{"id":18,"date":"2020-12-14T00:01:00","date_gmt":"2020-12-14T00:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/"},"modified":"2025-01-13T16:37:58","modified_gmt":"2025-01-13T16:37:58","slug":"josep-borrell","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/","title":{"rendered":"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19?"},"content":{"rendered":"\n

Tekst ten jest r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pny w j\u0119zyku angielskim<\/a> na stronie internetowej Groupe d\u2019\u00e9tudes g\u00e9opolitiques.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dla Unii Europejskiej i jej polityki zagranicznej skutki kryzysu COVID-19 b\u0119d\u0105 \u015bci\u015ble uzale\u017cnione od decyzji, kt\u00f3re podejmiemy w najbli\u017cszych miesi\u0105cach.<\/p>\n\n\n\n

Do\u015bwiadczamy powa\u017cnego kryzysu multilateralizmu. Grupy G7 i G20 s\u0105 praktycznie nieobecne; Rada Bezpiecze\u0144stwa ONZ jest sparali\u017cowana, a wiele struktur sektorowych, takich jak \u015awiatowa Organizacja Handlu czy \u015awiatowa Organizacja Zdrowia, przekszta\u0142ca si\u0119 w areny, na kt\u00f3rych kraje walcz\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po raz pierwszy od pocz\u0105tku XX wieku do\u015bwiadczamy kryzysu, w kt\u00f3rym Stany Zjednoczone do tej pory nie odgrywa\u0142y wiod\u0105cej roli. Jednocze\u015bnie Chiny coraz bardziej zaznaczaj\u0105 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 na \u015bwiatowej scenie. A autorytarne re\u017cimy zyskuj\u0105 na sile wsz\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

Obecny kryzys prowadzi do coraz wi\u0119kszych rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy krajami. Nie wszystkie kraje maj\u0105 tak\u0105 sam\u0105 zdolno\u015b\u0107 do sprostania wyzwaniom zwi\u0105zanym z pandemi\u0105. Prowadzi to do regresu w zakresie globalnego ub\u00f3stwa i nier\u00f3wno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Po\u0142\u0105czenie tych tendencji utrudnia sytuacj\u0119 w Europie. Wyb\u00f3r Joego Bidena w Stanach Zjednoczonych z pewno\u015bci\u0105 otwiera bardziej optymistyczne perspektywy dla multilateralizmu i naszych demokratycznych warto\u015bci w skali globalnej, ale nie powinni\u015bmy oczekiwa\u0107 cud\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Czy Europa nie jest zbyt podzielona, by prowadzi\u0107 prawdziw\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Aby uczyni\u0107 nasz\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105 bardziej skuteczn\u0105, od pocz\u0105tku mojej kadencji nalega\u0142em, \u017ceby Unia \u201enauczy\u0142a si\u0119 m\u00f3wi\u0107 j\u0119zykiem w\u0142adzy\u201d. Cz\u0119sto odpowiadano mi, \u017ce jest zbyt podzielona, by osi\u0105gn\u0105\u0107 ten cel.<\/p>\n\n\n\n

Wyb\u00f3r Joego Bidena w Stanach Zjednoczonych z pewno\u015bci\u0105 otwiera bardziej optymistyczne perspektywy dla multilateralizmu i naszych demokratycznych warto\u015bci w skali globalnej, ale nie powinni\u015bmy oczekiwa\u0107 cud\u00f3w.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Od wielu lat jestem zaanga\u017cowany w polityk\u0119 europejsk\u0105 i oczywi\u015bcie zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, jak bardzo Europa dwudziestu siedmiu pa\u0144stw cz\u0142onkowskich r\u00f3\u017cni si\u0119 od Europy dwunastu pa\u0144stw. Podzia\u0142y w Europie niew\u0105tpliwie zwi\u0119kszy\u0142y si\u0119 od czasu jej rozszerzenia na wsch\u00f3d. Jednak nie jest to jedyny pow\u00f3d. Na przyk\u0142ad \u201ep\u0119kni\u0119cie\u201d w zakresie migracji nie przebiega jednoznacznie na granicy Zach\u00f3d-Wsch\u00f3d, a \u201ep\u0119kni\u0119cie\u201d P\u00f3\u0142noc-Po\u0142udnie pomi\u0119dzy d\u0142u\u017cnikami i wierzycielami dotyczy g\u0142\u00f3wnie kraj\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y ju\u017c cz\u0142onkami Unii przed jej rozszerzeniem. <\/p>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na nasz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, my, Europejczycy, P\u00f3\u0142noc i Po\u0142udnie, Wsch\u00f3d i Zach\u00f3d, cz\u0119sto nie mamy takiego samego rozumienia \u015bwiata. Pozw\u00f3lcie mi poda\u0107 osobisty przyk\u0142ad, aby to zilustrowa\u0107. Moi polscy przyjaciele cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105, \u017ce swoj\u0105 wolno\u015b\u0107 zawdzi\u0119czaj\u0105 papie\u017cowi Janowi Paw\u0142owi II i Stanom Zjednoczonym Ronalda Reagana, kt\u00f3re wygra\u0142y zimn\u0105 wojn\u0119. I maj\u0105 racj\u0119. Wierz\u0119 jednak r\u00f3wnie\u017c, jak wielu Hiszpan\u00f3w, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Stanom Zjednoczonym i papie\u017cowi zawdzi\u0119czamy 40 lat dyktatury Franco. Franco m\u00f3g\u0142 pozosta\u0107 u w\u0142adzy tak d\u0142ugo, poniewa\u017c od pocz\u0105tku mia\u0142 poparcie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, a p\u00f3\u017aniej \u2013 w kontek\u015bcie zimnej wojny \u2013 Stan\u00f3w Zjednoczonych. <\/p>\n\n\n\n

Te r\u00f3\u017cnice wzbogacaj\u0105 nas, je\u015bli jeste\u015bmy w stanie skupi\u0107 si\u0119 na tym, co nas \u0142\u0105czy. Stanowi\u0105 one jednak r\u00f3wnie\u017c powa\u017cne wyzwanie dla polityki zagranicznej. Widzieli\u015bmy to dopiero co w odniesieniu do sankcji na\u0142o\u017conych po sfa\u0142szowanych wyborach prezydenckich na Bia\u0142orusi. Podj\u0119cie decyzji w tej sprawie zaj\u0119\u0142o nam prawie dwa miesi\u0105ce, w wyniku czego ucierpia\u0142a nasza wiarygodno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Z pewno\u015bci\u0105 nie jest to pierwszy raz, kiedy do\u015bwiadczamy takich podzia\u0142\u00f3w. Od rozpadu Jugos\u0142awii poprzez proces pokojowy na Bliskim Wschodzie, wojn\u0119 z Irakiem w 2003 roku, a\u017c do niepodleg\u0142o\u015bci Kosowa, kwestii libijskiej czy dzia\u0142a\u0144 Turcji w regionie Morza \u015ar\u00f3dziemnego, te wydarzenia cz\u0119sto parali\u017cowa\u0142y proces decyzyjny UE lub pozbawia\u0142y jej reakcji znaczenia.<\/p>\n\n\n\n

Wierz\u0119 jednak r\u00f3wnie\u017c, jak wielu Hiszpan\u00f3w, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Stanom Zjednoczonym i papie\u017cowi zawdzi\u0119czamy 40 lat dyktatury Franco. Franco m\u00f3g\u0142 pozosta\u0107 u w\u0142adzy tak d\u0142ugo, poniewa\u017c od pocz\u0105tku mia\u0142 poparcie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, a p\u00f3\u017aniej \u2013 w kontek\u015bcie zimnej wojny \u2013 Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Jakie powinny by\u0107 metody podejmowania decyzji w zakresie europejskiej polityki zagranicznej?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Co mo\u017cna zrobi\u0107? G\u0142\u00f3wna odpowied\u017a le\u017cy w stworzeniu wsp\u00f3lnej kultury strategicznej: im bardziej Europejczycy zgadzaj\u0105 si\u0119 co do tego, jak widz\u0105 \u015bwiat i jego problemy, tym bardziej b\u0119d\u0105 si\u0119 zgadza\u0107 co do tego, co z nimi zrobi\u0107. W\u0142a\u015bnie to chcemy zrobi\u0107, buduj\u0105c z naszymi pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi \u201eStrategic Compass<\/a>\u201d, strategiczny kompas dla Unii. Ale jest to ze swej natury zadanie d\u0142ugoterminowe. A w mi\u0119dzyczasie musimy by\u0107 w stanie podejmowa\u0107 decyzje o trudnych sprawach w czasie rzeczywistym.<\/p>\n\n\n\n

Polityka zagraniczna i bezpiecze\u0144stwa pozostaje w wy\u0142\u0105cznej kompetencji pa\u0144stw i decyzje w tej dziedzinie musz\u0105 by\u0107 podejmowane jednog\u0142o\u015bnie, a ka\u017cde pa\u0144stwo ma prawo weta. Ale wiele z tych decyzji ma charakter binarny: czy uznaje si\u0119 rz\u0105d, czy nie, czy rozpoczyna operacj\u0119 zarz\u0105dzania kryzysowego, czy te\u017c nie. To cz\u0119sto prowadzi do blokad. <\/p>\n\n\n\n

Stanowi to wyra\u017any kontrast w stosunku do wielu obszar\u00f3w, od jednolitego rynku po klimat i migracj\u0119, gdzie UE mo\u017ce podejmowa\u0107 decyzje kwalifikowan\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w (55% pa\u0144stw cz\u0142onkowskich i 65% spo\u0142ecze\u0144stwa). Podczas gdy w tych kwestiach wa\u017cne interesy krajowe cz\u0119sto \u015bcieraj\u0105 si\u0119 tak samo jak w polityce zagranicznej.<\/p>\n\n\n\n

Jednak w dziedzinach, w kt\u00f3rych UE mo\u017ce podejmowa\u0107 decyzje poprzez g\u0142osowanie wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kwalifikowan\u0105, w bardzo niewielkim stopniu korzysta z tej metody podejmowania decyzji. Dlaczego tak jest? Poniewa\u017c zawsze wolimy szuka\u0107 kompromis\u00f3w, kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 trzyma\u0107. Ale aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten rezultat, wszystkie pa\u0144stwa musz\u0105 zgodzi\u0107 si\u0119 na inwestowanie w jednomy\u015blno\u015b\u0107. Zagro\u017cenie g\u0142osowaniem wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kwalifikowan\u0105 do tego zach\u0119ca.<\/p>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku mojej kadencji przekonywa\u0142em, \u017ce je\u015bli w polityce zagranicznej chcemy unikn\u0105\u0107 parali\u017cu, powinni\u015bmy rozwa\u017cy\u0107 podj\u0119cie pewnych decyzji, nie wymagaj\u0105cych pe\u0142nej jednomy\u015blno\u015bci dwudziestu siedmiu pa\u0144stw. A w lutym zesz\u0142ego roku, kiedy zablokowano rozpocz\u0119cie operacji IRINI maj\u0105cej na celu monitorowanie embarga na bro\u0144 na\u0142o\u017conego na Libi\u0119, podnios\u0142em kwesti\u0119, czy rozs\u0105dnym jest, aby jeden kraj m\u00f3g\u0142 zapobiec realizacji planu pozosta\u0142ych dwudziestu sze\u015bciu pa\u0144stw, skoro i tak nie b\u0119dzie uczestniczy\u0142 w operacji.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest to oczywi\u015bcie kwestia poddawania wszystkich decyzji dotycz\u0105cych polityki zagranicznej pod g\u0142osowanie wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kwalifikowan\u0105. Ale mo\u017ce by\u0107 ono stosowane w obszarach, w kt\u00f3rych w przesz\u0142o\u015bci cz\u0119sto byli\u015bmy blokowani \u2013 czasami z powod\u00f3w zupe\u0142nie niezwi\u0105zanych z dan\u0105 kwesti\u0105 \u2013 takich jak prawa cz\u0142owieka czy sankcje. W swoim ostatnim or\u0119dziu o stanie Unii Europejskiej Ursula Von Der Leyen, przewodnicz\u0105ca Komisji, przyj\u0119\u0142a ten wniosek, ale przewodnicz\u0105cy Rady Europejskiej Charles Michel wyrazi\u0142 sprzeciw.<\/p>\n\n\n\n

Inne mo\u017cliwo\u015bci na pewno istniej\u0105. Czasami lepiej jest, jak ju\u017c to robi\u0142em, poda\u0107 do publicznej wiadomo\u015bci istotne stanowisko popierane przez dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, ni\u017c czeka\u0107 na wydanie deklaracji z udzia\u0142em dwudziestu siedmiu pa\u0144stw cz\u0142onkowskich zredukowanej do najni\u017cszego wsp\u00f3lnego mianownika.<\/p>\n\n\n\n

Jak stanowi Traktat, mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zastosowa\u0107 \u201ekonstruktywne wstrzymanie si\u0119 od g\u0142osu\u201d: dane pa\u0144stwo nie popiera stanowiska bez uniemo\u017cliwienia Unii podj\u0119cia decyzji.  W ten spos\u00f3b na przyk\u0142ad w 2008 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 misja EULEX w Kosowie.<\/p>\n\n\n\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce w najbli\u017cszych miesi\u0105cach b\u0119dziemy mogli om\u00f3wi\u0107 sposoby u\u0142atwienia podejmowania decyzji w zakresie polityki zagranicznej, szczeg\u00f3lnie w ramach konferencji w sprawie przysz\u0142o\u015bci Europy. Rzeczywi\u015bcie, istnieje pilna potrzeba, aby UE zwi\u0119kszy\u0142a swoj\u0105 zdolno\u015b\u0107 do dzia\u0142ania w tym niepewnym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cemy odeprze\u0107 eurosceptycyzm<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W ostatnich latach byli\u015bmy \u015bwiadkami wzrostu eurosceptycyzmu w wielu pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich. Cz\u0119sto trudno jest \u201enam\u201d \u2013 naukowcom, politykom et cetera<\/em> \u2013 robi\u0107 to, co robi\u0105 populi\u015bci: upraszcza\u0107, by odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci do emocji. Zawsze \u0142atwiej b\u0119dzie krzycze\u0107 \u201eAmerica First\u201d ni\u017c wzywa\u0107 do ustanowienia porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego opartego na zasadach.<\/p>\n\n\n\n

Zawsze \u0142atwiej b\u0119dzie krzycze\u0107 \u201eAmerica First\u201d ni\u017c wzywa\u0107 do ustanowienia porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego opartego na zasadach.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3\u0142y pracy Komisji i nasza z\u0142o\u017cona dynamika instytucjonalna s\u0105 rzeczywi\u015bcie trudne do prze\u0142o\u017cenia na emocje. Ale my, Europejczycy, mo\u017cemy by\u0107 dumni z wykonanej przez nas pracy. Zbudowali\u015bmy system, kt\u00f3ry jak nigdzie indziej na \u015bwiecie \u0142\u0105czy w sobie trwa\u0142y pok\u00f3j, wolno\u015b\u0107 polityczn\u0105 i sp\u00f3jno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c bardziej obiektywne powody wzrostu eurosceptycyzmu. Po kryzysach z lat 2001 i 2008, potrzeba by\u0142o du\u017co czasu, aby okaza\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 solidarno\u015b\u0107, aby odwr\u00f3ci\u0107 sytuacj\u0119. Tak bardzo, \u017ce te kryzysy, kt\u00f3re mia\u0142y swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w nieprawid\u0142owym funkcjonowaniu ameryka\u0144skiego systemu finansowego, ostatecznie wywo\u0142a\u0142y trwalsze skutki w Europie ni\u017c w Stanach Zjednoczonych. <\/p>\n\n\n\n

Europa by\u0142a r\u00f3wnie\u017c powolna w podejmowaniu dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu kontrol\u0119 nadu\u017cy\u0107 zwi\u0105zanych z delegowaniem pracownik\u00f3w lub ograniczenie nadmiernej konkurencji podatkowej mi\u0119dzy krajami europejskimi. Jednak\u017ce Unia jest obecnie zdeterminowana, aby bardziej aktywnie walczy\u0107, zar\u00f3wno w dziedzinie spo\u0142ecznej, jak i fiskalnej, z tymi naruszeniami prawdziwie wolnej i niezak\u0142\u00f3conej konkurencji.<\/p>\n\n\n\n

Jak widzieli\u015bmy przy okazji pandemii COVID-19, nie potrafili\u015bmy ograniczy\u0107 dezindustrializacji, kt\u00f3ra w wielu sektorach czyni nas bardzo uzale\u017cnionymi od innych. I nie uda\u0142o nam si\u0119 sprawi\u0107, by Europa sta\u0142a si\u0119 znacz\u0105c\u0105 pot\u0119g\u0105 w gospodarce cyfrowej, kt\u00f3ra ma zasadnicze znaczenie dla przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Jednak\u017ce obecnie dostrzegamy znaczenie aktywniejszej polityki przemys\u0142owej i podj\u0119li\u015bmy ju\u017c istotne kroki w celu lepszej ochrony naszych przedsi\u0119biorstw i przywr\u00f3cenia r\u00f3wnowagi w stosunkach handlowych z naszymi partnerami zewn\u0119trznymi. Nasze d\u0105\u017cenie do rozwijania \u201estrategicznej autonomii\u201d Europy ma w istocie silny wymiar gospodarczy.<\/p>\n\n\n\n

Obecny kryzys wreszcie pokaza\u0142, \u017ce wyci\u0105gn\u0119li\u015bmy wnioski z naszych wcze\u015bniejszych trudno\u015bci: pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie, Komisja Europejska, Europejski Bank Centralny i Rada Europejska zareagowa\u0142y tym razem szybko i zdecydowanie. Uczynili\u015bmy stref\u0119 euro bardziej odporn\u0105, cho\u0107 nadal musimy wzmacnia\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105 rol\u0119 naszej wsp\u00f3lnej waluty. <\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki naszym systemom spo\u0142ecznym, kt\u00f3re s\u0105 najbardziej rozwini\u0119te na \u015bwiecie, mo\u017cliwe by\u0142o obj\u0119cie opiek\u0105 zdrowotn\u0105, lepiej ni\u017c gdziekolwiek indziej, ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa europejskiego, przy jednoczesnym zabezpieczeniu dochod\u00f3w i miejsc pracy Europejczyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kryzys zdrowotny i gospodarczy dotkn\u0105\u0142 jednak kraje Unii w bardzo r\u00f3\u017cny spos\u00f3b. Wiele z najbardziej dotkni\u0119tych kraj\u00f3w znalaz\u0142o si\u0119 w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3re najbardziej ucierpia\u0142y podczas kryzysu w 2008 roku, co ograniczy\u0142o ich zdolno\u015b\u0107 do reagowania na kryzys zwi\u0105zany z pandemi\u0105 COVID-19. Kryzys grozi\u0142 zatem dalszym pog\u0142\u0119bianiem si\u0119 nier\u00f3wno\u015bci w UE. <\/p>\n\n\n\n

Dlatego konieczne by\u0142o wspieranie tych kraj\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie zaproponowa\u0142a Komisja w ramach inicjatywy \u201eNext Generation EU\u201d, zatwierdzonej przez Rad\u0119 Europejsk\u0105 w lipcu ubieg\u0142ego roku. Chocia\u017c inicjatywa ta nie zosta\u0142a jeszcze sfinalizowana, prze\u0142amuje ona wa\u017cne tabu, pozwalaj\u0105c Unii na emisj\u0119 wsp\u00f3lnego d\u0142ugu i dokonanie znacznych transfer\u00f3w finansowych do najbardziej dotkni\u0119tych kraj\u00f3w, nie tylko w formie po\u017cyczek, ale tak\u017ce w formie bezpo\u015brednich dotacji. <\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c ta bardzo zr\u00f3\u017cnicowana Europa jest nadal trudna do zjednoczenia, szczeg\u00f3lnie w zakresie polityki zagranicznej, to czynione s\u0105 w tej kwestii post\u0119py. W \u015bwiecie stoj\u0105cym przed wyzwaniami, takimi jak zmiany klimatu, i zdominowanym przez pot\u0119gi, takie jak Chiny, Indie czy Stany Zjednoczone, Europejczycy s\u0105, jestem pewien, coraz bardziej \u015bwiadomi, \u017ce mog\u0105 przetrwa\u0107 tylko wtedy, gdy po\u0142\u0105cz\u0105 si\u0142y. A pandemia COVID-19 utwierdzi\u0142a nas w przekonaniu, \u017ce potrzebujemy wi\u0119kszej integracji europejskiej.<\/p>\n\n\n\n

W \u015bwiecie stoj\u0105cym przed wyzwaniami, takimi jak zmiany klimatu, i zdominowanym przez pot\u0119gi, takie jak Chiny, Indie czy Stany Zjednoczone, Europejczycy s\u0105, jestem pewien, coraz bardziej \u015bwiadomi, \u017ce mog\u0105 przetrwa\u0107 tylko wtedy, gdy po\u0142\u0105cz\u0105 si\u0142y. A pandemia COVID-19 utwierdzi\u0142a nas w przekonaniu, \u017ce potrzebujemy wi\u0119kszej integracji europejskiej.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Dlatego te\u017c jestem raczej optymist\u0105 co do naszej zdolno\u015bci do przezwyci\u0119\u017cenia eurosceptycyzmu. Wzmocnienie naszej wewn\u0119trznej sp\u00f3jno\u015bci ma zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia naszych dzia\u0142a\u0144 zewn\u0119trznych. <\/p>\n\n\n\n

Nowy pocz\u0105tek ze Stanami Zjednoczonymi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Wyniki wybor\u00f3w prezydenckich w USA s\u0105 kolejnym powodem do \u2013 ostro\u017cnego \u2013 optymizmu. Stosunki mi\u0119dzy Uni\u0105 a now\u0105 administracj\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 b\u0119d\u0105 mia\u0142y oczywi\u015bcie kluczowe znaczenie dla przysz\u0142o\u015bci europejskiej polityki zagranicznej. Po czterech trudnych latach nadszed\u0142 czas na nowy pocz\u0105tek. <\/p>\n\n\n\n

Nie oznacza to, \u017ce zawsze b\u0119dziemy si\u0119 zgadza\u0107. Nie zgadzali\u015bmy si\u0119 przed Donaldem Trumpem i nie b\u0119dziemy si\u0119 zgadza\u0107 za Joego Bidena. Istniej\u0105 podstawowe przyczyny \u2013 demograficzne, gospodarcze i polityczne \u2013 dla kt\u00f3rych trajektorie historyczne Stan\u00f3w Zjednoczonych i Europy mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107. Zbudowali\u015bmy jednak trwa\u0142e partnerstwo ze Stanami Zjednoczonymi, oparte na wsp\u00f3lnych warto\u015bciach i dziesi\u0105tkach lat do\u015bwiadcze\u0144 wsp\u00f3lnej pracy. I przez nast\u0119pne cztery lata b\u0119dziemy mieli do czynienia z ameryka\u0144skim prezydentem, kt\u00f3ry wierzy w partnerstwo z demokratycznymi sojusznikami. Europa zamierza wykorzysta\u0107 to jak najlepiej: nie zwracamy si\u0119 do prezydenta Bidena jedynie z \u017c\u0105daniami, ale r\u00f3wnie\u017c z propozycjami. <\/p>\n\n\n\n

Mamy wiele do naprawienia, ale jeszcze wi\u0119cej do wsp\u00f3lnego zbudowania. Jako wysoki przedstawiciel przedstawi\u0142em Komisji Europejskiej w grudniu 2020 roku \u201eNow\u0105 agend\u0119 transatlantyck\u0105 na rzecz globalnych zmian <\/a>\u201d, obejmuj\u0105c\u0105 wiele zagadnie\u0144. Chc\u0119 skupi\u0107 si\u0119 na trzech obszarach polityki zagranicznej i bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Stany Zjednoczone pozostaj\u0105 nieodzowne dla bezpiecze\u0144stwa europejskiego. Jednocze\u015bnie my, Europejczycy, musimy bardziej zadba\u0107 o nasze w\u0142asne bezpiecze\u0144stwo. Dlatego te\u017c chcemy wzmocni\u0107 obron\u0119 poprzez przeniesienie wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci \u201eci\u0119\u017caru\u201d i zwi\u0119kszy\u0107 zdolno\u015bci Europy do zaanga\u017cowania w dzia\u0142ania operacyjne, szczeg\u00f3lnie w naszym s\u0105siedztwie. <\/p>\n\n\n\n

Strat\u0105 czasu by\u0142aby abstrakcyjna debata na temat tego, czy powinni\u015bmy wybra\u0107 podej\u015bcie oparte na europejskiej autonomii czy na partnerstwie transatlantyckim. S\u0105 to dwie strony tej samej monety: strategicznie \u015bwiadoma i bardziej autonomiczna Europa jest lepszym sojusznikiem dla Stan\u00f3w Zjednoczonych. <\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o bezpiecze\u0144stwo europejskie, to b\u0119dziemy musieli wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 szczeg\u00f3lnie w celu: zintegrowania ca\u0142ych Ba\u0142kan\u00f3w Zachodnich ze strukturami euroatlantyckimi, wspierania suwerenno\u015bci i reform na Ukrainie, wypracowania silnego i sp\u00f3jnego podej\u015bcia do Rosji oraz powstrzymania Turcji przed dalszym \u201edryfowaniem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Strat\u0105 czasu by\u0142aby abstrakcyjna debata na temat tego, czy powinni\u015bmy wybra\u0107 podej\u015bcie oparte na europejskiej autonomii czy na partnerstwie transatlantyckim. S\u0105 to dwie strony tej samej monety: strategicznie \u015bwiadoma i bardziej autonomiczna Europa jest lepszym sojusznikiem dla Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Jako koordynator w\u0142o\u017cy\u0142em du\u017co wysi\u0142ku w to, aby utrzyma\u0107 ira\u0144skie porozumienie j\u0105drowe przy \u017cyciu. Musimy teraz wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z administracj\u0105 Bidena, aby znale\u017a\u0107 spos\u00f3b na to, by Stany Zjednoczone do niego przyst\u0105pi\u0142y i by Iran powr\u00f3ci\u0142 do pe\u0142nego przestrzegania przepis\u00f3w. Kiedy ju\u017c to osi\u0105gniemy, musimy by\u0107 gotowi, by na tym oprze\u0107 i zaj\u0105\u0107 si\u0119 dalszymi problemami bezpiecze\u0144stwa regionalnego. Jestem przekonany, \u017ce jedynym d\u0142ugoterminowym rozwi\u0105zaniem dla chronicznej niestabilno\u015bci jest rozwi\u0105zanie regionalne.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie, co nie mniej wa\u017cne, wzrost znaczenia Chin i wynikaj\u0105ca z niego konkurencja ze Stanami Zjednoczonymi b\u0119d\u0105 nadal kszta\u0142towa\u0107 globalny krajobraz. B\u0119dziemy musieli om\u00f3wi\u0107 i podj\u0105\u0107 ze Stanami Zjednoczonymi wiele wyzwa\u0144, kt\u00f3re si\u0119 z tym wi\u0105\u017c\u0105: od utrzymuj\u0105cej si\u0119 asymetrii w dost\u0119pie do rynku, przez uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce 5G, a\u017c po pr\u00f3by forsowania konkurencyjnych standard\u00f3w w organizacjach multilateralnych i os\u0142abienie wsp\u00f3lnych dzia\u0142a\u0144 na rzecz praw cz\u0142owieka. <\/p>\n\n\n\n

Chiny jako partner, konkurent i systemowy rywal<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Zr\u00f3wnowa\u017cenie naszych stosunk\u00f3w z Chinami ma zasadnicze znaczenie dla naszej przysz\u0142o\u015bci. B\u0119dzie to jednak mo\u017cliwe tylko wtedy, gdy pa\u0144stwa Unii b\u0119d\u0105 stanowi\u0142y zjednoczony front i gdy w pe\u0142ni wykorzystamy instrumenty wsp\u00f3lnotowe, w szczeg\u00f3lno\u015bci si\u0142\u0119 naszego jednolitego rynku. W istocie, jedno\u015b\u0107 ma zasadnicze znaczenie w naszych stosunkach z Pekinem, poniewa\u017c \u017caden kraj europejski nie jest w stanie samodzielnie broni\u0107 swoich interes\u00f3w i warto\u015bci przed krajem wielko\u015bci Chin. Tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cemy sprawi\u0107, by Pekin wreszcie wype\u0142ni\u0142 swoje zobowi\u0105zanie do d\u0105\u017cenia do wi\u0119kszej wzajemno\u015bci w swoich stosunkach z UE.<\/p>\n\n\n\n

Pod wzgl\u0119dem gospodarczym jeste\u015bmy jednak zbyt wsp\u00f3\u0142zale\u017cni, by oddzieli\u0107 si\u0119 od Chin, jak to rozg\u0142asza\u0142a administracja Trumpa. Niekt\u00f3rzy analitycy m\u00f3wi\u0105 o nowej zimnej wojnie, ale ta analogia jest myl\u0105ca, poniewa\u017c Stany Zjednoczone, Europa i Zwi\u0105zek Radziecki nigdy nie by\u0142y tak gospodarczo powi\u0105zane jak dzi\u015b s\u0105 z Chinami. Oczywi\u015bcie, musimy rozwija\u0107 nasz\u0105 \u201estrategiczn\u0105 autonomi\u0119\u201d wobec tego kraju w sferze gospodarczej, zw\u0142aszcza w sferze cyfrowej, ale je\u015bli koronawirus ma zmieni\u0107 proces globalizacji, to na pewno nie poprzez wstrzymanie go.<\/p>\n\n\n\n

Przywr\u00f3cenie r\u00f3wnowagi w stosunkach UE-Chiny ma nadal zasadnicze znaczenie r\u00f3wnie\u017c dla podejmowania g\u0142\u00f3wnych problem\u00f3w o charakterze globalnym i ich ostatecznego rozwi\u0105zania. Najbardziej oczywistym przyk\u0142adem jest walka ze zmianami klimatycznymi. Uda nam si\u0119 je ograniczy\u0107 tylko wtedy, gdy r\u00f3wnolegle z naszymi wysi\u0142kami g\u0142\u00f3wni zanieczyszczaj\u0105cy planet\u0119, czyli Chiny, Stany Zjednoczone i Indie, p\u00f3jd\u0105 w nasze \u015blady, a Afryka wybierze inn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 rozwoju ni\u017c t\u0119, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej wybrali\u015bmy my.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego UE pragnie pogodzi\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Chinami, na przyk\u0142ad w zakresie klimatu, z bardziej zdecydowanym stanowiskiem w tych obszarach, w kt\u00f3rych jest ono potrzebne. Podej\u015bcie to b\u0119dzie musia\u0142o by\u0107 tak\u017ce zintegrowane z aktywniejsz\u0105 obecno\u015bci\u0105 UE w szerszym regionie Indo-Pacyfiku, we wsp\u00f3\u0142pracy z naszymi demokratycznymi partnerami w Azji. W zwi\u0105zku z tym w\u0142a\u015bnie zawarli\u015bmy „strategiczne partnerstwo” z ASEAN-em.<\/p>\n\n\n\n

Om\u00f3wimy te kwestie z administracj\u0105 prezydenta Bidena, jak to ju\u017c zacz\u0119li\u015bmy robi\u0107 w ostatnich miesi\u0105cach z sekretarzem stanu Mikiem Pompeo w ramach dialogu UE-USA w sprawie Chin, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jesieni\u0105 2020 roku. <\/p>\n\n\n\n

Europa w obliczu nowych mocarstw<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Powstanie autorytarnych re\u017cim\u00f3w jest jednym z g\u0142\u00f3wnych zagro\u017ce\u0144 dla przysz\u0142o\u015bci Europy i naszych demokratycznych warto\u015bci. Poza swoj\u0105 specyfik\u0105, kraje, takie jak Rosja, Chiny i Turcja, maj\u0105 kilka wsp\u00f3lnych cech. S\u0105 oni suwerenni wobec \u015bwiata zewn\u0119trznego i autorytarni w swoich w\u0142asnych granicach. Chc\u0105, aby ich strefy wp\u0142yw\u00f3w zosta\u0142y uznane i s\u0105 zdeterminowani, aby chroni\u0107 je przed kontrol\u0105 z zewn\u0105trz. Chc\u0105 zmieni\u0107 zasady funkcjonowania globalnej gry. <\/p>\n\n\n\n

Dla demokrat\u00f3w suwerenno\u015b\u0107 opiera si\u0119 przede wszystkim na wyra\u017caniu woli narodu, podczas gdy suwerenizm skupia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na suwerenno\u015bci pa\u0144stw, co jest inn\u0105 kwesti\u0105. Suwerenne pa\u0144stwa coraz cz\u0119\u015bciej sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przestrzeganiu podstawowych praw cz\u0142owieka. Staraj\u0105 si\u0119 one zablokowa\u0107 mi\u0119dzynarodowe wsparcie dla spo\u0142ecze\u0144stw obywatelskich, kt\u00f3re domagaj\u0105 si\u0119 wi\u0119cej wolno\u015bci, na przyk\u0142ad na Bia\u0142orusi czy w Hongkongu i Sinciangu.<\/p>\n\n\n\n

W takich konfliktach jak G\u00f3rski Karabach, Libia czy Syria jeste\u015bmy \u015bwiadkami pewnej formy \u201eastanizacji\u201d (w nawi\u0105zaniu do spotkania w Astanie w sprawie konfliktu w Syrii), kt\u00f3ra prowadzi do wykluczenia Europy z rozstrzygania konflikt\u00f3w regionalnych na rzecz Rosji i Turcji.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Moskwa uwa\u017ca, \u017ce ma prawo do kontroli nad Bia\u0142orusi\u0105 i chce przeszkodzi\u0107 Europejczykom we wspieraniu protest\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego skierowanych przeciwko sfa\u0142szowanym wyborom prezydenckim. Konflikt ten nie dotyczy jednak Europy i Rosji, ale mieszka\u0144c\u00f3w Bia\u0142orusi i jej przyw\u00f3dc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142ania Turcji w regionie Morza \u015ar\u00f3dziemnego maj\u0105 na celu zdobycie uznania dla Ankary jako g\u0142\u00f3wnego gracza, kt\u00f3rego nie mo\u017cna wykluczy\u0107 ani ze wsp\u00f3lnego korzystania z zasob\u00f3w gazu, ani z politycznego porozumienia w Libii. To oczywi\u015bcie nie przypadek, \u017ce pierwsza ceremonia religijna w Hagii Sophii, kt\u00f3ra ponownie sta\u0142a si\u0119 meczetem, zbieg\u0142a si\u0119 z rocznic\u0105 traktatu z Lozanny z 1923 roku, kt\u00f3ry oznacza\u0142 przywr\u00f3cenie suwerenno\u015bci Turcji po upokorzeniu na mocy traktatu z S\u00e8vres. Turcja, Rosja i Chiny maj\u0105 t\u0119 sam\u0105 cech\u0119 \u2013 wykorzystuj\u0105 histori\u0119 do realizacji swoich interes\u00f3w na zasadach imperialistycznych.<\/p>\n\n\n\n

Nie zamierzamy zmienia\u0107 geografii, a Turcja nadal b\u0119dzie wa\u017cnym partnerem dla Europy w wielu kwestiach. Dlatego te\u017c, zdecydowanie broni\u0105c prawa mi\u0119dzynarodowego i prawa naszych pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, w tym stosowania w razie konieczno\u015bci sankcji, chcemy jak najszybciej wyj\u015b\u0107 z niebezpiecznej konfrontacji z tym wielkim s\u0105siadem. Ale ta perspektywa ma znaczenie tylko wtedy, gdy jest podzielana przez Turcj\u0119. <\/p>\n\n\n\n

W takich konfliktach jak G\u00f3rski Karabach, Libia czy Syria jeste\u015bmy \u015bwiadkami pewnej formy \u201eastanizacji\u201d (w nawi\u0105zaniu do spotkania w Astanie w sprawie konfliktu w Syrii), kt\u00f3ra prowadzi do wykluczenia Europy z rozstrzygania konflikt\u00f3w regionalnych na rzecz Rosji i Turcji. Przyroda nie znosi pr\u00f3\u017cni: grozi nam niebezpiecze\u0144stwo utworzenia rosyjskich i tureckich baz wojskowych w Libii, zaledwie kilka kilometr\u00f3w od naszych wybrze\u017cy. <\/p>\n\n\n\n

Aby wyj\u015b\u0107 z tej sytuacji i m\u00f3c pokojowo rozwi\u0105za\u0107 nasze konflikty z tymi nowymi mocarstwami, zbudowanymi w oparciu o warto\u015bci, kt\u00f3rych nie podzielamy, musimy nadal wype\u0142nia\u0107 braki w naszych wsp\u00f3lnych mo\u017cliwo\u015bciach obronnych. Jest to cena, jak\u0105 musimy zap\u0142aci\u0107, by stworzy\u0107 geopolityczn\u0105 Europ\u0119, do czego wzywa pani przewodnicz\u0105ca Von der Leyen i Komisja Europejska. <\/p>\n\n\n\n

Nasza odpowiedzialno\u015b\u0107 wobec kraj\u00f3w wschodz\u0105cych i rozwijaj\u0105cych si\u0119 znajduj\u0105cych si\u0119 w trudnej sytuacji<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Poza naszym bezpo\u015brednim otoczeniem Europa musi r\u00f3wnie\u017c pom\u00f3c zmobilizowa\u0107 najbogatsze kraje do pomocy krajom najbiedniejszym w radzeniu sobie z obecnym kryzysem. Jest to nie tylko kwestia solidarno\u015bci, lecz tak\u017ce naszego w\u0142asnego, najwi\u0119kszego interesu: je\u017celi Europejczykom uda si\u0119 przezwyci\u0119\u017cy\u0107 kryzys, a reszta \u015bwiata ulegnie powa\u017cnej destabilizacji, to w nieunikniony spos\u00f3b Europa tak\u017ce ulegnie destabilizacji. <\/p>\n\n\n\n

Stoimy w obliczu najgorszej recesji od czas\u00f3w Wielkiego Kryzysu. Kraje rozwini\u0119te zosta\u0142y bardzo mocno dotkni\u0119te przez pandemi\u0119 COVID-19, ale kraje rozwijaj\u0105ce si\u0119 i wschodz\u0105ce maj\u0105 jeszcze mniejsz\u0105 zdolno\u015b\u0107 manewru w ramach polityki bud\u017cetowej i znacznie trudniejszy dost\u0119p do finansowania, kt\u00f3re pomog\u0142oby poradzi\u0107 sobie ze skutkami pandemii.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 obawy o kolejn\u0105 stracon\u0105 dekad\u0119 w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, nagle zatrzyma\u0142 si\u0119 start Afryki, a Azja Po\u0142udniowa prze\u017cywa powa\u017cne trudno\u015bci gospodarcze i spo\u0142eczne. Po raz pierwszy od dziesi\u0119cioleci szacuje si\u0119, \u017ce skrajne ub\u00f3stwo na \u015bwiecie wzro\u015bnie o kolejne 90 milion\u00f3w os\u00f3b. <\/p>\n\n\n\n

Inicjatywa zawieszenia zad\u0142u\u017cenia<\/a>, zapocz\u0105tkowana w kwietniu 2020 roku przez grup\u0119 G20, przynios\u0142a pewne ulgi najbardziej zad\u0142u\u017conym krajom ubogim. Jednak to zdecydowanie nie wystarczy. Argentyna ponownie nie wywi\u0105za\u0142a si\u0119 ze swojego zad\u0142u\u017cenia w maju, a Zambia w dniu 13 listopada, co zwi\u0119kszy\u0142o ryzyko spirali niewyp\u0142acalno\u015bci, szczeg\u00f3lnie w Afryce, kt\u00f3ra mo\u017ce doprowadzi\u0107 do nowego \u015bwiatowego kryzysu finansowego.<\/p>\n\n\n\n

Na wniosek, w szczeg\u00f3lno\u015bci Unii i jej pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, w listopadzie ubieg\u0142ego roku grupa G20 podj\u0119\u0142a dodatkowe dzia\u0142ania. Przed\u0142u\u017cy\u0142a ona zawieszenie obs\u0142ugi zad\u0142u\u017cenia do czerwca 2021 roku, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 przed\u0142u\u017cenia go o kolejne sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy. Grupa G20 i Klub Paryski uzgodni\u0142y r\u00f3wnie\u017c nowe wsp\u00f3lne ramowe zasady rozpocz\u0119cia procesu restrukturyzacji zad\u0142u\u017cenia<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnich latach Chiny sta\u0142y si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych wierzycieli wielu kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119, szczeg\u00f3lnie w Afryce. Nie s\u0105 cz\u0142onkiem Klubu Paryskiego i do tej pory nie by\u0142y zbyt proaktywne w kwestii zad\u0142u\u017cenia. Przyj\u0119\u0142y jednak nowe zasady G20: to wa\u017cny krok naprz\u00f3d. Teraz liczymy na tak\u0105 sam\u0105 motywacj\u0119 i taki sam poziom zaanga\u017cowania wszystkich partner\u00f3w w tej kwestii.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnich latach Chiny sta\u0142y si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych wierzycieli wielu kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119, szczeg\u00f3lnie w Afryce. Nie s\u0105 cz\u0142onkiem Klubu Paryskiego i do tej pory nie by\u0142y zbyt proaktywne w kwestii zad\u0142u\u017cenia. Przyj\u0119\u0142y jednak nowe zasady G20: to wa\u017cny krok naprz\u00f3d.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Chcieliby\u015bmy jednak p\u00f3j\u015b\u0107 dalej: UE opowiada si\u0119 za rozszerzeniem ram ustalonych przez G20 dla d\u0142ugu kraj\u00f3w ubogich na kraje o \u015brednim dochodzie, kt\u00f3re tego potrzebuj\u0105. Popieramy r\u00f3wnie\u017c nowy og\u00f3lny przydzia\u0142 specjalnych praw ci\u0105gnienia (SDR)<\/a>, mi\u0119dzynarodowej waluty emitowanej przez Mi\u0119dzynarodowy Fundusz Walutowy, w celu zaspokojenia potrzeb powsta\u0142ych w wyniku kryzysu.<\/p>\n\n\n\n

Aby Unia mog\u0142a wp\u0142ywa\u0107 na t\u0119 kluczow\u0105 kwesti\u0119, musimy r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142a\u0107 bardziej jak prawdziwy \u201eTeam Europe<\/a>\u201d, aby wsp\u00f3lnie wykorzysta\u0107 mocne strony naszych pa\u0144stw cz\u0142onkowskich i Unii, co zacz\u0119li\u015bmy robi\u0107 od wiosny ubieg\u0142ego roku w odpowiedzi na pandemi\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Aby zapobiec pog\u0142\u0119bianiu si\u0119 przepa\u015bci wynikaj\u0105cej z obecnego kryzysu, nale\u017cy zadba\u0107 tak\u017ce o to, by przysz\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a przyjazna dla \u015brodowiska i w\u0142\u0105czaj\u0105ca dla wszystkich oraz by ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 korzysta\u0107 z zasob\u00f3w cyfrowych. W tym kontek\u015bcie zasadnicze znaczenie ma wezwanie przewodnicz\u0105cej Von der Leyen do podj\u0119cia globalnej inicjatywy<\/a>, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy redukcj\u0119 zad\u0142u\u017cenia z inwestycjami w tych obszarach.<\/p>\n\n\n\n

Pomimo naszych powa\u017cnych wewn\u0119trznych trudno\u015bci, spos\u00f3b, w jaki zajmujemy si\u0119 kwesti\u0105 pomocy dla kraj\u00f3w wschodz\u0105cych i rozwijaj\u0105cych si\u0119, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w trudnej sytuacji w wyniku obecnego kryzysu, b\u0119dzie mia\u0142 decyduj\u0105cy wp\u0142yw na miejsce Europy w \u015bwiecie, a w szczeg\u00f3lno\u015bci na nasze stosunki z Afryk\u0105. W grze mi\u0119dzy Chinami, Stanami Zjednoczonymi i Europ\u0105 ci, kt\u00f3rzy byli najbardziej proaktywni w tej dziedzinie, b\u0119d\u0105 zdobywa\u0107 punkty po kryzysie. <\/p>\n\n\n\n

Szczepionka na COVID-19 \u015bwiatowym dobrem publicznym<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Inn\u0105 kwesti\u0105, kt\u00f3r\u0105 musimy si\u0119 zaj\u0105\u0107, je\u015bli chcemy unikn\u0105\u0107 regresu i pog\u0142\u0119biania si\u0119 globalnych nier\u00f3wno\u015bci, jest kwestia szczepie\u0144 przeciwko COVID-19. Po kilku trudnych miesi\u0105cach zaczynamy wreszcie widzie\u0107 \u015bwiat\u0142o w tunelu. <\/p>\n\n\n\n

Opracowanie szczepionki to jedno, a jej produkcja i dystrybucja to drugie. Dotarcie do odleg\u0142ych wiosek w Nigrze, Peru czy Kiribati jest wyzwaniem dla UE. Dlatego te\u017c musimy teraz uruchomi\u0107 niezb\u0119dne \u015brodki, aby szybko i bezpiecznie wdro\u017cy\u0107 szczepionki, gdy tylko stan\u0105 si\u0119 one dost\u0119pne. <\/p>\n\n\n\n

Musimy zapobiec \u201enacjonalizacji szczepie\u0144\u201d, wskutek kt\u00f3rej tylko najsilniejsze i najbogatsze kraje by\u0142yby w stanie zaoferowa\u0107 szczepienia swoim spo\u0142ecze\u0144stwom. Musimy r\u00f3wnie\u017c zapobiec \u201edyplomacji szczepionkowej\u201d, kt\u00f3ra spowodowa\u0142aby, \u017ce dost\u0119p do szczepionek wi\u0105za\u0142by si\u0119 z politycznym podporz\u0105dkowaniem danemu krajowi. Ju\u017c na samym pocz\u0105tku tej pandemii Unia Europejska wybra\u0142a multilateralizm i wsp\u00f3\u0142prac\u0119, a nie nacjonalizm i konkurencj\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Chcemy, aby szczepionki przeciwko COVID-19 zosta\u0142y uznane za \u015bwiatowe dobro publiczne i by\u0142y dystrybuowane bez jakiejkolwiek dyskryminacji, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb medycznych. Dlatego UE i jej pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie wsp\u00f3lnie uruchomi\u0142y 870 milion\u00f3w euro na wsparcie mi\u0119dzynarodowej inicjatywy COVAX<\/a>, kt\u00f3ra ma na celu udost\u0119pnienie szczepionek wszystkim krajom. W wyniku pandemii b\u0119dziemy musieli zreformowa\u0107 \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0119 Zdrowia i wyposa\u017cy\u0107 j\u0105 w narz\u0119dzia i \u015brodki umo\u017cliwiaj\u0105ce sprostanie wyzwaniom zdrowotnym XXI wieku.<\/p>\n\n\n\n

Przysz\u0142o\u015b\u0107 Europejczyk\u00f3w b\u0119dzie w du\u017cej mierze zale\u017ca\u0142a od naszej zdolno\u015bci do wyci\u0105gni\u0119cia Europy z kryzysu COVID-19 przy jednoczesnym zwi\u0119kszeniu jej roli i znaczenia w \u015bwiecie.<\/p>Josep Borrell<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Odbudowa i wzmocnienie multilateralizmu <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jak to cz\u0119sto m\u00f3wimy, Europa musi dzia\u0142a\u0107 sama, gdy jest to konieczne, jednak z innymi, gdy tylko jest to mo\u017cliwe. W tym celu musimy jednak odnie\u015b\u0107 sukces w o\u017cywieniu multilateralizmu, kt\u00f3ry bardzo ucierpia\u0142: w ostatnich latach Europa cz\u0119sto czu\u0142a si\u0119 troch\u0119 osamotniona, pr\u00f3buj\u0105c go utrzyma\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Skuteczno\u015b\u0107 systemu multilateralnego i jego instytucji jest cz\u0119sto kwestionowana. Do\u015b\u0107 cz\u0119sto s\u0142usznie. Od zmiany klimatu, przez kontrol\u0119 zbroje\u0144, bezpiecze\u0144stwo na morzu, a\u017c po prawa cz\u0142owieka lub handel, wsp\u00f3\u0142praca \u015bwiatowa zosta\u0142a os\u0142abiona, umowy mi\u0119dzynarodowe zarzucone, a prawo mi\u0119dzynarodowe podwa\u017cone lub selektywnie stosowane. Podzia\u0142 w\u0142adzy w kilku instytucjach nie odpowiada ju\u017c zmianom, jakie zasz\u0142y na \u015bwiecie w ostatnich dziesi\u0119cioleciach. Wiele instytucji multilateralnych, kt\u00f3re zbudowali\u015bmy, musi zosta\u0107 poddanych analizie i zreformowanych. <\/p>\n\n\n\n

Czy to oznacza, \u017ce trzeba wyrzuci\u0107 je na \u015bmietnik historii? Nie wydaje mi si\u0119. Powojenny multilateralizm przyni\u00f3s\u0142 wiele korzy\u015bci pomimo wielu s\u0142abych stron. Odbudowa nowego systemu od podstaw trwa\u0142aby zbyt d\u0142ugo w czasach rosn\u0105cej potrzeby szybkich dzia\u0142a\u0144. Musimy opiera\u0107 si\u0119 na tym, co ju\u017c istnieje, \u017ceby zrobi\u0107 kolejny krok. Najwy\u017cszy czas, by \u201euczyni\u0107 multilateralizm znowu wielkim\u201d, parafrazuj\u0105c Donalda Trumpa. <\/p>\n\n\n\n

Aby to si\u0119 powiod\u0142o, Europa musi zmobilizowa\u0107 inne demokracje, \u017ceby\u015bmy mogli lepiej broni\u0107 podstawowych praw cz\u0142owieka i warto\u015bci demokratycznych na arenie mi\u0119dzynarodowej i te prawa oraz warto\u015bci promowa\u0107. Czy to w Hongkongu, Sudanie czy na Bia\u0142orusi, wydarzenia ostatnich miesi\u0119cy potwierdzi\u0142y, je\u015bli by\u0142y w og\u00f3le na to potrzebne dowody, jak uniwersalne pozostaj\u0105 te aspiracje i jak bardzo na wszystkich kontynentach aspiruj\u0105 do nich ludzie pozbawieni swoich praw. Oznacza to, oczywi\u015bcie, wznowienie dialogu ze Stanami Zjednoczonymi, ale tak\u017ce \u015bci\u015blejsz\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Japoni\u0105, Kore\u0105 Po\u0142udniow\u0105, Kanad\u0105, Meksykiem i Australi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zadanie jest zatem ogromne, ale niezb\u0119dne: przysz\u0142o\u015b\u0107 Europejczyk\u00f3w b\u0119dzie w du\u017cej mierze zale\u017ca\u0142a od naszej zdolno\u015bci do wyci\u0105gni\u0119cia Europy z kryzysu COVID-19 przy jednoczesnym zwi\u0119kszeniu jej roli i znaczenia w \u015bwiecie. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tekst ten jest r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pny w j\u0119zyku angielskim na stronie internetowej Groupe d\u2019\u00e9tudes g\u00e9opolitiques. Dla Unii Europejskiej i jej polityki zagranicznej skutki kryzysu COVID-19 b\u0119d\u0105 \u015bci\u015ble uzale\u017cnione od decyzji, kt\u00f3re podejmiemy w najbli\u017cszych miesi\u0105cach. Do\u015bwiadczamy powa\u017cnego kryzysu multilateralizmu. Grupy G7 i G20 s\u0105 praktycznie nieobecne; Rada Bezpiecze\u0144stwa ONZ jest sparali\u017cowana, a wiele struktur sektorowych, takich jak \u015awiatowa Organizacja Handlu czy \u015awiatowa Organizacja Zdrowia, przekszta\u0142ca si\u0119 w areny, na kt\u00f3rych kraje walcz\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105. Po raz pierwszy od pocz\u0105tku XX wieku do\u015bwiadczamy kryzysu, w kt\u00f3rym Stany Zjednoczone do tej pory nie odgrywa\u0142y wiod\u0105cej roli. Jednocze\u015bnie Chiny coraz bardziej zaznaczaj\u0105 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":19,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"templates\/post-editorials.php","format":"standard","meta":{"_acf_changed":true,"_trash_the_other_posts":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"staff":[16],"editorial_format":[],"serie":[],"audience":[],"geo":[],"class_list":["post-18","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polityka","staff-josep-borrell"],"acf":[],"yoast_head":"\nJak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19? - Pl Grand Continent<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19?\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Josep Borrell, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpiecze\u0144stwa, w swoim najd\u0142u\u017cszym napisanym w czasie pandemii tek\u015bcie, przedstawia w\u0142asn\u0105 doktryn\u0119 \u2014 usystematyzowan\u0105 wizj\u0119 najistotniejszych zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z COVID-19.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pl Grand Continent\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-12-14T00:01:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-13T16:37:58+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Matheo Malik\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19?\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Josep Borrell, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpiecze\u0144stwa, w swoim najd\u0142u\u017cszym napisanym w czasie pandemii tek\u015bcie, przedstawia w\u0142asn\u0105 doktryn\u0119 \u2014 usystematyzowan\u0105 wizj\u0119 najistotniejszych zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z COVID-19.\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Matheo Malik\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/\",\"name\":\"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19? - Pl Grand Continent\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/printed-glass-splashback-geo009-stacked-geometric-pattern.jpg\",\"datePublished\":\"2020-12-14T00:01:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-13T16:37:58+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/printed-glass-splashback-geo009-stacked-geometric-pattern.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/printed-glass-splashback-geo009-stacked-geometric-pattern.jpg\",\"width\":1900,\"height\":1462},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/\",\"name\":\"Pl Grand Continent\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45\",\"name\":\"Matheo Malik\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Matheo Malik\"},\"url\":\"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/matheo-malik\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19? - Pl Grand Continent","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19?","og_description":"Josep Borrell, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpiecze\u0144stwa, w swoim najd\u0142u\u017cszym napisanym w czasie pandemii tek\u015bcie, przedstawia w\u0142asn\u0105 doktryn\u0119 \u2014 usystematyzowan\u0105 wizj\u0119 najistotniejszych zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z COVID-19.","og_url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/","og_site_name":"Pl Grand Continent","article_published_time":"2020-12-14T00:01:00+00:00","article_modified_time":"2025-01-13T16:37:58+00:00","author":"Matheo Malik","twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19?","twitter_description":"Josep Borrell, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpiecze\u0144stwa, w swoim najd\u0142u\u017cszym napisanym w czasie pandemii tek\u015bcie, przedstawia w\u0142asn\u0105 doktryn\u0119 \u2014 usystematyzowan\u0105 wizj\u0119 najistotniejszych zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z COVID-19.","twitter_misc":{"Napisane przez":"Matheo Malik","Szacowany czas czytania":"23 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/","name":"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19? - Pl Grand Continent","isPartOf":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/printed-glass-splashback-geo009-stacked-geometric-pattern.jpg","datePublished":"2020-12-14T00:01:00+00:00","dateModified":"2025-01-13T16:37:58+00:00","author":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#primaryimage","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/printed-glass-splashback-geo009-stacked-geometric-pattern.jpg","contentUrl":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/14\/2025\/01\/printed-glass-splashback-geo009-stacked-geometric-pattern.jpg","width":1900,"height":1462},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/2020\/12\/14\/josep-borrell\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Jak powinna wygl\u0105da\u0107 polityka zagraniczna Europy w czasie pandemii COVID-19?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#website","url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/","name":"Pl Grand Continent","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a1c2123a1ef5abd663fcde8f63063d45","name":"Matheo Malik","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/62cbadb9f7f0804282928747d8d2051d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Matheo Malik"},"url":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/author\/matheo-malik\/"}]}},"term_position_data":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":250,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18\/revisions\/250"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18"},{"taxonomy":"staff","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/staff?post=18"},{"taxonomy":"editorial_format","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/editorial_format?post=18"},{"taxonomy":"serie","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/serie?post=18"},{"taxonomy":"audience","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/audience?post=18"},{"taxonomy":"geo","embeddable":true,"href":"https:\/\/legrandcontinent.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/geo?post=18"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}