Nadej\u015bcie pierwszych dawek szczepionek Pfizer-BioNTech Covid-19 w UE w ostatnich dniach 2020 roku oraz organizacja wsp\u00f3lnych „V-dni” szczepie\u0144 w ca\u0142ej Unii 27-29 grudnia zosta\u0142y powitane jako „historyczny” moment w walce Europy z pandemi\u0105, b\u0119d\u0105cy „wzruszaj\u0105cym dowodem jedno\u015bci” w s\u0142owach przewodnicz\u0105cej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen. Jednak odk\u0142adaj\u0105c na bok symboliczne deklaracje, nawet przed jej rozpocz\u0119ciem, og\u00f3lnoeuropejska kampania szczepie\u0144 sta\u0142a si\u0119 symbolem nie tylko jedno\u015bci, ale tak\u017ce g\u0142\u0119bokiego podzia\u0142u. <\/p>\n\n\n\n
Poza z\u0142o\u017conymi trudno\u015bciami w dopuszczeniu nowych szczepionek do u\u017cytku, oraz znacznymi wyzwaniami logistycznymi zwi\u0105zanymi z ich transportem, przechowywaniem i administracj\u0105, krajowi i Unijni politycy zmagaj\u0105 si\u0119 z kolejnym wyzwaniem, kt\u00f3re mo\u017ce zagrozi\u0107 powodzeniu kampanii szczepie\u0144. Jest ono nast\u0119puj\u0105ce: w znacznej liczbie pa\u0144stw UE niewystarczaj\u0105cy odsetek ludno\u015bci wyra\u017ca obecnie ch\u0119\u0107 poddania si\u0119 szczepieniom. Ci „w\u0105tpi\u0105cy” znacznie przekraczaj\u0105 liczb\u0119 bezpo\u015brednich przeciwnik\u00f3w szczepie\u0144 i negacjonist\u00f3w Covid-19 – i cho\u0107 mo\u017cliwe jest, \u017ce po rozszerzeniu zasi\u0119gu kampanii szczepie\u0144 opinie ulegn\u0105 zmianie, to zaskakuj\u0105co niski poziom zaufania publicznego do szczepionek budzi powa\u017cne obawy. <\/p>\n\n\n\n
Rozpowszechnianie informacji o szczepionce jest w tej chwili dla europejskich przyw\u00f3dc\u00f3w kluczowym polem bitwy. W wielu pa\u0144stwach UE sprzeciw wobec szczepionek jest wi\u0105zany z prawem do „wolno\u015bci osobistej” w odniesieniu do tego kiedy (i czy) szczepi\u0107 si\u0119 lub nie. Lecz, jak pokazuj\u0105 r\u00f3\u017cne badania, ekosystem informacyjny kszta\u0142tuj\u0105cy ten wyb\u00f3r osobisty, wcale nie jest „wolny”. Podobnie jak w przypadku pandemii Covid-19, wysi\u0142ki na rzecz szczepie\u0144 s\u0105 przedmiotem kampanii dezinformacyjnych s\u0142u\u017c\u0105cych r\u00f3\u017cnym interesom politycznym, w skali krajowej, europejskiej, ale te\u017c \u015bwiatowej. A geopolityka, kt\u00f3ra b\u0119dzie mia\u0142a wp\u0142yw na powodzenie europejskiej kampanii szczepie\u0144, nie tylko b\u0119dzie zwalczana w „globalnych” rywalizacjach o dost\u0119p do szczepionek lub ich dystrybucj\u0119, ale tak\u017ce w znacznie bardziej prozaicznych, \u2018lokalnych\u2019 miejscach. Ta rywalizacja pojawi si\u0119 na ekranach i w gazetach, w rozmowach przy stole i na ulicy, w znacznie mniej oczywistej konkurencji o „codzienne” geopolityczne wyobra\u017anie Europejczyk\u00f3w odno\u015bnie zakresu bezpiecze\u0144stwa lub jego braku, zaufania i braku zaufania (nie tylko do szczepionki).<\/p>\n\n\n\n Takie „globalne” i „codzienne” wyobra\u017anie geopolityczne s\u0105 ze sob\u0105 g\u0142\u0119boko powi\u0105zane.<\/p>Luiza Bialasiewicz<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Takie „globalne” i „codzienne” wyobra\u017anie geopolityczne s\u0105 ze sob\u0105 g\u0142\u0119boko powi\u0105zane. Jak od dawna twierdz\u0105 feministyczni naukowcy geopolityki, „wielka” geopolityka jest tak\u017ce zawsze zwi\u0105zana z intymn\u0105 przestrzeni\u0105 \u017cycia codziennego, z cia\u0142ami, uczuciami (takimi jak strach i nadzieja), ale tak\u017ce prozaicznymi przedmiotami i codziennymi nawykami, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 miejscami powielania „wielkich” wyobra\u017ce\u0144 i mo\u017cliwo\u015bci geopolitycznych <\/span>1<\/sup><\/a><\/span><\/span>. W chwilach „dezorientacji geopolitycznej”, takich jak obecny okres pandemii, potrzeba nadania \u015bwiatu sensu, zar\u00f3wno w codzienno\u015bci, jak i w skali spraw globalnych, przyci\u0105ga my\u015blenie spiskowe, kt\u00f3re dostarcza \u0142atwych narracji o tym „co jest niebezpieczne” i „kto jest winny”. Spiskowe wyobra\u017cenia geopolityczne o szczepionce Covid-19 dzia\u0142aj\u0105 wi\u0119c w r\u00f3\u017cnych skalach i s\u0105 wyra\u017cane w spos\u00f3b jawny, jak r\u00f3wnie\u017c nie tak bardzo jawny. <\/p>\n\n\n\n Szczepionka Covid-19 od miesi\u0119cy jest polem bitew w skali geopolityki globalnej. Dla kluczowych graczy globalnych, wy\u015bcig ku szczepionce sta\u0142 si\u0119 wy\u015bcigiem do wykazania geopolitycznej dominacji: dla Chin jest to pr\u00f3ba odzyskania wizerunku wybawcy sanitarnego (w\u0142asnych obywateli, ale tak\u017ce partner\u00f3w w Azji, Afryce i Ameryce \u0141aci\u0144skiej); dla Rosji – pr\u00f3ba potwierdzenia jej doskona\u0142o\u015bci naukowej, ale tak\u017ce roli regionalnej pot\u0119gi; dla administracji USA droga do pokazania, \u017ce Stany Zjednoczone by\u0142y w stanie przy\u015bpieszy\u0107 otwarcie swojej gospodarki poprzez \u2018przedsi\u0119biorczy\u2019 post\u0119p naukowy, a nie restrykcje; dla Wielkiej Brytanii – szansa \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce post-Brexitowski kraj by\u0142 w stanie robi\u0107 rzeczy lepiej i szybciej bez UE. Dla UE: (przynajmniej symbolicznie) dowodem jedno\u015bci i solidarno\u015bci pa\u0144stw cz\u0142onkowskich we wsp\u00f3lnej strategii zam\u00f3wie\u0144 i realizacji kampanii szczepie\u0144. Zapewnienie r\u00f3wnego dost\u0119pu do szczepie\u0144 na ca\u0142ym \u015bwiecie sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c (przynajmniej w retoryce) cz\u0119\u015bci\u0105 geopolitycznej auto-reprezentacji UE: w s\u0142owach HRVP Josep Borrell, potwierdzaj\u0105cych zobowi\u0105zanie Europy \u017ceby „nie pozostawi\u0107 nikogo w tyle i uczyni\u0107 ze szczepionki Covid-19 \u015bwiatowe dobro publiczne” <\/span>2<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n Nie dziwi wiec fakt, \u017ce jako geopolityczne \u2018pole bitwy\u2019 szczepionka jest cz\u0119sto opisywana odwo\u0142aniami do wojskowych metafor. Od „szczepionkowego nacjonalizmu” i walki mi\u0119dzy pa\u0144stwami (niestety te\u017c w UE\u2026) o prymat w „pozyskiwaniu” wystarczaj\u0105cych dawek dla \u201cswoich\u201d cia\u0142, do u\u017cycia personelu wojskowego do transportu, jak r\u00f3wnie\u017c administracji szczepie\u0144, w kampanii szczepionkowej obfituje nie tylko s\u0142ownictwo, ale tak\u017ce infrastruktura materialna do prowadzenia wojny. Podobnie jak w innych konfliktach, r\u00f3wnie\u017c ta walka jest walk\u0105 nie tylko o cia\u0142a, ale r\u00f3wnie\u017c o umys\u0142y. <\/p>\n\n\n\n Opieraj\u0105c si\u0119 na takich w\u0142a\u015bnie zmilitaryzowanych wezwaniach, redaktor Maurizio Molinari por\u00f3wna\u0142 kampani\u0119 szczepie\u0144 do „kampanii na rzecz wyzwolenia kontynentu” na pierwszej stronie czo\u0142owego w\u0142oskiego dziennika La Repubblica <\/em>w wigilie og\u00f3lnounijnych „V-dni” <\/span>3<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Ale ta kampania, zauwa\u017cy\u0142, ma bardzo niepokoj\u0105ca pi\u0119t\u0119 achillesow\u0105: wysoki odsetek obywateli europejskich, kt\u00f3rzy z tego czy innego powodu s\u0105 przeciwni szczepieniom. Lecz gdy w kontek\u015bcie w\u0142oskim odsetek sceptyk\u00f3w lub os\u00f3b otwarcie sprzeciwiaj\u0105cych si\u0119 szczepieniom znacznie spad\u0142 wraz z rozpocz\u0119ciem kampanii szczepie\u0144, w innych krajach europejskich sytuacja jest, rzeczywi\u015bcie, bardzo niepokoj\u0105ca. <\/p>\n\n\n\n Jak wynika z sonda\u017cu zleconego w ostatnich dniach 2020 r. przez Gazet\u0119 Wyborcz\u0105, <\/em>tylko 43,4% Polak\u00f3w by\u0142o sk\u0142onnych zaszczepi\u0107 si\u0119 przeciwko Covid-19; nieco wi\u0119cej by\u0142o przeciwnych (43,8%), a prawie 13% deklarowa\u0142o si\u0119 jako „niepewnych” <\/span>4<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Na W\u0119grzech, gdzie pod koniec roku sonda\u017ce wykazywa\u0142y jedynie 15% ch\u0119tnych do szczepie\u0144, rz\u0105d Orbana sp\u0119dzi\u0142 ostatnie miesi\u0105ce podwa\u017caj\u0105c zaufanie spo\u0142eczne do unijnego procesu zatwierdzania, ubolewaj\u0105c nad jego powolno\u015bci\u0105 i w\u0105tpi\u0105c w skuteczno\u015b\u0107 zatwierdzonych szczepionek, og\u0142aszaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c, \u017ce W\u0119grom o wiele lepiej by si\u0119 op\u0142aca\u0142o kupi\u0107 rosyjskie lub chi\u0144skie szczepionki <\/span>5<\/sup><\/a><\/span><\/span>. Oczywi\u015bcie \u017cadne szczepionki rosyjskie lub chi\u0144skie nie dotar\u0142y, ale kiedy te zatwierdzone przez UE by\u0142y udost\u0119pnione, bardzo niewielu W\u0119gr\u00f3w by\u0142o ch\u0119tnych do szczepie\u0144. Na W\u0119grzech bitwa o szczepionki szybko si\u0119 rozszerzy\u0142a i sta\u0142a si\u0119 coraz bardziej brutalna: P\u00e9ter Krek\u00f3, wybitny w\u0119gierski analityk polityczny, otrzyma\u0142 gro\u017aby \u015bmierci po tym jak jego artyku\u0142 w POLITICO na temat instrumentalizacji postaw antyszczepiennych przez re\u017cim Orbana zosta\u0142 zaatakowany przez prorz\u0105dowe media kt\u00f3re ca\u0142kowicie zmieni\u0142y jego sens <\/span>6<\/sup><\/a><\/span><\/span>. W Polsce konserwatywne frakcje Ko\u015bcio\u0142a katolickiego tak\u017ce przyczyni\u0142y si\u0119 w ostatnich miesi\u0105cach do zasiania w\u0105tpliwo\u015bci nie tylko co do bezpiecze\u0144stwa, ale i moralno\u015bci szczepionek produkowanych przez firmy kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 kom\u00f3rki p\u0142odowe: Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w Bioetycznych Konferencji Episkopatu Polski wyda\u0142 rekomendacj\u0119 pozostawienia „indywidualnego wyboru” katolikom, pozwalaj\u0105c tak wielu ksi\u0119\u017com parafialnym na indywidualny wyb\u00f3r zniech\u0119cania do szczepie\u0144 <\/span>7<\/sup><\/a><\/span><\/span>.<\/p>\n\n\n\n