{"id":31,"date":"2021-06-12T10:21:08","date_gmt":"2021-06-12T10:21:08","guid":{"rendered":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/"},"modified":"2025-01-13T16:21:10","modified_gmt":"2025-01-13T16:21:10","slug":"geopolityczne-przebudzenie-europy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/","title":{"rendered":"Geopolityczne przebudzenie Europy"},"content":{"rendered":"\n

Wst\u0119p<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

B\u0119dac w Jenie, Hegel<\/a> pisze w swoim osobistym dzienniku: \u201eCzytanie rano gazety jest rodzajem porannej modlitwy\u201d. Rozumia\u0142 on przez to spos\u00f3b zaj\u0119cia stanowiska w \u015bwiecie nie na podstawie boskich pewnik\u00f3w, ale w zale\u017cno\u015bci od tego jakim faktycznie jawi\u0142 si\u0119 \u015bwiat. Od dziesi\u0119ciu czy dwunastu lat to przede wszystkim zalew wydarze\u0144 relacjonowanych przez pras\u0119 zmusza nas do zmiany u\u017cywanych przez nas poj\u0119\u0107 i naszej mentalnej mapy \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>Download<\/a><\/div>\n\n\n\n

Prezydent Putin<\/a> bezczelnie kre\u015bli na nowo granice pa\u0144stw, wysy\u0142a do zachodniej Europy trucicieli i rosyjskich cyber-\u017co\u0142nierzy, Erdo\u011fan<\/a> – jego turecki odpowiednik – z wydatn\u0105 pomoc\u0105 okr\u0119t\u00f3w wojennych<\/a> oraz posuwaj\u0105c si\u0119 do szanta\u017cu uchod\u017acami nic sobie nie robi z zewn\u0119trznej granicy<\/a> grecko-europejskiej. \u201eSilny cz\u0142owiek\u201d Chin – Xi Jinping<\/a> – za pomoc\u0105 inwestycji i szczepionek prowadzi polityk\u0119 dziel i rz\u0105d\u017a, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych – za Joe Bidena nie mniej ni\u017c za Trumpa<\/a> – rozpowszechnia si\u0119 opowie\u015b\u0107 o nowej Zimnej Wojnie. \u201eHistoria wr\u00f3ci\u0142a\u201d deklaruje od 2014 roku przewodnicz\u0105cy Rady Europejskiej, Donald Tusk<\/a>. Tymczasem wydarzenia, kt\u00f3rych byli\u015bmy \u015bwiadkami od tamtego czasu tylko przyspieszy\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

W obliczu nowej i starej polityki si\u0142y, europejscy przyw\u00f3dcy szukaj\u0105 na ni\u0105 odpowiedzi. Od czasu swojej przemowy w Sorbonie prezydent Macron<\/a> wzywa do \u201eeuropejskiej suwerenno\u015bci\u201d, kanclerz Angela Merkel chce \u201e\u017ceby\u015bmy wzi\u0119li sw\u00f3j los we w\u0142asne r\u0119ce\u201d, podczas gdy przewodnicz\u0105ca Ursula Von der Leyen<\/a> pragnie kierowa\u0107 \u201eKomisj\u0105 geopolityczn\u0105\u201d, a Josep Borrell<\/a>, unijny szef spraw zagranicznych twierdzi, \u017ce powinna si\u0119 ona nauczy\u0107 \u201ej\u0119zyka si\u0142y\u201d. Wszyscy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Europa powinna sta\u0107 si\u0119 \u201eaktorem\u201d, aby nie sta\u0107 si\u0119 \u201ezabawk\u0105\u201d supermocarstw.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>Download<\/a><\/div>\n\n\n\n

Podej\u015bcie geopolityczne<\/a> powinno wykracza\u0107 poza retoryczne odezwy i by\u0107 bardziej radykalne: wymaga zerwania z pewnymi poj\u0119ciami. Nale\u017cy dokona\u0107 zmiany etosu, mentalno\u015bci oraz posiadanego obrazu \u015bwiata. Aby sta\u0107 si\u0119 geopolitycznym aktorem, Europa musi porzuci\u0107 uniwersalistyczne i ponadczasowe podej\u015bcie, w kt\u00f3rym znalaz\u0142a schronienie po 1945 roku, zar\u00f3wno w obszarze warto\u015bci jak i ekonomii. Musi uzna\u0107 sko\u0144czono\u015b\u0107 czasu i przestrzeni, ponownie nauczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka w\u0142adzy i kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, rozpocz\u0105\u0107 prawdziw\u0105 przemian\u0119 – bolesn\u0105, ale wyzwolicielsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Si\u0142a, terytorium, opowie\u015b\u0107<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Spr\u00f3bujmy stworzy\u0107 pierwszy szkic definicji – co nale\u017cy rozumie\u0107 pod poj\u0119ciem geopolityki? Dlaczego to podej\u015bcie mia\u0142oby by\u0107 bardziej radykalne ni\u017c mo\u017cna pocz\u0105tkowo s\u0105dzi\u0107? Zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119 na trzy kluczowe poj\u0119cia: si\u0142\u0119, terytorium, opowie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Geopolityka jest przede wszystkim polityk\u0105 si\u0142y<\/em><\/a>. Zamiast polega\u0107 na prawie czy rynku aktorzy u\u017cywaj\u0105 raczej si\u0142y, \u017ceby osi\u0105gn\u0105\u0107 swoje cele. Pod jak\u0105 postaci\u0105, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do jakich \u015brodk\u00f3w i w jaki spos\u00f3b si\u0119 ona wyra\u017ca? Wszystko zale\u017cy od sytuacji. Jako, \u017ce si\u0142a jest wzgl\u0119dna, dany aktor zwi\u0119ksza swoj\u0105 o tyle, o ile os\u0142abia si\u0142\u0119 swojego przeciwnika lub podwa\u017ca sojusz rywala.<\/p>\n\n\n\n

Podej\u015bcie geopolityczne<\/a> powinno wykracza\u0107 poza retoryczne odezwy i by\u0107 bardziej radykalne: wymaga zerwania z pewnymi poj\u0119ciami. <\/p>Luuk Van Middelaar<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Drugie kluczowe poj\u0119cie to terytorium<\/em>. Geopolityka jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c polityk\u0105 si\u0142y, poniewa\u017c uwzgl\u0119dnia geografi\u0119. Chodzi o przewagi lub strategiczne s\u0142abe punkty danego kraju w stosunku do ocean\u00f3w i kontynent\u00f3w, rzek, g\u00f3r i pusty\u0144. Podej\u015bcie to wymaga stworzenia obrazu samego siebie<\/a> w przestrzeni i ch\u0119ci wyznaczenia granic danego terytorium oraz strategicznego testowania terenu wobec innych aktor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie: opowie\u015b\u0107<\/em>. Przedrostek \u201egeo\u201d stawia polityk\u0119 si\u0142y twarz\u0105 w twarz z ograniczon\u0105 przestrzeni\u0105, kt\u00f3rej nie mo\u017cna zrozumie\u0107 abstrahuj\u0105c od poczucia solidarno\u015bci jej mieszka\u0144c\u00f3w. Czy chodzi o niepewn\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 opart\u0105 na wsp\u00f3lnych do\u015bwiadczeniach i interesach, czy o prawdziw\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 zgromadzon\u0105 wok\u00f3\u0142 warto\u015bci<\/a>, norm i zwyczaj\u00f3w, geopolityczni aktorzy s\u0105 silniejsi, kiedy m\u00f3wi\u0105 w imieniu zbiorowo\u015bci. Maj\u0105 wi\u0119c interes w utrzymaniu, kszta\u0142towaniu i promowaniu wsp\u00f3lnej pami\u0119ci – historii, kt\u00f3ra traktuje o pewnym \u201emy\u201d <\/span>1<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie mo\u017cliwe jest rozgrywanie si\u0142y, terytorium i opowie\u015bci na wielu r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach, ale ten, kto pomija jedno z tych trzech poj\u0119\u0107 gra na zupe\u0142nie innej planszy. Ka\u017cdy powa\u017cny gracz geopolityczny dzia\u0142a na podstawie woli, wykazuje si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 przestrzeni i opowiada histori\u0119, kt\u00f3ra spaja przesz\u0142o\u015b\u0107, tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107 danej wsp\u00f3lnoty. Taki jest nasz punkt wyj\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

Pandemia i przetasowania na mapie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Skoro pandemia wstrz\u0105sn\u0119\u0142a nasz\u0105 mentaln\u0105 map\u0105 \u015bwiata<\/a>, dobrze by\u0142oby na samym pocz\u0105tku u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce podwa\u017cy\u0142a ona ekonomiczne podstawy brukselskiej doktryny<\/a>: ide\u0119 otwartych rynk\u00f3w, na kt\u00f3rych wyst\u0119puje uczciwa konkurencja, gdzie krzywe poda\u017cy i popytu przecinaj\u0105 si\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie. St\u0105d wynika trudno\u015b\u0107, jakiej do\u015bwiadczy\u0142a Komisja Europejska, \u017ceby zrozumie\u0107 na przyk\u0142ad, \u017ce zakaz eksportu<\/em> – \u015brodek uznawany za tabu w czasach pokoju – musi sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego wyposa\u017cenia w trakcie kryzysu: krok, kt\u00f3ry w sprawie szczepionek zosta\u0142 ostatecznie uczyniony przez zesp\u00f3\u0142 Ursuli Von der Leyen<\/a>. Nale\u017cy sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce w trakcie pandemii prawa wojennej ekonomii<\/a> przewa\u017caj\u0105 nad prawami ekonomii rynkowej.<\/p>\n\n\n\n

W medyczno-politycznym zawirowaniu wiosny 2020 cztery idee – jednakowo odkrywcze jak dezorientuj\u0105ce – docieraj\u0105 do europejskiej opinii publicznej przesyconej medialnym przekazem.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza<\/em>: w trakcie tej katastrofy Europa nie jest dla \u015bwiata ani ko\u0142em ratunkowym, ani Czerwonym Krzy\u017cem, ale wywo\u0142uj\u0105c\u0105 wsp\u00f3\u0142czucie ofiar\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Druga<\/em>: w walce z pandemi\u0105, wielkie ameryka\u0144ski sojusznik, stoj\u0105cy od 1945 roku w pierwszym szeregu we wszystkich mi\u0119dzynarodowych kryzysach, jest nieobecny, a nawet tak samo bezbronny<\/a> jak Europa.<\/p>\n\n\n\n

Trzecia:<\/em> to dalekie i nieuchwytne Chiny, niezrozumiane i niedoceniane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas, dostarzaj\u0105 tony sprz\u0119tu medycznego<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Czwarta<\/em>: na domiar wszystkiego, europejska opinia publiczna uczy si\u0119 w biegu, \u017ce linia dziel\u0105ca pomoc w nag\u0142ych przypadkach i polityk\u0119 si\u0142y jest bardzo cienka; \u017ce dobroczy\u0144ca mo\u017ce te\u017c stawia\u0107 wymagania.<\/p>\n\n\n\n

Ta seria do\u015bwiadcze\u0144 zmienia \u015bwiadomo\u015b\u0107 geograficzn\u0105 i historyczn\u0105 Europy. Pandemia wymusza na niej postkolonialne spojrzenie na Chi\u0144sk\u0105 Republik\u0119 Ludow\u0105, postatlantyckie spojrzenie na na Stany Zjednoczone oraz zredefiniowanie swojej pozycji oraz to\u017csamo\u015bci kontynentalnej.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o Chiny pandemia uwypukli\u0142a trzy fundamentalne cechy tego kraju jako strategicznego aktora, trzy atuty, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na to, \u017ceby dobrze je zrozumie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze<\/em>: my\u015blenie w d\u0142ugim horyzoncie czasowym. Chi\u0144ska kultura polityczna, kt\u00f3ra wywodzi si\u0119 z wielkiej cywilizacji oraz od wielkiego ludu, zak\u0142ada my\u015blenie raczej w kategoriach okres\u00f3w, dekad i wiek\u00f3w ni\u017c w latach i cyklach wyborczych. Xi Jinping nie traci nigdy z oczu roku 2049, stulecia powstania Chi\u0144skiej Republiki Ludowej, kiedy to kraj ma sta\u0107 si\u0119 wiod\u0105c\u0105 ekonomiczn\u0105, technologiczn\u0105 i naukow\u0105 pot\u0119g\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie: <\/em>centralizm, kt\u00f3ry pozwala przyw\u00f3dcom przekazywa\u0107 opinii publicznej jeden komunikat, zar\u00f3wno w kraju, jak i poza jego granicami. Xi jest przede wszystkim sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Chin, kt\u00f3ra jest pot\u0119\u017cniejsza ni\u017c pa\u0144stwo<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie<\/em>: ca\u0142o\u015bciowe spojrzenie. W chi\u0144skim procesie decyzyjnym wymiar polityczny, ekonomiczny i bezpiecze\u0144stwa uznaje si\u0119 za oczywist\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. W planie zewn\u0119trznym, Nowy Jedwabny Szlak tak samo jak dyplomacja maseczkowa i szczepionkowa jest jednocze\u015bnie szersz\u0105 strategi\u0105 oraz inicjatyw\u0105 tworzenia sieci, po\u0142\u0105czeniem my\u015blenia handlowego i geopolitycznego, operacji taktycznych oraz improwizacji.<\/p>\n\n\n\n

Zasadniczo Chiny \u201ekopiuj\u0105\u201d XX-wieczn\u0105 strategi\u0119 Ameryki, tylko w XXI wieku. Pax Sinica<\/em>. Ostatecznie Stany Zjednoczone r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105czy\u0142y i \u0142\u0105cz\u0105 w widoczny i jednoznaczny spos\u00f3b ekonomi\u0119, bezpiecze\u0144stwo, handel, oddzia\u0142ywanie kulturalne i geopolityk\u0119 w jedn\u0105 wielk\u0105 strategi\u0119. Europa z kolei rozdrabnia swoje wybory na r\u00f3\u017cne obszary polityki<\/a>, w podej\u015bciu sektorowym rozproszonym pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi aktorami, co os\u0142abia jej adekwatne dzia\u0142ania jako geostrategicznego aktora.<\/p>\n\n\n\n

W momencie kiedy rywalizuj\u0105ce Chiny uka\u017c\u0105 si\u0119 jako cywilizacja i superpot\u0119ga, jak\u0105 histori\u0119, jaki obraz siebie i jak\u0105 si\u0142\u0119<\/a> Europa b\u0119dzie w stanie im przeciwstawi\u0107? Czy b\u0119dzie w stanie si\u0119 im przeciwstawi\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Ta seria do\u015bwiadcze\u0144 zmienia \u015bwiadomo\u015b\u0107 geograficzn\u0105 i historyczn\u0105 Europy. Pandemia wymusza na niej postkolonialne spojrzenie na Chi\u0144sk\u0105 Republik\u0119 Ludow\u0105, postatlantyckie spojrzenie na na Stany Zjednoczone oraz zredefiniowanie swojej pozycji oraz to\u017csamo\u015bci kontynentalnej. <\/p>Luuk Van Middelaar<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Te kwestie dotycz\u0105ce Chin rodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c pytania odno\u015bnie zwi\u0105zku Europy ze Stanami Zjednoczonymi, kt\u00f3re ich d\u0142ugie kontakty czyni\u0105 trudnymi do zdefiniowania. Z\u0142e zarz\u0105dzanie kryzysem covidowym przez Stany (pami\u0119tamy, \u017ce prezydent Trump<\/a> posun\u0105\u0142 si\u0119 a\u017c do zalecania u\u017cywania p\u0142ynu do dezynfekcji Javel, aby chroni\u0107 si\u0119 przed chorob\u0105) i ewidentny brak pomocy sojusznikom nie uleg\u0142y zapomnieniu. Oczywi\u015bcie, nowy prezydent Biden<\/a> wyci\u0105ga do nas r\u0119k\u0119 od pocz\u0105tku roku, ale ameryka\u0144ska nieobecno\u015b\u0107 w tych okoliczno\u015bciach podwa\u017cy\u0142a aspiracje USA do moralnej wyj\u0105tkowo\u015bci oraz \u015bwiatowego przyw\u00f3dztwa. Poczucie osamotnienia, kt\u00f3re z tego wynika dla Europejczyk\u00f3w zaburza nasz stosunek do czasu i przestrzeni, tak samo jak odkrycie chi\u0144skiego giganta.<\/p>\n\n\n\n

Czas i przestrze\u0144<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nale\u017cy wyja\u015bni\u0107 co rozumiemy pod poj\u0119ciem czasu i przestrzeni.<\/p>\n\n\n\n

Zacznijmy od przestrzeni. W tym obszarze mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa przeciwstawne poj\u0119cia, przedstawione przez Michela de Certeau<\/a> w Wynale\u017a\u0107 codzienno\u015b\u0107<\/em>: <\/em>przestrze\u0144 i miejsce. Miejsce to przysta\u0144, zapewnia nam ochron\u0119, stabilno\u015b\u0107, przynale\u017cno\u015b\u0107, jak dom, gdzie ludzie czuj\u0105 si\u0119 u siebie. Przestrze\u0144 tymczasem otwiera si\u0119 na mo\u017cliwo\u015bci, na ruch, jest kwesti\u0105 kierunku, pr\u0119dko\u015bci, czasu. Oczywi\u015bcie potrzebujemy ich obu. Przestrzeni, gdzie b\u0119dziemy lata\u0107 i gniazda gdzie mo\u017cemy wyl\u0105dowa\u0107. Unia po\u0142o\u017cy\u0142a na pocz\u0105tku akcent wy\u0142\u0105cznie na otwart\u0105 przestrze\u0144: usuwanie granic dla towar\u00f3w, kapita\u0142u, pracownik\u00f3w, podr\u00f3\u017cuj\u0105cych; tworzenie mo\u017cliwo\u015bci, szansa dla tych, kt\u00f3rzy handluj\u0105 i przemieszczaj\u0105 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, od dwunastu lat kryzysy finansowe i geopolityczne zmusi\u0142y Uni\u0119 do przyj\u0119cia nowej roli: zajmuje si\u0119 teraz r\u00f3wnie\u017c ochron\u0105<\/em>, tak wi\u0119c sta\u0142a si\u0119 miejscem<\/em>. W tym zakresie, referedum brytyjskie<\/a> odegra\u0142o wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Nie mo\u017cna zby\u0107 machni\u0119ciem r\u0119ki zwyci\u0119stwa Leave<\/em> jako prostej angielskiej specyfiki; ten wynik t\u0142umaczy w rzeczywisto\u015bci oczekiwania i rozczarowania bliskie opinii publicznej na kontynencie. Komunikat: Europa dzia\u0142a dla nomad\u00f3w – m\u0142odych absolwent\u00f3w, \u015bwiata biznesu, ale du\u017co mniej dla os\u00f3b osiad\u0142ych, takich, kt\u00f3re ma\u0142o si\u0119 przeprowadzaj\u0105 i s\u0105 przywi\u0105zane do swojego terytorium, zale\u017cnych od swojego pa\u0144stwa opieku\u0144czego <\/span>2<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Inaczej m\u00f3wi\u0105c – poprzez brytyjskie referendum Europa \u201emo\u017cliwo\u015bci i kontynentalnej przestrzeni<\/em>\u201d przegra\u0142a z Europ\u0105 \u201ezagro\u017cenia i narodowego miejsca<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dla Unii to przej\u015bcie od samej przestrzeni<\/em> do wyra\u017cania przestrzeni <\/em>oraz miejsca<\/em> – od liberalizacji do ochrony<\/a> – wp\u0142ywa na liczne dziedziny polityki publicznej, natomiast je\u015bli chodzi o wymiar mi\u0119dzynarodowy, nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce geopolityka jedynie zaczyna si\u0119<\/em> tam, gdzie ulega zachwianiu uniwersalny (czy \u015bwiatowy) obraz samego siebie, zmieniaj\u0105cy si\u0119 w kierunku okre\u015blonej lokalizacji geograficznej.<\/p>\n\n\n\n

Podzia\u0142 na miejsce\/przestrze\u0144 u Michela de Certeau odpowiada poj\u0119ciom Ort<\/em>\/Raum <\/em>u Heideggera, kt\u00f3ry z kolei u\u017cywa podzia\u0142u Arystotelesa mi\u0119dzy toposem<\/em> a chorosem<\/em>. Topos to konkretne miejsce, kt\u00f3re ma sens, podczas gdy choros jest bardziej abstrakcyjn\u0105 (chocia\u017c nie opustosza\u0142\u0105) przestrzeni\u0105. U Homera choros jest miejscem \u201ewolnym od zmar\u0142ych\u201d, wi\u0119c mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce brak tam przesz\u0142o\u015bci i historii. Taki sam podzia\u0142 odnajdujemy mi\u0119dzy abstrakcyjn\u0105 przestrzeni\u0105 (chorosem) a konkretnym miejscem (toposem). W tym sensie geopolityka wzywa do \u201ezwrotu topologicznego\u201d.<\/p>\n\n\n\n

To samo dotyczy r\u00f3wnie\u017c wymiaru czasowego! Musimy przej\u015b\u0107 od abstrakcyjnego czasu do czasu konkretnego! Tu r\u00f3wnie\u017c dwa greckie poj\u0119cia mog\u0105 nam pom\u00f3c. Z jednej strony czas jako chronos<\/em>: czas abstrakcyjny, czas zegarowy, ten zwi\u0105zany ze s\u0142owami kronika [po fr. \u201echronique\u201d – przyp. t\u0142umacza], \u201echronometria\u201d czy \u201echronologia\u201d. Z drugiej, czas jako kairos<\/em>: odpowiedni moment, kt\u00f3ry ma sens. Arystoteles uwa\u017ca chronos<\/em> za czas z porz\u0105dku nast\u0119pczego, kairos <\/em>jako czas nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji. Inne poj\u0119cia zas\u0142uguj\u0105 na to by je skonfrontowa\u0107 z abstrakcyjnym czasem chronosu<\/em>, np. a\u00efon <\/em>lub epoka, etap, era.<\/p>\n\n\n\n

Uzbrojeni w te poj\u0119cia zwi\u0105zane z czasem, przenie\u015bmy spojrzenie na naszego bohatera: mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tak jak powojenna Europa sytuowa\u0142a sama siebie poza Geografi\u0105 a\u017c do momentu, kiedy \u015bwiat zewn\u0119trzny pojawi\u0142 si\u0119 na jej Granicy, tak kontynent sytuowa\u0142 si\u0119 poza Czasem a\u017c do momentu kiedy Wydarzenia przyspieszy\u0142y. To dlatego, poza konieczno\u015bci\u0105 dokonania \u201ezwrotu topologicznego\u201d – od przestrzeni uniwersalnej do przestrzeni usytuowanej konkretnie, Unia musi r\u00f3wnie\u017c dokona\u0107 \u201ezwrotu historycznego\u201d: od czasu abstrakcyjnego do czasu konkretnego, nosiciela sensu.<\/p>\n\n\n\n

Musimy przej\u015b\u0107 od abstrakcyjnego czasu do czasu konkretnego! <\/p>Luuk Van Middelaar<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Pod\u0105\u017caj\u0105c za etymologicznym zwi\u0105zkiem ustalonym przez Hannah Arendt pomi\u0119dzy \u201einter-esse\u201d(by\u0107 pomi\u0119dzy rzeczami) i \u201einteresem\u201d <\/span>3<\/sup><\/a><\/span><\/span>, mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce zdolno\u015b\u0107 do definiowania naszych interes\u00f3w (punkt wyj\u015bcia ka\u017cdego podej\u015bcia geopolitycznego) zaczyna si\u0119 dopiero w momencie ustalenia tego, mi\u0119dzy czym si\u0119 znajdujemy. Wyra\u017ca si\u0119 to oczywi\u015bcie w dw\u00f3ch wymiarach: z jednej strony mi\u0119dzy jakimi miejscami, wewn\u0105trz jakich granic, z drugiej – mi\u0119dzy jak\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 i jak\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105. Inaczej m\u00f3wi\u0105c: tak d\u0142ugo jak Europa negowa\u0142a, czy nawet odrzuca\u0142a wpisanie siebie w czas i przestrze\u0144, tak d\u0142ugo nie by\u0142a w stanie broni\u0107 si\u0119, pozna\u0107 si\u0119, a nawet \u017cy\u0107 jako cia\u0142o polityczne<\/em>. Wszystko pozostaje abstrakcyjne, zapo\u015bredniczone, dalekie. Dotykamy tutaj fundamentalnej kwestii, podnoszonej przez wszystkich tych, kt\u00f3rzy widzieli w dawnej Wsp\u00f3lnocie (a nawet w dzisiejszej Unii) podmiot, kt\u00f3ry jest beztroski, bez przynale\u017cno\u015bci, fantomowy.<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce studia europejskie niewiele jej pomog\u0142y w zakorzenieniu si\u0119, wr\u0119cz przeciwnie. Uniwersyteckie badania wpisa\u0142y si\u0119 w logik\u0119 ponadczasowo\u015bci – to w\u0142a\u015bnie sugeruj\u0105 dwa kluczowe poj\u0119cia oznaczaj\u0105ce ruch ca\u0142o\u015bci: \u201ekonstrukcja europejska\u201d budzi skojarzenia z placem budowy, kt\u00f3ry jest poza Histori\u0105, gdzie wszystko jeszcze trzeba zrobi\u0107, a ka\u017cdy przynosi w\u0142asn\u0105 ceg\u0142\u0119, podczas gdy \u201eintegracja europejska\u201d przywodzi na my\u015bl proces quasi-chemiczny, kt\u00f3ry ko\u0144czy si\u0119 ca\u0142kowit\u0105 fuzj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy pr\u00f3bujemy wsp\u00f3lnie zacumowa\u0107 w konkretnej przestrzeni i w konkretnym czasie t\u0119 unosz\u0105c\u0105 si\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 napotykamy – by tak rzec – na strategiczn\u0105 pustk\u0119: frazesy, \u017cyczliwo\u015b\u0107, uniwersalizm. Tam w\u0142a\u015bnie kryje si\u0119 ca\u0142a niewidoczna trudno\u015b\u0107 naszej relacji ze Stanami Zjednoczonymi<\/a>: nie opiera si\u0119 ona jedynie na – mniej lub bardziej podzielanych – demokratycznych warto\u015bciach, ale tak\u017ce na geostrategicznych i ekonomicznych interesach, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej rozbie\u017cne. Niemo\u017cno\u015b\u0107 ich zdefiniowania, czy nawet samego m\u00f3wienia o nich, oznacza zdanie si\u0119 na \u0142ask\u0119 silniejszego. Sytuacj\u0119 dodatkowo utrudnia fakt, \u017ce po obu stronach Atlantyku nie dzielimy ju\u017c wsp\u00f3lnego toposu, ani nie \u017cyjemy w tej samej epoce.<\/p>\n\n\n\n

Po Pax Americana<\/em><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W Quand l\u2019Europe improvise<\/em><\/a> uznaj\u0119 do\u015bwiadczenie politycznej krucho\u015bci za \u201emoment makiaweliczny\u201d, zwrot, kt\u00f3ry zapo\u017cyczy\u0142em od J.G.A Pococka. W swoim dziele o tym tytule historyk ten umiejscawia powstanie wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli politycznej (u Machiavellego<\/a> i niekt\u00f3rych jego wsp\u00f3\u0142czesnych) w uznaniu sko\u0144czono\u015bci polis<\/em>, kt\u00f3re by\u0142o jednocze\u015bnie polityczn\u0105 emancypacj\u0105, jak i teologicznym uwolnieniem pewnej eschatologii.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, dla Unii Europejskej ten moment krystalizuje si\u0119 po dekadzie niebezpiecze\u0144stw, od burzy zwi\u0105zanej z euro przez kryzys migracyjny, na Brexicie ko\u0144cz\u0105c. Za ka\u017cdym razem podj\u0119to dzia\u0142ania <\/em>aby zapobiec bezpo\u015bredniemu niebezpiecze\u0144stwu. Powolna przemiana, stopniowe powstawanie wsp\u00f3lnej si\u0142y; jednak s\u0142owa<\/em> nadejd\u0105 dopiero po wyborze Trumpa. Zdanie wypowiedziane przez Merkel w 2017 – \u201ewzi\u0105\u0107 sw\u00f3j los we w\u0142asne r\u0119ce\u201d, jest czyst\u0105 deklaracj\u0105 makiaweliczn\u0105 w rozumieniu Pococka.<\/p>\n\n\n\n

Nie trzeba powtarza\u0107 jak bardzo cztery lata prezydentury Trumpa wzmocni\u0142y t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107. To, co jest istotne dzisiaj to rezultat. W kategoriach logiki narracyjnej Donald Trump z\u0142ama\u0142 \u201enarracyjny urok\u201d NATO, kt\u00f3ry trwa\u0142 od siedemdziesi\u0119ciu lat. Skoro schemat si\u0119 nie zmieni\u0142 trudno ponownie uwierzy\u0107 – tak jak mo\u017cna by\u0142o w przesz\u0142o\u015bci – \u017ce to, czego chc\u0105 lub co robi\u0105 Stany Zjednoczone jest na pewno dobre dla nas.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli \u017cyjemy w czasach po Pax Americana<\/a>, \u017cyjemy r\u00f3wnie\u017c w czasach po ko\u0144cu Historii. Oczywi\u015bcie nie jest to jakie\u015b sensacyjne odkrycie, ale tutaj r\u00f3wnie\u017c jeste\u015bmy sp\u00f3\u017anieni z podj\u0119ciem odpowiednich dzia\u0142a\u0144. Chiny Xi Jinpinga podwa\u017caj\u0105 opowie\u015b\u0107 Fukuyamy<\/a>, tej, kt\u00f3ra przygotowywa\u0142a si\u0119 od 1945, kt\u00f3r\u0105 opowiadali\u015bmy sobie od 1989 i do kt\u00f3rej jeste\u015bmy nadal przywi\u0105zani pomimo nowej asertywno\u015bci Pekinu.<\/p>\n\n\n\n

W Stanach Zjednoczonych zwrot polegaj\u0105cy na u\u015bwiadomieniu sobie tej sytuacji wydarzy\u0142 si\u0119 oko\u0142o 2016-2017 roku, kiedy Xi ujawni\u0142 z ca\u0142\u0105 szczero\u015bci\u0105 swoje ambicje technologiczne i geopolityczne (oraz – od tamtego czasu – klimatyczne<\/a>). Waszyngtonowi chodzi o detronizacj\u0119<\/em>, o zagro\u017cenie zwi\u0105zane ze swoim pierwsze\u0144stwem w \u015bwiatowej polityce. W Europie r\u00f3wnie\u017c wzbudza to niepok\u00f3j, jednak brakuje w nim wymiaru polityczno-psychologicznego<\/a>. Czy nie zostali\u015bmy ju\u017c zdetronizowani w 1918?<\/p>\n\n\n\n

Z europejskiego punktu widzenia, to my powinni\u015bmy nada\u0107 nazw\u0119 temu nowemu okresowi historycznemu. Nie jeste\u015bmy w sytuacji powrotu walki mi\u0119dzy demokracj\u0105 i autokracj\u0105, jak to twierdzi\u0142 Joe Biden w Monachium. Nie. Wkraczamy prawdopodobnie w \u201eThe Age of Encounter\u201d – wyra\u017cenie to po\u017cyczam z wa\u017cnego dzie\u0142a Hansa Kribbe’a, The Strongmen<\/em><\/a> – epok\u0119 spotka\u0144 z innymi wielkimi pot\u0119gami, innymi cywilizacjami<\/a>, kt\u00f3ra wzywa do my\u015blenia w spos\u00f3b pluralistyczny.<\/p>\n\n\n\n

Tragiczne decyzje do podj\u0119cia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W ostatnich latach byli\u015bmy \u015bwiadkami geopolitycznego (chocia\u017c oczywi\u015bcie niech\u0119tnego) przebudzenia Europy. Trudne spotkania z innymi aktorami j\u0105 do tego zmusi\u0142y. Podczas gdy przez 75 lat Europa zaprzecza\u0142a temu co polityczne chroni\u0105c si\u0119 przed Histori\u0105 i uznaj\u0105c, \u017ce dotar\u0142a do swojego Ko\u0144ca. Teraz interpretujemy ten okres jako przerw\u0119, spokojne interludium.<\/p>\n\n\n\n

W gruncie rzeczy taka geopolityczna ambicja wymaga strategicznej zdolno\u015bci do wyznaczania priorytet\u00f3w<\/a>, wspartej wol\u0105 wyst\u0119powania i dzia\u0142ania jako Europa oraz czasem domagania si\u0119 konkretnej przestrzeni. W pewnych momentach, na przyk\u0142ad w trakcie kryzysu migracyjnego w latach 2015-2016, Unia wykaza\u0142a si\u0119 tak\u0105 globaln\u0105 zdolno\u015bci\u0105 strategiczn\u0105, ale zawsze mia\u0142o to miejsce w sytuacji ostrego kryzysu, kiedy jej przetrwanie by\u0142o zagro\u017cone. W sytuacji nadzwyczajnej improwizowanie nie jest powodem do wstydu, jednak – jak wiadomo – rz\u0105dzi\u0107 to przewidywa\u0107<\/em>; pod tym wzgl\u0119dem improwizacja to poziom zero rz\u0105dzenia<\/em>. Oczywi\u015bcie jest ono lepsze ni\u017c brak dzia\u0142ania, ale jest to zaledwie pierwszy krok na drodze do powa\u017cnych geopolitycznych dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Przy wszystkich instytucjonalnych innowacjach i dostosowaniach, jakie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 zawsze chodzi ostatecznie o to by mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydania politycznej oceny<\/em>, kt\u00f3ra b\u0119dzie s\u0142uchana. Nalegam na to wyra\u017cenie. Europa stoi przed tragicznymi wyborami – bezpiecze\u0144stwo i dobrobyt nie s\u0105 ju\u017c czym\u015b oczywistym. Sko\u0144czono\u015b\u0107 przestrzeni i czasu oznacza, \u017ce nie wszystko mo\u017ce zawsze by\u0107 zrobione w tym samym czasie. Przej\u015bcie od chorosu <\/em>do toposu <\/em>(w przestrzeni) i od chronosu<\/em> do ka\u00efrosu<\/em> (w czasie) wymaga tego, co Arystoteles nazywa phronesis –<\/em> m\u0105dro\u015bci i zdolno\u015bci do os\u0105du. Ta kategoria my\u015blenia i dzia\u0142ania odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od techn\u00e8<\/em>, \u201eefektywnego dzia\u0142ania\u201d wiedzy praktycznej, rdze\u0144 tego s\u0142owa odnajdziemy w technologii i technokracji. Podczas gdy brukselski aparat decyzyjny zosta\u0142 zaprojektowany do tworzenia technicznego i regulacyjnego konsensusu, trzeba, aby podj\u0105\u0142 si\u0119 wyzwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnych czas\u00f3w, przeszed\u0142 od wiedzy praktycznej do phronesis.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dla opinii publicznej wsp\u00f3\u0142czesne tragiczne wybory polityczne s\u0105 akceptowalne jedynie – warunek sine qua non <\/em>w ramach naszych demokracji – je\u015bli wpisuj\u0105 si\u0119 w wiarygodn\u0105 opowie\u015b\u0107 dlaczego<\/em>: w narracj\u0119, kt\u00f3ra umie\u015bci wsp\u00f3\u0142czesne walki i wybory w ramach d\u0142u\u017cszej perspektywy czasowej oraz podstawowych warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Albo – \u017ceby inaczej uj\u0105\u0107 t\u0119 kwesti\u0119 – Europa bardziej geopolityczna<\/a> wymaga oczywi\u015bcie szeregu praktycznych \u015brodk\u00f3w, inwestycji, energii dyplomatycznej. Jednak\u017ce, aby uciec ze strategicznego imad\u0142a w jakim trzymaj\u0105 nas Stany Zjednoczone – szczeg\u00f3lnie z powodu dolara i naszej blisko\u015bci wobec Rosji – trzeba nam r\u00f3wnolegle narracyjnej emancypacji.<\/p>\n\n\n\n

Opowie\u015b\u0107 i w\u0142adza<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W trakcie pa\u0144stwowej wizyty w Atenach w listopadzie 2019, Xi Jingping popar\u0142 z ca\u0142ego serca swoich greckich gospodarzy w ich \u017c\u0105daniach zwrotu Fryzu Parteno\u0144skiego od Brytyjczyk\u00f3w. W 1801 roku Lord Elgin przyw\u0142aszczy\u0142 sobie marmurowy fragment Akropolu, dzisiaj przechowywany w Muzeum Brytyjskim. Podsycenie tej k\u0142\u00f3tni zyska\u0142o Xi sympati\u0119 Grecji, przycz\u00f3\u0142ku Jedwabnego Szlaku. Pozwala to r\u00f3wnie\u017c Chinom pozowa\u0107 na pogromc\u0119 zachodnich zbrodni kolonialnych – dyskurs, dzi\u0119ki kt\u00f3remu wyrabiaj\u0105 sobie one dobr\u0105 opini\u0119 w Afryce, Azji i Ameryce Po\u0142udniowej. W dzienniku I Kathimerini<\/em>, Xi podkre\u015bli\u0142 podobie\u0144stwa mi\u0119dzy dwoma krajami jako \u201estaro\u017cytnymi cywilizacjami\u201d pod has\u0142em \u201eWy macie Sokratesa, my mamy Konfucjusza\u201d<\/p>\n\n\n\n

Europie, kt\u00f3ra ma problem z tym, \u017ceby zdefiniowa\u0107 swoj\u0105 rol\u0119 w \u015bwiecie, inni aktorzy przystawiaj\u0105 lustro: to oni proponuj\u0105 opowie\u015b\u0107 zapraszaj\u0105c nas, \u017ceby\u015bmy do niej weszli. W Waszyngtonie rozwijana jest narracja o nowej zimnej wojnie<\/a>, za Joe Bidena z takim samym zaanga\u017cowaniem jak za Donalda Trumpa. Dla por\u00f3wnania, podej\u015bcie Pekinu do Europy wyra\u017anie z nim kontrastuje: kiedy Xi Jinping m\u00f3wi o relacjach ze Stanami Zjednoczonymi zawsze s\u0105 to relacje mi\u0119dzy dwoma wielkimi pot\u0119gami, natomiast w odniesieniu do Europy podkre\u015bla on wi\u0119\u017a mi\u0119dzy \u201ewielkimi cywilizacjami\u201d (ze specjalnym miejscem dla Grecji). Trzecia wielka pot\u0119ga – Rosja<\/a> – trzeci obraz, kt\u00f3ry wysy\u0142any jest Europie: w trakcie szczytu z przyw\u00f3dcami Unii, kr\u00f3tko przed pogorszeniem relacji w zwi\u0105zku z Ukrain\u0105, W\u0142adimir Putin wskazywa\u0142 na wsp\u00f3lne chrze\u015bcija\u0144skie dziedzictwo<\/a> <\/span>4<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Inne wskaz\u00f3wki \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce Kreml uwa\u017ca si\u0119 znowu za \u201eTrzeci Rzym\u201d, dziedzica rzymskich papie\u017cy i bizantyjskich cesarzy.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o demokracj\u0119, o cywilizacj\u0119 albo dziedzictwo religijne, aktorzy i zewn\u0119trzni obserwatorzy na naszym kontynencie uwa\u017caj\u0105, \u017ce ca\u0142a Europa ma w\u0142asn\u0105 historyczn\u0105 i kulturow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, \u017cyzn\u0105 gleb\u0119 pod opowie\u015b\u0107. To czego jednak brakuje, to ch\u0119\u0107 lub mo\u017cliwo\u015b\u0107 naszych kraj\u00f3w, aby nada\u0107 jej polityczn\u0105 form\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o demokracj\u0119, o cywilizacj\u0119 albo dziedzictwo religijne, aktorzy i zewn\u0119trzni obserwatorzy na naszym kontynencie uwa\u017caj\u0105, \u017ce ca\u0142a Europa ma w\u0142asn\u0105 historyczn\u0105 i kulturow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, \u017cyzn\u0105 gleb\u0119 pod opowie\u015b\u0107. To czego jednak brakuje, to ch\u0119\u0107 lub mo\u017cliwo\u015b\u0107 naszych kraj\u00f3w, aby nada\u0107 jej polityczn\u0105 form\u0119. <\/p>Luuk Van Middelaar<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Opowie\u015b\u0107 i w\u0142adza s\u0105 ze sob\u0105 nieroz\u0142\u0105cznie zwi\u0105zane<\/a>. Przede wszystkim opowie\u015bci nie obracaj\u0105 si\u0119 jedynie wok\u00f3\u0142 prawdy i k\u0142amstwa: skrywaj\u0105 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 i performatywn\u0105 moc. Mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 prawdziwe<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy dobrze wybra\u0107 swojego bohatera<\/a>. M\u0142oda Unia Europejska (w przeciwie\u0144stwie do europejskiej cywilizacji) nie jest w stanie zrealizowa\u0107 tego celu i dobrze poprowadzi\u0107 naszej fabu\u0142y. Na pocz\u0105tku tej analizy utrzymywa\u0142em, \u017ce brukselska doktryna zapomnia\u0142a, a nawet og\u0142osi\u0142a tematem tabu, trzy podstawowe poj\u0119cia geopolityczne: si\u0142\u0119, terytorium, opowie\u015b\u0107. Sprecyzujmy kwestie zwi\u0105zane z opowie\u015bci\u0105. Nie chodzi o to, \u017ceby powiedzie\u0107, \u017ce nie zosta\u0142a ona stworzona, ale, \u017ce ta, kt\u00f3ra si\u0119 przyj\u0119\u0142a, interesowa\u0142a si\u0119 jedynie sam\u0105 integracj\u0105, jej wielkimi postaciami (Monnet, Schuman, Spaak), jej regres\u00f3w i prze\u0142om\u00f3w (kryzys pustego krzes\u0142a, Jednolity akt europejski), jej post\u0119pem z traktatu na traktat, z rozszerzenia na rozszerzenie. Dawna przesz\u0142o\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 strachem na wr\u00f3ble, zawieraj\u0105c jednak kilka prekursorskich postaci (od Karola Wielkiego do Erazma czy Victora Hugo) <\/span>5<\/sup><\/a><\/span><\/span>. W ten spos\u00f3b w brukselskich broszurach i materia\u0142ach edukacyjnych mo\u017cna przeczyta\u0107, \u017ce Europa \u201enarodzi\u0142a si\u0119\u201d 9 maja 1950, zrozumia\u0142a potrzeba historycznej cezury po wojnach \u015bwiatowych doprowadzi\u0142a do wymazania przesz\u0142o\u015bci. Europa, ze spojrzeniem zwr\u00f3conym ku przysz\u0142o\u015bci, oczyszczona ze swoich grzech\u00f3w, sta\u0142a si\u0119 \u201eprojektem\u201d i oczekiwaniem. W tym samym czasie rol\u0119 jej rzecznika przekazano prawnikom, ekonomistom, technikom i ideologom. C\u00f3\u017c za brak wyobra\u017ani!<\/p>\n\n\n\n

Kiedy g\u0142\u00f3wny bohater zostanie ju\u017c wybrany, opowie\u015b\u0107 wymaga r\u00f3wnie\u017c, \u017ceby umie\u015bci\u0107 j\u0105 w czasie i przestrzeni.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli Ameryka stanie si\u0119 pot\u0119g\u0105 pacyficzn\u0105, przysz\u0142o\u015bci\u0105 Europy b\u0119dzie sta\u0107 si\u0119 pot\u0119g\u0105 euroazjatyck\u0105. Zamiast wschodniej cz\u0119\u015bci \u0142adu atlantyckiego, Europa obejmie w przysz\u0142o\u015bci zachodnie kra\u0144ce Eurazji, najwi\u0119kszy l\u0105dowy obszar naszej planety, na ko\u0144cu kt\u00f3rego znajduje si\u0119 chi\u0144ski gigant ekonomiczny.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba wi\u0119c b\u0119dzie, \u017ceby\u015bmy dokonali reorientacji, w najbardziej dos\u0142ownym tego s\u0142owa znaczeniu, ponownie zwracaj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 Wschodu. Wielka zmiana! Oczywi\u015bcie, na abstrakcyjnej mapie (chorosu<\/em>) nic albo prawie nic si\u0119 nie zmieni\u0142o <\/span>6<\/sup><\/a><\/span><\/span>, ale prosz\u0119 dostrzec do jakiego stopnia nasz topos<\/em> jest inny, jak bardzo nowe jest nasze miejsce na ziemii! Tymczasem ledwo zacz\u0119li\u015bmy refleksj\u0119 na ten temat. Jest to wielkie zadanie na najbli\u017csze lata.<\/p>\n\n\n\n

To samo dotyczy opowie\u015bci dotycz\u0105cej naszego miejsca w czasie. J\u0105 r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy odpowiednio dostosowa\u0107. Obraz siebie w czasie jaki posiada Unia charakteryzuje si\u0119 kilkoma s\u0142abymi punktami, w szczeg\u00f3lno\u015bci z\u0142udnym za\u0142o\u017ceniem, o kt\u00f3rym by\u0142a ju\u017c mowa: Unia nie jest bram\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do Ko\u0144ca Historii, reszta \u015bwiata nie pod\u0105\u017ca w stron\u0119 multilateralizmu.<\/p>\n\n\n\n

Analizy dotycz\u0105ce Powrotu Historii przypominaj\u0105 czasem lamentowanie, jednak geopolityka zaczyna si\u0119 wtedy, kiedy cia\u0142o polityczne odczuwa, decyduje: chodzi o Powr\u00f3t do <\/em>Historii. Wchodzimy do niej, realizujemy nasze cele (pot\u0119g\u0119), oznaczamy nasz\u0105 przestrze\u0144 (terytorium) i sprawiamy, \u017ce odbija si\u0119 echem to co tworzy z nas wsp\u00f3lnot\u0119 (opowie\u015b\u0107).<\/p>\n\n\n\n

Negowanie tego, powstrzymywanie si\u0119 od dzia\u0142ania to ryzykowanie momentu ka\u00efros <\/em>upokorzenia. Podobnie jak Chiny w 1860 roku podczas grabie\u017cy w Pa\u0142acu Letnim. Podobnie jak nasze kraje, kt\u00f3re wszystkie dozna\u0142y przynajmniej jednej takiej grabie\u017cy w przesz\u0142o\u015bci – wydarzenia, kt\u00f3rych powt\u00f3rzenia chcieliby\u015bmy unikn\u0105\u0107. Nowo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 opinia publiczna dostrzega coraz lepiej polega na tym, \u017ce wielkie wydarzenia zaczynaj\u0105 nas dotyczy\u0107 w spos\u00f3b konkretny, jako Europejczyk\u00f3w<\/a>, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to Europ\u0119 jako ca\u0142o\u015b\u0107. Tak wi\u0119c dzi\u0119ki integracji europejskiej dzielimy od trzech pokole\u0144 czas technicznego zegara, ten chronosu<\/em>, ale zegar historyczny, ten naszego ka\u00efrosu<\/em>, s\u0142ycha\u0107 coraz g\u0142o\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n

Zako\u0144czenie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Mogli\u015bmy zobaczy\u0107 dlaczego geopolityka, zbyt cz\u0119sto redukowana do podstawowych poj\u0119\u0107 si\u0142y <\/em>i terytorium<\/em>, bez uwzgl\u0119dnienia trzeciego poj\u0119cia – \u201eopowie\u015bci\u201d, jest \u015blepa i pozbawiona steru. Dzi\u0119ki opowie\u015bci – tej staro\u017cytnej i mistrzowskiej formie, kt\u00f3ra pozwala powi\u0105za\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107, tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107 – \u017cyjemy w czasie, kt\u00f3ry ma sens.<\/p>\n\n\n\n

W geopolityce, najbardziej wyszukana narracja przybiera posta\u0107 \u201ewielkiej strategii\u201d, kt\u00f3ra opisuje cele i \u015brodki pa\u0144stwa. Parafrazuj\u0105c s\u0142ynne zdanie Marksa mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce wielka strategia pozwala nie tylko lepiej interpretowa\u0107 \u015bwiat, ale jest te\u017c narz\u0119dziem pozwalaj\u0105cym go zmienia\u0107 <\/span>7<\/sup><\/a><\/span><\/span>. To zadanie nie spoczywa wy\u0142\u0105cznie na akademikach i zespo\u0142ach ekspert\u00f3w, powinno by\u0107 ono r\u00f3wnocze\u015bnie – a nawet przede wszystkim – wykonane oraz urzeczywistnione na najwy\u017cszym szczeblu politycznym.<\/p>\n\n\n\n

J\u0119zyk polityki oraz si\u0142y<\/a> jest bardzo naturalny dla takiego kraju jak Francja, jednak podej\u015bcie takie mo\u017ce by\u0107 obce dla opinii publicznej oraz rz\u0105d\u00f3w innych pa\u0144stw<\/a>. Kwestia ta domaga si\u0119 zatem przet\u0142umaczenia, zar\u00f3wno w sensie dos\u0142ownym, jak i w przeno\u015bni. Na szcz\u0119\u015bcie w naszej Europie, kontynencie pisarzy i t\u0142umaczy, t\u0119 przeszkod\u0119 mo\u017cna pokona\u0107! Bez s\u0142\u00f3w i ich t\u0142umaczy, niemo\u017cliwe jest zbudowanie sfery publicznej<\/a>, w ramach kt\u00f3rej b\u0119dzie mo\u017cna opowiedzie\u0107 histori\u0119. Przekaza\u0107 j\u0105 i jej wys\u0142ucha\u0107. Tylko dzi\u0119ki przestrzeni publicznej, jak m\u00f3wi nam Hannah Arendt, mo\u017cemy po\u0142\u0105czy\u0107 te ma\u0142e opowie\u015bci, kt\u00f3re opowiadamy sobie nawzajem, w jedn\u0105, wi\u0119ksz\u0105 opowie\u015b\u0107, t\u0119 o Historii. W przeciwnym razie znikn\u0105 one w czasie.<\/p>\n\n\n\n

Podczas gdy klasyczna ameryka\u0144ska Historia jest w gruncie rzeczy \u201egr\u0105 moralno\u015bci\u201d: right <\/em>przeciw might,<\/em> rosyjska: ci\u0105g\u0142ym might <\/em>przeciw might<\/em>, chi\u0144ska: dobrze u\u0142o\u017con\u0105 harmoni\u0105, a europejska wpaja nam tragiczne znaczenie tego czym jest cz\u0119sto polityka: right <\/em>przeciw right <\/em>– pok\u00f3j przeciw sprawiedliwo\u015bci, r\u00f3wno\u015b\u0107 przeciw wolno\u015bci, bezpiecze\u0144stwo przeciw demokracji. My, Europejczycy, nie gramy po to, \u017ceby wygra\u0107, ale \u017ceby jak najmniej przegra\u0107 <\/span>8<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n

To i tak du\u017co. Dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w dzieli budow\u0119 Partenonu w Atenach i przyj\u0119cie Prawa Dwunastu Tablic w Republice Rzymskiej od naszej otwartej epoki. Jest w tym dla nas – Francuz\u00f3w, Holendr\u00f3w, Niemc\u00f3w, W\u0142och\u00f3w i innych Europejczyk\u00f3w – materia\u0142, z kt\u00f3rego mo\u017cna stworzy\u0107 przestrze\u0144 dla wyobra\u017ani<\/a> i stworzy\u0107 opowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra pozwoli nam i\u015b\u0107 naprz\u00f3d z pewno\u015bci\u0105, na naszym kra\u0144cu Eurazji, pomi\u0119dzy naszymi przyjaci\u00f3\u0142mi, s\u0105siadami, rywalami, w wielkim teatrze Historii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wst\u0119p B\u0119dac w Jenie, Hegel pisze w swoim osobistym dzienniku: \u201eCzytanie rano gazety jest rodzajem porannej modlitwy\u201d. Rozumia\u0142 on przez to spos\u00f3b zaj\u0119cia stanowiska w \u015bwiecie nie na podstawie boskich pewnik\u00f3w, ale w zale\u017cno\u015bci od tego jakim faktycznie jawi\u0142 si\u0119 \u015bwiat. Od dziesi\u0119ciu czy dwunastu lat to przede wszystkim zalew wydarze\u0144 relacjonowanych przez pras\u0119 zmusza nas do zmiany u\u017cywanych przez nas poj\u0119\u0107 i naszej mentalnej mapy \u015bwiata. Prezydent Putin bezczelnie kre\u015bli na nowo granice pa\u0144stw, wysy\u0142a do zachodniej Europy trucicieli i rosyjskich cyber-\u017co\u0142nierzy, Erdo\u011fan – jego turecki odpowiednik – z wydatn\u0105 pomoc\u0105 okr\u0119t\u00f3w wojennych oraz posuwaj\u0105c si\u0119 do szanta\u017cu uchod\u017acami […]<\/p>\n","protected":false},"author":1623,"featured_media":35,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"templates\/post-editorials.php","format":"standard","meta":{"_acf_changed":true,"_trash_the_other_posts":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"staff":[11],"editorial_format":[],"serie":[],"audience":[],"geo":[],"class_list":["post-31","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polityka","staff-luuk-van-middelaar"],"acf":[],"yoast_head":"\nGeopolityczne przebudzenie Europy - Pl Grand Continent<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Geopolityczne przebudzenie Europy - Pl Grand Continent\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wst\u0119p B\u0119dac w Jenie, Hegel pisze w swoim osobistym dzienniku: \u201eCzytanie rano gazety jest rodzajem porannej modlitwy\u201d. Rozumia\u0142 on przez to spos\u00f3b zaj\u0119cia stanowiska w \u015bwiecie nie na podstawie boskich pewnik\u00f3w, ale w zale\u017cno\u015bci od tego jakim faktycznie jawi\u0142 si\u0119 \u015bwiat. Od dziesi\u0119ciu czy dwunastu lat to przede wszystkim zalew wydarze\u0144 relacjonowanych przez pras\u0119 zmusza nas do zmiany u\u017cywanych przez nas poj\u0119\u0107 i naszej mentalnej mapy \u015bwiata. Prezydent Putin bezczelnie kre\u015bli na nowo granice pa\u0144stw, wysy\u0142a do zachodniej Europy trucicieli i rosyjskich cyber-\u017co\u0142nierzy, Erdo\u011fan – jego turecki odpowiednik – z wydatn\u0105 pomoc\u0105 okr\u0119t\u00f3w wojennych oraz posuwaj\u0105c si\u0119 do szanta\u017cu uchod\u017acami […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pl Grand Continent\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-06-12T10:21:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-13T16:21:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1555\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Marin Saillofest\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Marin Saillofest\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/\",\"name\":\"Geopolityczne przebudzenie Europy - Pl Grand Continent\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg\",\"datePublished\":\"2021-06-12T10:21:08+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-13T16:21:10+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/2838b2116880462ec27cf3f26316a10c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg\",\"width\":1555,\"height\":2560},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Geopolityczne przebudzenie Europy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\",\"name\":\"Pl Grand Continent\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/2838b2116880462ec27cf3f26316a10c\",\"name\":\"Marin Saillofest\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/67327e7e18f573a6af8e3de274ba4cc3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/67327e7e18f573a6af8e3de274ba4cc3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Marin Saillofest\"},\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/marinsaillofest\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Geopolityczne przebudzenie Europy - Pl Grand Continent","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Geopolityczne przebudzenie Europy - Pl Grand Continent","og_description":"Wst\u0119p B\u0119dac w Jenie, Hegel pisze w swoim osobistym dzienniku: \u201eCzytanie rano gazety jest rodzajem porannej modlitwy\u201d. Rozumia\u0142 on przez to spos\u00f3b zaj\u0119cia stanowiska w \u015bwiecie nie na podstawie boskich pewnik\u00f3w, ale w zale\u017cno\u015bci od tego jakim faktycznie jawi\u0142 si\u0119 \u015bwiat. Od dziesi\u0119ciu czy dwunastu lat to przede wszystkim zalew wydarze\u0144 relacjonowanych przez pras\u0119 zmusza nas do zmiany u\u017cywanych przez nas poj\u0119\u0107 i naszej mentalnej mapy \u015bwiata. Prezydent Putin bezczelnie kre\u015bli na nowo granice pa\u0144stw, wysy\u0142a do zachodniej Europy trucicieli i rosyjskich cyber-\u017co\u0142nierzy, Erdo\u011fan – jego turecki odpowiednik – z wydatn\u0105 pomoc\u0105 okr\u0119t\u00f3w wojennych oraz posuwaj\u0105c si\u0119 do szanta\u017cu uchod\u017acami […]","og_url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/","og_site_name":"Pl Grand Continent","article_published_time":"2021-06-12T10:21:08+00:00","article_modified_time":"2025-01-13T16:21:10+00:00","og_image":[{"width":1555,"height":2560,"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Marin Saillofest","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Marin Saillofest","Szacowany czas czytania":"25 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/","name":"Geopolityczne przebudzenie Europy - Pl Grand Continent","isPartOf":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg","datePublished":"2021-06-12T10:21:08+00:00","dateModified":"2025-01-13T16:21:10+00:00","author":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/2838b2116880462ec27cf3f26316a10c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#primaryimage","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/pexels-mohamed-abdelsadig-3374938-scaled-1.jpg","width":1555,"height":2560},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2021\/06\/12\/geopolityczne-przebudzenie-europy\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Geopolityczne przebudzenie Europy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/","name":"Pl Grand Continent","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/2838b2116880462ec27cf3f26316a10c","name":"Marin Saillofest","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/67327e7e18f573a6af8e3de274ba4cc3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/67327e7e18f573a6af8e3de274ba4cc3?s=96&d=mm&r=g","caption":"Marin Saillofest"},"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/marinsaillofest\/"}]}},"term_position_data":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1623"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":211,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31\/revisions\/211"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31"},{"taxonomy":"staff","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/staff?post=31"},{"taxonomy":"editorial_format","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/editorial_format?post=31"},{"taxonomy":"serie","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/serie?post=31"},{"taxonomy":"audience","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/audience?post=31"},{"taxonomy":"geo","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/geo?post=31"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}