagarde, by\u0142a dyrektor zarz\u0105dzaj\u0105ca Mi\u0119dzynarodowym Funduszem Walutowym, a obecnie prezes Europejskiego Banku Centralnego. Przekonanie to jest obecnie podzielane przez akademickich makroekonomist\u00f3w i banki centralne. Problemy nie s\u0105 ju\u017c tylko sektorowe. Aby je rozwi\u0105za\u0107, transformacja ekologiczna mobilizuje zasoby na wielk\u0105 skal\u0119 i dokonuje powa\u017cnych przesuni\u0119\u0107, zw\u0142aszcza w zakresie inwestycji, kt\u00f3re przekszta\u0142c\u0105 gospodark\u0119 europejsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n Zielony \u0141ad nie mo\u017ce by\u0107 zatem odizolowany od debaty dotycz\u0105cej zarz\u0105dzania finansami publicznymi. Pytanie o to, jak zarz\u0105dza\u0107 potencjalnym wsp\u00f3lnym d\u0142ugiem i d\u0142ugami indywidualnymi w strefie euro, jest jedn\u0105 z najtrudniejszych i kluczowych kwestii w europejskiej agendzie politycznej.<\/p>\n\n\n\n W nast\u0119pstwie wsparcia gospodarczego wprowadzonego przez kraje europejskie podczas pandemii COVID-19 debata ta nabiera nowego wymiaru. Francusko-niemiecka inicjatywa na rzecz wsp\u00f3lnego planu naprawczego doprowadzi\u0142a do utworzenia funduszu naprawczego w wysoko\u015bci ponad 800 mld euro dost\u0119pnego dla pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaci\u0105gania przez Komisj\u0119, w imieniu Unii, po\u017cyczek na rynkach w celu sfinansowania planu naprawy prze\u0142ama\u0142a tabu i pokaza\u0142a prawdziw\u0105 solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzy krajami europejskimi. Jest to najwi\u0119kszy krok naprz\u00f3d w budowaniu politycznej Europy w ostatnich latach.<\/p>\n\n\n\n Wyj\u0105tkowe okoliczno\u015bci poprzednich miesi\u0119cy doprowadzi\u0142y w rzeczywisto\u015bci do zawieszenia niekt\u00f3rych przepis\u00f3w dotycz\u0105cych d\u0142ug\u00f3w publicznych, gdzie kwestia solidarno\u015bci zosta\u0142a przedstawiona w kontek\u015bcie ograniczenia ryzyka. Celem by\u0142o zapobie\u017cenie negatywnemu wp\u0142ywowi d\u0142ugu pa\u0144stwowego, wymykaj\u0105cego si\u0119 spod kontroli danego pa\u0144stwa, na rynki oraz na zdolno\u015b\u0107 innych pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, w szczeg\u00f3lno\u015bci tych nale\u017c\u0105cych do strefy euro, do samodzielnego finansowania si\u0119. Z rozwa\u017ca\u0144 tych zrezygnowano, gdy trzeba by\u0142o podj\u0105\u0107 nadzwyczajne dzia\u0142ania w celu wsparcia gospodarki. To rozlu\u017anienie ogranicze\u0144 doprowadzi\u0142o do wzrostu relacji d\u0142ugu do PKB z 83,9% do 98% dla kraj\u00f3w strefy euro oraz z 77,5% do 90,7% dla wszystkich kraj\u00f3w UE <\/span>19<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n Poniewa\u017c rz\u0105dowe \u015brodki wsparcia dla gospodarki zostan\u0105 wkr\u00f3tce ograniczone, je\u015bli nie wstrzymane, pojawia si\u0119 pytanie o powr\u00f3t do poprzednich zasad, zw\u0142aszcza w zakresie dyscypliny bud\u017cetowej. Scena polityczna jest podzielona. Podczas gdy kraje takie jak Francja, W\u0142ochy i Hiszpania opowiadaj\u0105 si\u0119 za zmian\u0105 zasad, tak zwane kraje oszcz\u0119dne, na czele z Austri\u0105 i wspierane w szczeg\u00f3lno\u015bci przez Holandi\u0119, Republik\u0119 Czesk\u0105 i Szwecj\u0119, s\u0105 zdecydowanie przeciwne <\/span>20<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Debata jest otwarta, cho\u0107 nie nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107 \u017cadnego ruchu na du\u017c\u0105 skal\u0119 przed wyborami i utworzeniem nowego rz\u0105du w Niemczech.<\/p>\n\n\n\n Niemniej jednak debata powinna zosta\u0107 tak przeformu\u0142owana, aby usun\u0105\u0107 opozycj\u0119 mi\u0119dzy krajami \u201ewydaj\u0105cymi\u201d i \u201eoszcz\u0119dnymi\u201d. Jak pokazuje Jean Pisani-Ferry, makroekonomiczne implikacje przej\u015bcia na gospodark\u0119 neutraln\u0105 klimatycznie nie zosta\u0142y uwzgl\u0119dnione w wystarczaj\u0105cym stopniu. Je\u015bli w Europie utrzyma si\u0119 wzrost gospodarczy, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jej sk\u0142ad ulegnie zmianie. Czy nast\u0105pi ograniczenie konsumpcji prywatnej i wzrost inwestycji, zw\u0142aszcza publicznych? Sk\u0105d b\u0119d\u0105 pochodzi\u0107 \u015brodki na sfinansowanie tych inwestycji? Z coraz cz\u0119stszego stosowania mechanizm\u00f3w podatku w\u0119glowego? <\/p>\n\n\n\n\n\n W swojej wrze\u015bniowej publikacji Zsolt Darvas i Guntram Wolff wykazali, \u017ce rz\u0105dy europejskie nie s\u0105 jeszcze w stanie pogodzi\u0107 programu inwestycyjnego zdolnego do wdro\u017cenia Zielonego \u0141adu z konsolidacj\u0105 deficytu <\/span>21<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Aby przezwyci\u0119\u017cy\u0107 ten dylemat, analizuj\u0105 trzy rozwi\u0105zania: 1. Og\u00f3lne z\u0142agodzenie zasad, 2. Stworzenie scentralizowanej europejskiej zdolno\u015bci inwestycyjnej w celu finansowania transformacji poprzez rynki oraz 3. Usuni\u0119cie ekologicznych inwestycji z rachunkowo\u015bci d\u0142ugu pa\u0144stwowego, co pozwoli\u0142oby na zabezpieczenie tych niezb\u0119dnych wydatk\u00f3w. Jest to filozofia zad\u0142u\u017cenia, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy przemy\u015ble\u0107 na nowo w czasach, gdy m\u0142odsze pokolenia, by zabezpieczy\u0107 swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, domagaj\u0105 si\u0119 polityki klimatycznej.<\/p>\n\n\n\n Debata, jak\u0105 proponuj\u0105 Darvas i Wolff, musi obejmowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c wymiar polityczny. Obywatele maj\u0105 niewielkie zaufanie do przysz\u0142o\u015bci i do swoich rz\u0105d\u00f3w. A przecie\u017c to zaufanie jest podstaw\u0105 zgody na wprowadzenie podatk\u00f3w. Konsolidacja bud\u017cetowa zostanie w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w osi\u0105gni\u0119ta poprzez podniesienie podatk\u00f3w. Jednocze\u015bnie obj\u0119cie cenami emisji dwutlenku w\u0119gla sektor\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na obywateli, takich jak transport i ciep\u0142ownictwo, stwarza ryzyko powstania wra\u017cenia, \u017ce jest to polityka jednokierunkowa i \u017ce obywatele musz\u0105 tylko p\u0142aci\u0107. <\/p>\n\n\n\n Konieczne jest zatem stworzenie porozumienia z obywatelami, debata na temat sprawiedliwo\u015bci i s\u0142uszno\u015bci wk\u0142ad\u00f3w, podzielanych priorytet\u00f3w dotycz\u0105cych zapewniania wsp\u00f3lnych d\u00f3br. Kompromisem dotycz\u0105cym przysz\u0142o\u015bci nale\u017cy zarz\u0105dza\u0107 w ramach debaty publicznej. Istnieje ryzyko, \u017ce rosn\u0105ce ceny energii i podatki, w po\u0142\u0105czeniu z brakiem mo\u017cliwo\u015bci zatrudnienia na rynku pracy, przyczyni\u0105 si\u0119 do realizacji polityki klimatycznej. Jednak to brak inwestycji, planowania i brak kwestionowania zysk\u00f3w b\u0119dzie naprawd\u0119 za to odpowiedzialny.<\/p>\n\n\n\n Europejski Zielony \u0141ad wdro\u017cony w pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich b\u0119dzie mia\u0142 rzeczywiste reperkusje gospodarcze zar\u00f3wno na poziomie jednostkowym obywateli, jak i na poziomie mi\u0119dzynarodowym. Daje to Europie wspania\u0142\u0105 okazj\u0119 do wykazania si\u0119 przyw\u00f3dztwem w dziedzinie klimatu na arenie mi\u0119dzynarodowej. <\/p>\n\n\n\n Od czasu COP21 neutralno\u015b\u0107 w\u0119glowa sta\u0142a si\u0119 punktem odniesienia, kt\u00f3ry wykorzystywa\u0142y rz\u0105dy, w\u0142adze lokalne i przedsi\u0119biorstwa, cho\u0107 czasem nieudolnie lub nieuczciwie. W 2019 roku, przyjmuj\u0105c sw\u00f3j cel neutralno\u015bci w\u0119glowej na rok 2050, Europa wyprzedzi\u0142a innych najwi\u0119kszych emitent\u00f3w. We wrze\u015bniu 2020 roku prezydent Chin Xi Jinping poszed\u0142 w jej \u015blady, og\u0142aszaj\u0105c, \u017ce celem Chin jest osi\u0105gni\u0119cie neutralno\u015bci w\u0119glowej do 2060 roku, a szczytu emisji przed 2030. O\u015bwiadczenie Chin jest zgodne z ich w\u0142asnymi zobowi\u0105zaniami do dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu, ale r\u00f3wnocze\u015bnie stanowi echo wcze\u015bniejszych o\u015bwiadcze\u0144 Unii Europejskiej, kt\u00f3ra pozostaje kluczowym rozm\u00f3wc\u0105 chi\u0144skiego rz\u0105du w tej kwestii. <\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c odniesienia do neutralno\u015bci pod wzgl\u0119dem emisji dwutlenku w\u0119gla do po\u0142owy stulecia staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej powszechne, wi\u0119kszo\u015bci z nich brak precyzji dotycz\u0105cej trajektorii osi\u0105gni\u0119cia tego celu, stanowi\u0105cego sedno porozumienia paryskiego. Do tej pory ponad 100 kraj\u00f3w zobowi\u0105za\u0142o si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia neutralno\u015bci w\u0119glowej do 2050 roku, zgodnie z porozumieniem paryskim z 2015. Jednak nowe cele (NDC) na rok 2030 doprowadzi\u0142yby do wzrostu globalnych emisji o 16% w por\u00f3wnaniu z rokiem 2010. Dla por\u00f3wnania, aby mie\u0107 szans\u0119 na utrzymanie wzrostu temperatury na \u015bwiecie poni\u017cej 2\u00b0C, konieczne jest zmniejszenie emisji o 45% <\/span>22<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c teraz nap\u0142ywaj\u0105 uzasadnione s\u0142owa krytyki, pot\u0119piaj\u0105ce puste, d\u0142ugoterminowe zobowi\u0105zania. Odleg\u0142y horyzont pozwala zwolennikom status quo<\/em> promowa\u0107 nieszczere i niedaj\u0105ce si\u0119 konkretnie zdefiniowa\u0107 zobowi\u0105zania. Co gorsza, walka ze zmianami klimatycznymi jest odczytywana przez Stany Zjednoczone i Chiny jako element globalnej rywalizacji militarnej, technologicznej i handlowej. Dwaj najwi\u0119ksi emitenci na \u015bwiecie w rzeczywisto\u015bci zagra\u017caj\u0105 swojej suwerenno\u015bci \u2013 swojej kontroli nad terytorium kraju \u2013 kt\u00f3r\u0105, jak twierdz\u0105, chc\u0105 chroni\u0107 za wszelk\u0105 cen\u0119.<\/p>\n\n\n\n Zielony \u0141ad jest obecnie najbardziej precyzyjnym projektem dekarbonizacji spo\u015br\u00f3d propozycji trzech najwi\u0119kszych \u015bwiatowych emitent\u00f3w. Daje on Unii Europejskiej mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykazania si\u0119 przyw\u00f3dztwem w dyplomacji klimatycznej. Aktualnie przyw\u00f3dztwo to zale\u017cy bardziej od rzeczywistego wdro\u017cenia rozwi\u0105za\u0144 ni\u017c od mi\u0119dzynarodowych zdolno\u015bci negocjacyjnych.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce wp\u0142yw UE na arenie mi\u0119dzynarodowej jest wi\u0119kszy, gdy wewn\u0119trzne kompromisy s\u0105 ustalone, a spos\u00f3b dzia\u0142ania wyra\u017anie nakre\u015blony. Dost\u0119pne zasoby polityczne s\u0105 obecnie wykorzystywane do wewn\u0119trznych negocjacji dotycz\u0105cych Zielonego \u0141adu. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z ryzykiem na wyj\u0105tkowo awanturniczej scenie geopolitycznej. Dyplomacja na rzecz Zielonego \u0141adu jest niezb\u0119dna, aby umo\u017cliwi\u0107 jego wdro\u017cenie. Zielony \u0141ad oznacza bowiem reorganizacj\u0119 wielu relacji finansowych i handlowych. <\/p>\n\n\n\n Aby uzmys\u0142owi\u0107 sobie skal\u0119 dokonuj\u0105cej si\u0119 transformacji, nale\u017cy przypomnie\u0107, \u017ce prawie trzy czwarte (72,2%) ca\u0142kowitego zapotrzebowania na energi\u0119 w UE zaspokajane jest obecnie z paliw kopalnych, a trzy pi\u0105te (61%) energii w UE pochodzi z importu. Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 55% redukcji emisji do 2030 roku \u2013 nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o zerowej emisji netto do 2050 roku \u2013 UE b\u0119dzie musia\u0142a rozpocz\u0105\u0107 radykaln\u0105 reorganizacj\u0119 swojej zale\u017cno\u015bci energetycznej, co b\u0119dzie mia\u0142o powa\u017cne konsekwencje dla jej partner\u00f3w dyplomatycznych. Dotyczy to kraj\u00f3w po\u0142o\u017conych wok\u00f3\u0142 Morza \u015ar\u00f3dziemnego, na Ba\u0142kanach i w Azji \u015arodkowej, ale tak\u017ce bardziej oddalonych eksporter\u00f3w <\/span>23<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n Poniewa\u017c import ropy naftowej do UE stanowi 20% udzia\u0142u w rynku \u015bwiatowym, spadek tego importu oznacza r\u00f3wnie\u017c zasadnicz\u0105 zmian\u0119 w ekonomice ropy naftowej, niezale\u017cnie od konkretnych stosunk\u00f3w handlowych z Europ\u0105. Dla g\u0142\u00f3wnych eksporter\u00f3w, tak r\u00f3\u017cnych jak Norwegia, Arabia Saudyjska czy Wenezuela, cena bary\u0142ki ropy od dziesi\u0119cioleci stanowi najwa\u017cniejsz\u0105 zmienn\u0105 ich geopolitycznego wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n Zielony \u0141ad wyznacza cel w postaci 40% energii odnawialnej do 2030 roku, w por\u00f3wnaniu z dzisiejszymi 20%. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 energii w Europie b\u0119dzie prawdopodobnie pochodzi\u0107 z importu, a zatem b\u0119dzie wymaga\u0107 nowych partnerstw przede wszystkim z krajami s\u0105siaduj\u0105cymi. W po\u0142\u0105czeniu z przewidywanym zastosowaniem mechanizmu dostosowania cen na granicach z uwzgl\u0119dnieniem emisji CO2 (Carbon Border Adjustment Mechanism<\/em> \u2013 CBAM) w odniesieniu do importu energii, dynamika ta z pewno\u015bci\u0105 wywo\u0142a regionalny i globalny efekt domina.<\/p>\n\n\n\nZielone pakty po obu stronach Atlantyku<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
![](\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_SIPAUSA30279601_000011-scaled-1-125x81.jpg\")
\r\n <\/picture>\r\n \n Europejski Zielony \u0141ad wed\u0142ug Komisji Europejskiej : <\/h4>\n\n\n\n
![](\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_SIPAUSA30279601_000010-scaled-1-125x75.jpg\")
\r\n <\/picture>\r\n \n Nowa umowa spo\u0142eczna<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Negocjowalny pakt<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
![](\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_SIPAUSA30279601_000005-scaled-1-125x77.jpg\")
\r\n <\/picture>\r\n \n Pierwsze zadanie: przekazanie Zielonego \u0141adu w r\u0119ce przedsi\u0119biorstw<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Drugie zadanie: pogodzenie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej i klimatycznej <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
![](\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_SIPAUSA30279601_000003-scaled-1-125x77.jpg\")
\r\n <\/picture>\r\n \n Zadanie trzecie: przezwyci\u0119\u017cenie kr\u00f3tkoterminowo\u015bci i walka ze zwolennikami <\/strong>status quo<\/em><\/strong> <\/h2>\n\n\n\n
Zadanie czwarte: uwzgl\u0119dnianie dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu w makroekonomii<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
![](\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/SIPA_SIPAUSA30279601_000009-scaled-1-125x77.jpg\")
\r\n <\/picture>\r\n \n Zadanie pi\u0105te: w kierunku dyplomacji dostosowanej do Europejskiego Zielonego \u0141adu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n